Merita B.McCormack

A bejme kujdes kur shkruajme ne internet…?

2012-01-09T20:28:00.002-05:00

Sot ne mengjes lexova listen e miqve ne facebook. Kisha kohe qe kisha harruar te shoh se me ke komunikoj ne facebook(me mire te themi se kush lexon ne murin tim dhe ne muret e kujt lexoj une) dhe cuditerisht pashe se shume persona nuk i njoh ne person, por per nje aresye ose tjeter jemi miq-e miq qofshim-disa tjere i njoh me shume se sa me njohin,-shume mire mesoj prej tyre- shume te tjere jane femije te shoqerise sone apo edhe femijet tane. Pata nje mpirje ne moment sepse thashe oh, gjithe keta persona-jane njerez, me zemer,me shpirt,me emocione, lexojne dhe mbase ne ndonjehere shkruajme ne keto mure gjera qe mund te jene te momentit dhe shprehim ate qe ne ndjejme pa menduar mire se c’fare efekti do te kene fjalet tona tek ata qe na lexojne. A ka mundesi te shkruajme vetem gjera pozitive dhe nese kemi ndonje gje qe ka efekt negativ tek ne, ta shkruajme me kujdes e me merak sepse pas cdo fjale qe shkruajme e lexohet, jane zemra reale e shpirtra reale, jane njerez,njesoj si ne, te ndryshem natyrisht,por jemi te gjithe te rendesishem njelloj e keto zemra njerezish mund te preken e demtohen….mbase pa dashjen tone…permes fjaleve tona. Le te bejme ne hapin e pare ne me te riturit apo ata me te urtet, le te jemi te kujdesshem e me konshiente ne cka shkruajme e themi virtualisht. Le te duam, packa se mund te jemi te vrare ne shpirt ndonjehere,por le te falim e te kerkojme falje, te duam e te shperndajme vec dashuri Ju dua fort te gjitheve….
Pax,
Merita

It is CHRISTMAS not just a Holiday….

2011-12-08T22:31:00.001-05:00

I am wondering and pondering…Someone i know has shared very enthusiastically with myself and few other ladies her friend’s invitation so we can all go to her “Holiday “goodie" exchange” event next week since she has apparently a big house and her “Holiday” decorations are fab….. We must wear a Santa hat she added and dress according to the holiday season……sounds kind of fun ...huh…well …hmmm I am going to vent…sorry ..but… as much as I know, these events are usually called ”Christmas cookie exchange”, and those decorations are for CHRISTMAS-celebrating the birth of Jesus, the only begotten Son of God (not to offend any unbeliever here expressing JMO). If one is an Agnostic or Atheist I bet won’t host one of these “goodie exchanges" as they believe in: "live and have fun today and forget about tomorrow”- as they believe that there is nothing waiting for you after death so eat drink and be merry-well enough…their business no problems for me there ….But if you say you are a christian-like this Jane Doe with the huge mansion, a mercedes, sauna and room for a pony, then why be a hypocrite and shy away from the word Christmas, St.Nicholas, Christmas cookies, Christmas tree, etc..…...In the end if you like the “goodies”, can put up a fancy tree and outdoor lights, have those huge holy tree wreaths on the door, put up hundreds of lights, send cards (for what?) ,then isn’t that all about Christmas? We can certainly invent all sorts of feasts for ourselves…we are many tribes and clans….. (2000+ tribal languages are known in one continent alone) …we can invent so we can pretend that Christmas doesn’t exist any more….. but the truth of the matter is that this time of the year the Holy Mother Church’s tradition is set that we celebrate Christmas, the Coming of the Savior, the joyful mystery of the " Word Became Flesh and Dwelled among us".. Either embrace and celebrate it properly or do not stain it….sorry I had to say it…we have to stand up and face it before our faces are totally gone and we have no more real face to face the real truth when needed. Happy Feast Day-Mary, Immaculate Mother pray for us all..

St Francis Prayer-in English and Albanian-Ne shqip Lutja e Shen Francisit

2011-11-23T22:50:00.002-05:00

St. Francis Prayer

Lord, make me an instrument of Your peace.
Where there is hatred, let me sow love;
where there is injury, pardon;
where there is doubt, faith;
where there is despair, hope;
where there is darkness, light;
where there is sadness, joy.
O, Divine Master,
grant that I may not so much seek to be consoled
as to console;
to be understood as to understand;
to be loved as to love;
For it is in giving that we receive;
it is in pardoning that we are pardoned;
it is in dying that we are born again to eternal life

Lutja e Shën Francis-it

Zot, më bëj një instrument të paqes tënde. 
Ku ka urrejtje ....më bëj të mbjell dashuri 
Ku ka thyerje shpirti .....më bëj të mbjell falje
Ku ka dyshim .... më bëj te jap besim
Ku ka dëshperim.... të mbjell shpresë
Ku ka errësirë .......të hedh dritë 
Ku ka merzitje të ......mbjell gëzim 
Zot i Shenjtë, 
Më bëj që të mos kërkoj
Të ngushëllohem .... por të ngushelloj
Mos kërkoj të më kuptojnë të tjerët... por t'i kuptoj ata 
Mos kërkoj të më duan..... por t'i dua unë ata 
Sepse kur jep..... atëherë me të vërtetë merr 
Kur fal.... atëherë je i falur
dhe kur vdes kështu , atëherë
në jetën e përhershme je ngjallur
(përshtati në shqip Merita B.McCormack-2005)
Botuar ne vellimin poetik “Tinguj malli” Tirane, 2005

A handful of chestnuts—Autumn memories

2011-11-18T22:25:00.002-05:00

A handful of chestnuts-- autumn memories-

Dedicated to "Xhake" and the memory of the elders of the Bajraktari tribe of Cangonj, and Kalaja tribe of Zëmblak, Albania

Autumn this year is so beautiful, so colorful, so staggering. Hundreds of poems have been written, dozens of inspiring stories have been told. Since I remember from my childhood years, I recall how stunning the fall colors have been, how pretty it is and how many other things or events filled my soul with beautiful moments, which are now cheerful memories.

I was making the last preparations for the Thanksgiving holiday and had to get those pecans to make a pecan pie- which has turned out to be a favorite desert in this household. I stopped at few shops but could not find any, neither at the local supermarket. So I bought some walnuts instead. They are as good, I thought. As I weighed the walnuts, my eyes caught a big basket filled with chestnuts. I didn’t walk towards them, I ran to them and filled a bag full. Honestly, I didn’t look on the price while weighed it but certainly knew that I needed those chestnuts!
Soon made my way home and immediately lit up the fire on the grill to roast the chestnuts. I felt the little child in me, happy jolly and could hardly wait for the roasting chestnuts to be ready…. As my children looked surprised at me, I recalled my childhood years…. Every Autumn we, the neighborhood children, used to gather chestnuts on the hill, above the village. We gathered them and didn’t worry about the prickly chestnuts jackets that often pierced or feet as we barely wore proper shoes, just some rubber sandals, whose sole’s were every thin. But we didn’t mind that, we were happy harvesting the chestnuts and enjoyed the fresh air and the outdoors. We were so noticeably happy as when we were arriving home with those bags full of chestnuts, the grandmother would say that our cheeks were red as apples and our eyes shining like olives. Surely, after those healthy affirmations, we had forgotten the tiredness from the walks and runs and the scratches from the thorns and twigs. I always collected fewer chestnuts than the other children. My mind sometimes would escape and I would wonder with the beauty of Autumn colors I remember I would use the branches of the trees to swing and would sing as loud as I could. It felt good to be that free.
We would have chestnuts for a long time in the fall and winter but often in the early spring months we would run out of but then Uncle Fiqiri “Xhake”(Jake) as we called him, his nephews and nieces, would never be without the chestnuts. Jake’s pockets were always full of chestnuts and hazelnuts and he could always treat us to some if we were brave enough to figure out the geography questions he had in mind and always asked. Of course they were simple questions pertaining to local geography. He had been in the police force at his young age, but then he had a terrible accident, which left him somehow mentally retarded and retired from work, dedicating his time to little physical work and of course collecting Fall fruits and nuts for the family and relatives. He had a heart of gold and golden were those times for us, the neighborhood children.
These days my children may have seen one or two chestnut trees, but I doubt they have ever witnessed the whole prickly jacket and chestnut, or the adventure of harvesting them. They certainly love the way hot chestnuts burst and taste.
As I enjoy their amazement about the chemical change of the roasting chestnuts, their laughter’s noise of my children, I can’t help but recall my own childhood.
Today Uncle Fiqiri is dead and I can’t go and collect the chestnuts in the hill above the village.
Many things are different, there are no elderly who cherish the children the way we were cherished and nurtured and we are far from home, but I certainly can cherish the pleasant memories which were enkindled by that basket of chestnuts, the roasting aroma, and most important by the laughter and joy of my own children…
May we always cherish good memories and be filled with pleasant ones.

Merita B. McCormack

Albania’s long wait in the delivery room

2011-07-12T18:27:00.000-04:00

Debating with teens and twenty something-s about Albanian History’s missing links.

By Merita B.McCormack
Washington DC

I have been wondering for sometime now, as to what motivates some very smart, extremely patriotic, energetic Albanian youngsters, who live both in Albania and overseas, to have such a zest and fervor to fight at every instance the argument of current Albanian Socialists being identified with the Communists of 1941 and beyond and that have everything against the current ruling Democratic Party and government.

This I have noticed while I have been expressing my thoughts. Nothing unusual for any one who wants to say what he/she thinks, and have been met with some brilliant minds, but to oppose basically everything I write pertaining to Communism and some even trying to convince me, with what they believe, are facts that what I have written as my own thoughts shouldn't be conceived as such and not even proclaimed. This subsequently has motivated me to research further as to what is behind all the fervor and zest that seem to have engulfed some young people to have such a determination for the matter and here it is what I have concluded:

These beautiful people are born in the early 90s or mid to late 80's...that in itself explains a lot.... these people were being raised in transitional times, when the transition from Communism to the supposedly Democratic system has brought much suffering and much pain to the nation. They were born and raised in very difficult times. They were born with the supposed fall of Communism and as many other youngsters, they are experiencing the labor pain. Something is being delivered. And that is the Dawn of the New Era, which will finally mark the death of Communism.

Hence I understand this generation's frustration and pain, the disappointment and the ideals and I hope we have many youngsters like that, who voice their concerns and hope for the best, expecting the best.

Yet I, as the rest of my generation, for the sake of the coming generations, have to testify to the history that is not being written yet and these young people don't know much about. We can't build upon broken structures, we can't raise walls without proper foundations and we must do a deep and thorough clean up and we must remove the pus from the deep wounds, and that will continue to be still a very painful process.

When I was a full-grown teen and witnessed history being made, and had seen what no eye should see, no ear should hear and no body should feel, the Albania we all know today was a different world some twenty five or more years ago.

Unfortunately, we saw Devil fulfill his mission in Albania.

Having said that, there are so many who can testify to this, but unfortunately not many are writing and speaking about it.

A partial history is being told through the mouths and through very few daring souls like Fr. Zef Pllumi with the book "Live to Tell" or Leka Tasi with "Grabjani Rreze Kodrave" (Grabjan –The village on the Hills Side)”

There is not yet, as far as I know, an institutionalized effort on behalf of Albania as a nation to write the Communist history of my nation and tell it as it was, a history from which we all can learn from or can testify to.

Arguing with some young men and women born in the 90s , is like talking with my American born teens who have no idea as to what really happened in the sixties and seventies in Albania when we grew up and almost died of starvation many times, when my mother lived for a full year (1948) on boiled potatoes while going through puberty. To the nation, religion was banned. To my mom’s family many other horrible things were done. Her family was wealthy before Communism hence they were given the infamous title “Kulak” –banning them from Society in general. After many of the close family's men defected Albania, the roller coaster of a very difficult life on Earth, due to human persecution, which had already began in 1945, took a very difficult course and we all, the respective generations, can testify with our own witnessing. The beautiful houses and material possessions were taken away by the government and my mom's family was left with nothing, barely some personal belongings, when her cousin-who couldn't defect as he was only 15 years old and away from home on forced labor camp, on that September night, was jailed several times for agitation and propaganda,-which he had no idea what was about,- when my great uncle was insulted and called names in front of the whole village as a kulak and a reactionary as he used to own a lot of land and a lot of livestock, when my mom's home was turn into the socialist cooperative's depot and her living room turned into the village's soviet type cooperative ‘s blacksmith's place, when the head of village council looked lustfully upon the young girls of the family and told them to pull the transportations carts, just like an ox and horses do- he had joked- to bring their personal belongings to a mountain mad hut where she spent several years with nine other people-kulaks as well- in a single room, when the communist comrade got his burning cigarette out of his mouth and put it over the face of my great aunt and asked her to tell where her husband and sons were,(they defected Albania)- otherwise her eyesight would be gone by being burnt with the hot ash of that cigarette- when my grandfather died, and as the casket was transported to be put in the final resting place, the head of the village council ordered the cultural centre clerk of the socialist cooperative the following: " Play Loud Revolutionary Music and make sure is being heard. The reactionaries are dead, hurray"!

I will never forget the wedding of a loved one and other loved ones couldn't come. My family could not be together as some people were not happy to mix with kulaks. I will never forget the tears of my mother, covering the Devoll's land everyday when her children, myself and my two brothers, could not get permission to go to the local high school as we had the "bad anti communist biography", or when my brother was kicked out of school after three days of starting as apparently he was the “wrong” person to be sent there for an education apparently not being from a communist family , or when, my older brother was sent to serve in the army for three years in a terrible place and conditions, and as he was never permitted to get an education....

I will never forget what my grandmother witnessed when the wives of communists, on a mission to psychologically insult the non and anti-communists, were yelling and calling in the streets of the village, at our house's door, to go and see the dead man who was hanged... (he was my father's cousin who tried to escape Albania, was caught at the border, was hanged and his dead body was dragged in the streets...)

This is very little of what my experience of many years in Communism have to tell, or nothing to what other people have gone through, but is just an illustration of what is “the missing link” and is not for the purpose of complaint, neither to seek revenge, but once these are written, are acknowledged, are taught as true and real happenings, and most importantly are repented by those who committed the crimes- and are seriously considered as the source and means for national healing, Albania will continue to be in the delivery room for a long time and we will continue to hear more and more crying babies...as the mother will be too sick to nurture and the doctors will be coming and going without much result of aid from the delivery room or other "hospitals"

Albania needs to be its own doctor and every Albanian has his/her own part to do to speed the delivery and healing. Let's hope, we do!

September 2010

The author Merita B.McCormack serves as Washington DC VATRA Chapter President.

Komente per librin e Pellumb Kulles: ”Vdekja e Enver Hoxhes"

2011-04-21T11:49:00.000-04:00

Kronikë madhore e një vdekje me peshë
Nga Merita Bajraktari McCormack
Washington DC, 15 tetor 2008
“Ishin qindra e qindra tanke ata që kaluan një natë më parë poshtë Shtëpisë së Pushimit. Vetëm pushim nuk mund të quhej, ai, nën zhurmën e zinxhirëve të tyre. Po edhe pa kalimin e tankeve, gjumi, ato net, ishte i çartur.” (shkëputur nga romani “Vdekja e Enver Hoxhës” )
Data 16 tetor në Australi festohet si dita e lindjes së një nga inxhinierëve më të famshëm dhe më pjellorë, në teknologjinë e radarëve. Ai ishte Alfred Xhorxh Pajther që la gjurmë të thella në historinë e shkencës që ai kultivoi dhe biografia e tij e shkurtër ngre në qiell punën e tij të vyer në disa dhjetëvjeçarë. Në Britani 16 Tetori i 1908 përkujtohet dhe festohet si dita e fluturimit të parë të qëndrueshëm nga Amerikani Samuel Kodi i cili , sikurse vëllezërit Wright, pati sukses në fluturimin e një aeroplani “Cody Flyer”, që për 27 sekonda qëndroi në lartësinë e dymbëdhjetë apo pesëmbëdhjetë metrave dhe përshkoi një itenerar prej rreth 450 metrash në vijë ajrore. Ky akt është futur në historinë britanike si i pari fluturim i motorizuar dhe i qëndrueshëm. Tashmë pas njëqind vjetësh, në Farnborough, Angli, ku u krye ky fluturim historik mbetet I ekspozuar po aty një maket i atij avioni fillestar, ndërsa rruga e përshkuar atë ditë është shënuar për të mos u zhdukur kurrë nga faqet e historisë. Mjaft punë të mira e të justifikuara, që i kanë sjellë kaq përparim njerëzimit, filluar më 16 tetor 1908, festohen e kujtohen dhe justifikohet plotësisht kjo festë.
Australianët dhe Anglezët krenohen dhe e festojnë plot hare 16 tetorin 1908, ndërsa në Shqipërine e harruar, këto lajme me peshë të vërtetë as që ishin dëgjuar ndonjëherë. Bile atje nuk u muar vesh kurrë se 16 tetori ish caktuar si dita e urisë botërore. Këtë nuk e patëm dëgjuar asnjëherë, se ne urinë e kemi “pasur mik” e në krye të bashtit, por çfarë kanë ditur shqiptarët, është se atë ditë lindi një fëmijë, qindvjeçari i të cilit ka hapur një debat madhor dhe ka sjellë polarizim, fakt që tregon se plaga që është hapur është ende e papastruar, le më pastaj të shërohet!.
Pëllumb Kulla me humorin e tij unik, të pa krahasueshëm, i ka bërë një dhuratë të vyer kombit. Por jo meqë ai, kombi, e ka festuar me bujë vite e vite me radhë lindjen e atij fëmije që sot vejusha e vet e quan katolik në prejardhje, musliman e të pasur në lindje e të pa fe në jetën e tij mbi tokë. Por vetëm për të kujtuar faktin e mësipërm që plaga ështe akoma e hapur. Kulla me atë guximin e tij që ka rrenjet ne ujin e pastër të Moravës e Sukurjepës së Zëmblakut, na jep një tablo të plotë artistike me vlera përtej asaj që perceptohet fillimisht apo nga titulli dhe shpjegimet shoqëruese: “Vdekja e Enver Hoxhës” (shumë romane në një)
Se ç’farë bëhet në botën e përposhtme vejusha nuk e shpjegon në këto intervistat e fundme, por faktet e ndodhitë përsipërme janë kokëfortë e vejusha nuk i mohon dot..
Por mesa kuptojmë nga ç‘na thotë kronikani Kulla në këtë kronikë madhore të asaj vdekje me peshë, duket qartë që stuhitë që fëmija i lindur me fe dhe i vdekur pafe, i krijoi por nuk i ka marrë me vete. Ai ka krijuar furtuna e uragane, era e të cilëve vrullshëm fryn edhe mbi tokën –planetin blu, e më shumë mbi Shqipërinë e mjerë dhe ku ka diasporë shqiptare - thënë më troç- në tërë botën, se për “merita” të atij djali të pafe, lindur atë ditë tetori 1908, shqiptarët sot gjenden në cdo pëllëmbë të këtij planeti.
Në këtë libër çdo kapitull është një akt, një roman më vete, një pjesë e veçantë e simbiotikës tipike komuniste, organizmat fungale të së cilës nuk bënin dot pa njëra tjetrën, pra këpurdhat e formave dhe masave të ndryshme nuk mund të mbijetonin dot pa njëra tjetrën e pa pemën, trungu i së cilës ishte populli im, i mjeri popull, kombi im dhe i joti…lexues i dashur….
Në formë ky roman është në vazhdën e romaneve të mëparshme të autorit, si “Rrëfenjat Nga Amerika” dhe “Lejlekët nuk vijnë më” ku struktura e romanit i largohet kallëpeve klasike dhe ndërtohet nga tregime të vecantë që qëndrojnë edhe më vete por kanë të tërë një lidhje të brëndshme mjaft të qëlluar. I tillë është edhe “Vdekja e Enver Hoxhës” ku ajo, vdekja është gjetja, sebepi, shkaku për të ndricuar gjithë shoqërinë diktatoriale të shqiptarëve. Vdekja e diktatorit vlen si prozhektori që u drejtohet sa majave aq edhe skutave.
Përvec formës që sapo përmendëm po aq e barazvlertë është edhe përmbajtja. Romani “Vdekja e Enver Hoxhës” është dëshmia e gjallë, e plotë, gjithëpërfshirëse e jetës shqiptare nën diktaturë. Është drama e thellë gjysëm shekullore që autori me mjeshtërinë e tij unike e sjell përmes groteskut dhe satirës. Është dëshmia e dhunës së parreshtur propagandistike dhe e dhunës së egër ushtarake. Një nga detajet më të goditur që lejtmotivojnë librin është parada e tankeve që ndodh në secilin nga kapitujt.
Kulla ka sjellë mjaft karaktere e ngjarje nga shumë anë të botës ku ai ka jetuar, punuar dhe ëndërruar apo dënuar, dhe duket se ajo pjesë e jetës së tij që i ka prekur thellë shpirtin, ka ndikuar në jetën dhe krijimtarinë e tij dhe pse jo ka lënë disa nga gjurmët më të thella në kujtesë, është koha e komunizmit, dhe kjo i shërben më së miri për të ushqyer muzën, që në këtë roman është vërtet e hazdisur dhe Pëllumb Kulla i ka bërë vetes një hapësirë dinjitoze në letrat shqipe.
Kulla ka një mjeshtëri rrëfyese, pa treguar(me gisht-show and don’t tell)). Ai rrëfen instrumentin e kontrollit të jetës. Që në filim të romanit vëmë re këtë survejim të turpshëm dhe mohim të privatësisë në jetën nën komunizëm.
Ja një ilustrim i zakontë:
“ A ka njerëz veç teje këtu, në shtëpi? – pyeti ai i gjati, që dukej si
më i pari ndër të tjerët. i thashë që nuk kishte. Por përgjigja ime ishte pa vlerë, sepse ndërkohë, dy të tjerët, pa teklif, kishin hedhur nga një sy nëpër të ndarat e tjera të apartamentit. Mënyrat se si ata i lejonin të drejtën vetes të bënin kontrolle të tilla dhe të më flisnin mua në vetën e parë me një nënçmim poshtërues, ma dhanë të plotë idenë se ç’lloj njerëzish ishin”. Do të vish me ne që në këtë çast. – më urdhëroi i gjati.
-Na duhesh me ngut. Mund të lesh një letër për familjarët e t’u thuash, se do të kthehesh pak me vonesë sonte.
- Nuk kam familjarë të tjerë veç gruas dhe djalit të vogël. Unë, -
ia bëra me zë të mekur, - dua të them, ne, sot kishim dhe përvjetorin e martesës dhe…
Dhe bëra me shënjë nga shigjeta, sikur ajo do të më vërtetonte ato që thosha.
- Ka gjëra më të rëndësishme, se një përvjetor, - tha tjetri prerë.
- Mos lerë asnjë letër, Bet, - më këshilloi drejtori nga ana e tij. –
Do ta marr unë Xhulin në telefon dhe do t’ i them që na doli një problem i vështirë në studion e filmit.

Kulla rrëfen instrumentin dhe instrumentistët me disa fjali të thjeshta por që brenda mbartin një mënyrë drejtimi. Cilit nga ne nuk do t’i vinin ndërmend ditët kur jetët tona ishin të diktuara, të kontrolluara dhe të planifikuara nga qenie njerëzore që kishin pamjen tonë, pra dy sy, (disa mbase kishin edhe katër xhanëm), dy veshë, një hundë, (mbase dubël për disa)….por në pamje të parë ata dukeshin si binjakët tonë, me flokë ose brun ose bjondë, të gjatë të shkurtër, topolakë, bajmakë, siç na ka krijuar i Madhi, për ata që besojnë apo mëma natyrë për ata që janë ateistë, bile edhe per ata që ishin besnikë në ideal të “Komandantit” që edhe pse i vdekur, nën çarçafin qefin, i kallte datën njerëzve që si ai kishin një trup, dy këmbë, dy krahë…ishin njëlloj por s’lejoheshin të trajtoheshin të tillë…
Paranoja që Enver Hoxha vuante për vete u bë sëmundje e sistemit. Ai kishte frikë nga hija e vet-shembulli bunkerët- dhe ja tani përmend një ilustrimi sa grotesk aq edhe të frikshëm por të besueshëm, ne simpatizojmë grimierin, që Kulla ka fantazuar dhe e ka sjellë në roman sikur të kishte qenë vetë ai për të bërë tualetin e të vdekurit të shquar:
Ai ma dha njoftimin që në gllënjkën e dytë.
- Duhet të ta themi dhe ty një lajm të hidhur që pak e dinë: Enver
Hoxha nuk është më! U nda nga ne! Komandanti na la!
Mua m’u mor fryma. Sikur m’u shemb tavani përsipër.
- Komand… Koman… - përsërisja unë i mekur.
- Po, po - tha Teloja. – Gjëmë e madhe u gremis mbi atdheun tonë.
U nda nga gjiri ynë. Ja, siç e pe, atje, nën çarçaf!
Unë kisha ngrirë i tëri.
- Këtë gjë e di vetëm familja. E dinë anëtarët e Byrosë Politike.
Dhe ata, jo të gjithë. Vetëm Sekretariati. E kupton? Askush tjetër.
- Mjekët! - më shpëtoi mua.
- Më të besuarit. – plotësoi ai. - Kirurgu që bëri zbrazjen e barkut
nuk e di se cili është i vdekuri. Ai nuk e di se kujt ia hoqi të brendshmet. Ne i hapëm dhe i shfaqëm atij vetëm pjesën që i duhej për punë. Ty po ta themi të fshehtën, se na duhesh. Atdheu përgatitet. Lajmi nuk është i lehtë.
Mjeku që kryente detyrat e pasvdekjes nuk mund të shihte kufomën e plotë për arësye sigurie!
A mund të bejë vaki kjo në botën e lirë, në botën e civilizuar?!
Me cilën dukuri mund ta krahasojnë këtë, nxënësit e shkollave, me cilën periudhë të historisë njerëzore mund të kategorizohet si e krahasueshme?
Komunizmi si ideologji dhe Enver Hoxha në veçanti, si një ndër ideologët idhtarë të tij, duke mos ditur se në ç’farë ujëra të përçartura po e drejtonte anijen e kombit, do të mbeten si faqet më të errëta e më famëkeqe në historinë e shqiptarëve. Por baza nuk ishte Shqipëria. Fatkeqësisht metodat e drejtimit e të censurimit ishin të kopjuara e të pa aplikuara sipas kushteve të vendit, por shablone. Kopjet e sistemit ekonomik apo edukativ në Shqipëri ishin bazuar në përvojat sovjetike. Ndarja me rusët ishte sa për sy e faqe, sepse ndërsa BRSS shkoi në rrugën e vet, Shqipëria pa “pasur kopje për të marrë notë kaluese, nuk mori dot as “njësh” në provimin e jetës dhe e pagoi kombi….
Ja se si e ilustron plot humor, dhe keqardhje romani i Kullës kopjacllëkun evident e kapricioz:
“Para se të largoheshim, Teloja e bëri me dije zonjën e pikëlluar, se Sekretariati kish dy ditë që vështronte me vëmendje filmimet me homazhet popullore dhe pëcjelljen për në banesën e fundit të Josif Stalinit. Ai e pyeti nëse dëshironte edhe ajo t’u hidhte një sy atyre filmimeve. Protokolli po hartonte planet dhe procedurat zyrtare, ceremonitë dhe orët e homazheve.
- M’i sillni t’i shoh, - tha vejusha. – Por ato janë të vjetëruara. E
janë bardhezi, në mos gaboj. Ndiqni formën e funeralit të Stalinit, por jo përmbajtjen. Përmbajtjet nuk mund të kenë të krahasuar. Im shoq është i pa arritshëm e nuk i gjen dot të dytë në dashurinë që gëzonte në popull. Pikëllimi i popullit tonë për udhëheqësin, do të jetë më i madh e do të lerë një vazhdë të gjatë. Dhe ju duhet ta shikoni mirë e me shumë përgjegjësi, që shfaqja e këtij pikëllimi të mos pengohet as edhe një çikë!”
Për të qeshur e më shumë për të vajtuar!
Për të vajtuar është edhe fati i Kujtim Gjyzarit të mjerë, një personazh i goditur që përfaqëson ata dhjetra mijëra të burgosur e të therorizuar nën komunizëm…
Kapitulli “Cilin Përcjell Kjo Muzikë” është një nga kapitujt më prekës të librit. Autori këtu na sjell tablo tronditëse, por gjithmonë besnik e i devotshëm ndaj “fesë së tij” të humorit, na sjell një karakter sa të bukur aq edhe komik, sa të sertë aq edhe njerëzor. Është një lloj Don Kishot i vockël në hapësirat e burgjeve enveriane, ku ky kalorës i ri, me shpatë xhveshur mbron ca të vërteta që kanë humbur apo janë nëpërkëmbur. E ngjarë apo jo, pjellë e imagjinatës së begatë të autorit, ndofta, lexojmë faqen, në të cilën Kujtimi po vuan pasojat ngaqë kish parë ëndërr sikur i pat qarë hallet me vetë diktatorin. Dhe për këtë e ndëshkojnë si të ishte fajtor ai, për ëndrrën e tij çapraze:
“Operativi po ziente e mezi po priste fundin e ëndrrës. Bile, bile, nuk priti hiç, por i vuri Kujtimit shkelmin në gjoks dhe e përmbysi praptazi me gjithë karrige. Pastaj iu vërsul përsipër e nuk ia lëshonte leshrat nga dora.
- Mor qen! – i thosh, – mos kërkon që të na zbutësh luftën e
klasave! Po si mund të përfytyrohet të ulet shoku Enver gju më gju, me një kërmë si ti! Si mundet ai t’i fërkojë atë gju të ndyrë, një njeriu me tre vëllezër të arratisur, me nënë e baba të vdekur në burg dhe me dy motrat, që mezi pritën, sa e zunë burgun edhe ato?! Pu-pu! Si mundi të më ndodhë një gjë e tillë në sektorin tim?!
Arti dhe kultura ishin fushat që kontrolloheshin e diktoheshin pikë për pikë. Të gjithë gazetarët apo shkrimtarët që paguheshin për të shkruar vepra letrare, që duhej të kishin në thelb realizmin socialist, qofshin apo jo me ish- triska partie atëherë, sot dëshmojnë për këtë.
Gërshetimi i folklorit me artin, nuk është bërë pa qëllim këtu, por le të mos dalim nga tema e kontrollit dhe komandimit.
Arti i komanduar në këtë roman ilustrohet me Moisi Dhëmblanin, një karakter gjithashtu mjaft i arrirë i kreut me titull” Vargje për gra që dinë të vajtojnë”. Ai është personi që partia ngarkon të shkruajë vargjet e vajtimit për gratë që do ta qajnë te koka udhëheqësin e vendosur në arkivol. Tani të ndalemi për një moment e të mendojmë. Në cilin vend të botës udhëzohen njerëzit se si duhet të vajtojnë?
Në cilin shekull është parë e dëgjuar një gjë e tillë. Sigurisht: vetëm në Shqipëri!!!
Kulla duke evidentuar faktin politik të diktatit, përmes groteskut të qëlluar sjell dhe ironinë e duhur. Ja ilustrimi me vargjet që Moisi Dhëmblani shkroi për gratë vajtuese:
Herë e parë që mbi botë, Ne të shohim, ti s’na sheh!
Ç’na shfaqesh kështu nër lotë: je ai e ai s’je!
O biro e o baba! Oi, oi!
Qysh duron e qëndron shtrirë, gjëmëmadhi prej stërralli!
Vetëm vdekjes sate, bir, qysh s’ia hodhe dot litarin?!
O biro e o baba! Oi, oi!
No COMENT do të thotë kush i lexon këto vargje “popullore” !!!!
Do të drejtoja vëmendjen edhe mbi kreun e fundit të romanit. Kreu i titulluar “Zija ka gjithmonë fund” është një ndër pjesët më të bukura, poetik dhe grotesk në të njëjtën kohë me përshkrime prekës të një shoqërie me zi të imponuar, por që shitet si e lindur vetë në gjirin e popullit. Karakteret në këtë kapitull premtojnë të kenë jetë të gjatë në përzgjedhjet e letërsisë sonë.
Analizat letrare le ti bëjnë analistët, gjykimet për formën dhe përmbajtjen le t’i japin estetët, ndërsa mua le të më lejohet të them se titulli me emrin e vërtetë të Enver Hoxhës, është atraktiv dhe intrigues. Dua të them dhe shpresoj që nuk gabohem se në letërsinë artistike emri i Enver Hoxhës përdoret për herë të parë për një personazh famëkeq sic edhe ka qenë në të vërtetë.
Kulla i është futur me guxim temës së vështirë dhe lëndës eksplozive të diktaturës dhe diktatorit. Guximi është shpërblyer dhe autori e ka treguar vetveten si artist i kompletuar, si njeri që e ka ndjerë thellë në palcë persekutimin dhe si një shkrimtar që kur vjen puna për të shkruar bukur, vërtet e plotësisht, thotë: Ja ku jam, i plotë, i hapur, i vërtetë dhe i guximshëm. E natyrisht i vetëm, në mënyrën se si shkruan plot humor dhe risi të pashterëshme!
Urime autorit!

The Lilac Flowers-based on true stories from Communist Albania

2011-04-18T12:11:00.002-04:00

Mira’s Lilac

For all my friends and cousins in Albania, whom I spent my unforgettable childhood years with.

When Mira and her husband decided to settle in the area where they live now, the first thing she admired in the front yard were the lilac trees surrounding the house. They face the sun all day long and they bloom at the end of April and beginning of May. The trees were spread out nicely and some of them were pretty high. Mira had always fancied the lilac trees. Perhaps it was the color, perhaps the aroma, perhaps the height of the trees, frankly she did not know what triggered her attraction to the lilac, but it had always been one of her favorite flowers.She often remembered her home in Albania, she recalls the back yard, which saw the sun all day long. There was a big lilac tree planted against the wall in the back of the house.. It was the tallest lilac tree in the village and the first one to bloom. Mira was her parent’s only daughter and she had the enjoyment of cutting the first bunch of flowers and making a big bouquet to put in the house’s entrance hall. The aroma was so nice, so delightful. Every one entering that hall would comment on the welcoming lilac aroma. Many neighbors and cousins envied Mira’s lilac bouquet and Mira surely felt very proud.Although she was but a little girl, still at elementary school, she now remembers some of her bitter childhood moments related to the first lilac flower bloom in her home in Albania.* * *Mira’s lilac bloomed the last week of April every year. Mira’s teachers knew about it and they always sent her home to get a bouquet for the classroom, and on May fifth they repeatedly asked Mira to ask her mother or grandmother to send a big bouquet of lilac flowers to school, to put them on wreaths which were to be placed by the monument in the village center, a lapidary put up in memory of three partisans from the village killed during World War two.May fifth was Martyrs’ Day in Albania, and during the ceremony 8 year old children who were called “fatosa”, were to be accepted in the ranks of “pioneers” a higher organization, one other division of hierarchy which separated the masses of Albanian people.The teachers sent Mira home to collect the lilac flowers, and at that precise moment feelings and emotions started to stir up inside her soul The first one was Mira’s pride, having the first lilac flower tree bloom and having these flowers decorate the wreaths, being seen by so many people and honoring the Martyrs, the other feeling was bitterness, the feeling of exclusion. Bitterness was because of the fact that although Mira was the best student in the class she was never allowed to be a “roje nderi” (a honor guard) at the monument. A few selected pupils had that honor. Mira was engulfed with these feelings, traveling to and from home carrying the flowers.She never understood until she grew up, why she was never allowed to participate in these observances , why she was not allowed to honor the martyrs or to read the oath to the young children entering the higher ranks. Her father used to say, unfairly Mira thought, “It’s not your turn, to carry those duties”. Mira was always confused and astonished to see students who barely passed the class to have the chance of standing guard at the monument during the ceremonies. That wasn’t fair, she always thought, but never found the right answer as to why she or her brothers were not allowed to perform that honor.Mira always thought and expected some kind of reward for doing so well at school but nothing like that had happened to her so far. She never quite understood her father’s statement “Mira it is not your turn dear”.Confused and convinced that she would never be able to be included Mira provided the flowers with hope, but every May fifth found her heart broken. She felt unable to honor the partisans on that day especially since her cousins from her mom’s village visited too. Their village had been anticommunist and had only “ballists” during the war. Ballists were never remembered as fallen martyrs, on the contrary they were forgotten, hence no monuments to fallen martyrs there. So every May fifth school children would come and pay tribute and respect to the three partisans in Mira’s village.Mira’s father was aware of her distress and tried to help her by saying “You are included, honey, you see, your flowers are there!”“Look” the mother would add “everything is green and the beautiful lilac is yours! Be happy for that!”This somehow helped Mira feel better, but she always wanted to go to the bottom of the problem: why she was excluded…Mira was not the only one excluded, so many more children from the school were not integrated in the honor ceremonies. Only those whose families related by blood to the partisans were allowed. Those with ballists in the family were brutally barred and stereotyped. Children belonging to the latter class did not discuss among them any such things. Mira was always told by her parents not to talk about it. “It is not a big deal” they had told her and her brother, but Mira wanted to know more.Mariana was Mira’s best friend and coincidentally she missed the ceremonies every may fifth pretending she was sick. Her parents did not let her attend any events on that day. Mariana’s grandfather had been a political prisoner and had died in jail because he had fostered diversants.That was May Fifth for Mira and some of her friends…The evening of the very same day was quite different! Every year Mira made a big bouquet of Lilac flowers and brought it to the only Uncle she had. It was his birthday and Mira loved family celebrations. It was fun, she always got something special in those celebrations and could wait no longer until the day went by and evening with the special “tri-eggs cake” came. Grandmother always cooked the same cake for Mira’s Uncle and all was warm and nice in the house. They closed the doors, listened to folk music and always stayed up late celebrating.The colors were not any more political in the house.There in the household everyone was treated fairly and everyone was happy. This had always made Mira’s mood change and forget about the rest of the day. Every year May Fifth repeated itself in the same way.Lilac flowers were needed again the next day. May sixth was Saint George’s feast. Then, the only unofficial religious day, which the authorities overlooked. All women visited the graveyard. All tombs were decorated with flowers, the dead were all the same. No distinction there, no matter whose family they came from, the dead were buried in rows… they were not discriminated anymore. Crowds of the living were different. They visited according to clans and very much separated from each other. Mira always visited the village graveyard with her Grandmother, Mother and Aunties. She recalled when old ladies used to sit down and murmured prayers in secret as they were not supposed to pray for the dead. “The dead are gone and there is no God”. God was the forbidden word. Albania was supposed to be an atheist country and practicing religion was a crime. A crime to pray at the tomb of the dead! A crime to say a prayer for peace! A crime to mention God’s name, and astonishingly a day before, there was said: “Eternal be the memory of the fallen”.What a contradiction Mira thought…if the dead are gone forever as the government people and teachers proclaimed, then what is to remain on this earth for them or in their memory. A lot of confusion reigned in the young girl’s mind but she had to go with the crowd. That was what her father had said “Walk with the crowd and don’t separate, otherwise your wings will be cut off…”What wings Mira wondered??? She never understood her father then!While prayer was forbidden, loud wailing and crying was allowed. It was like “a choir of crows there”, Mira’s dad had said. Women used to scream while weeping for the dead, as they let it all out, with swollen eyes and runny noises. After a good cry, they returned to their homes.Mira always got scared from this part of St. George’s feast. The whole village was crying out loud for the dead, every year on the very same day. If you ever visited a place on that day, you could easily tell where the graveyard was, without seeing it. The crying came as a scaring noise and the mixing of voices reminded Mira of the scariest movies she had ever seen. She did not like that day. It was so sad; it reminded her of the death, of the end of life. She did not know about God. He did not exist there, in the Albanian Land God was No One. Mira was told at school you die and you’re done with the world.That was scary and Mira did not want to accept it. She felt she had a purpose to be here on earth but she could not figure it out by herself. Grandmother often mentioned there is God but Mira’s teacher had ruled out God’s existence. There was no soul. There was only the body. The world is material. This was explained so scientifically at school that Mira had begun to think “Grandmother is wrong”.God was a thing that was part of old thinking. God is nothing. Life is on earth and when it ends, it really does end. And this was terrifying but that was what they were told at school and that was supposed to be true.Mira was torn between what grandmother had said and what was written in her books. She had learnt a few prayers, but was told to say them only in secret and in silence.In the end she was happy to do her job, prepare the flowers and after school visit the graveyard. On the way back Mira and her friends would taste all the cookies prepared for that day. They used to have dozens of them as each family prepared them and gave them as a gesture of charity, but Mira never analyzed deeply the true meaning of that tradition. She was lost at the end of the day in the beauty of the surrounding flowers in that first week of May. Although the trauma was repeating itself each year, at the moment of time she paid attention to the beauty of flowers without paying attention to the messages her sub conscience was receiving….When communism fell, after the wire removal, she met God and understood her purpose in life. Mira understood her father’s efforts to keep a balance between what the government was teaching through moral-politic education and the true morale, God and everything else.That must had been very hard for faithful and religious people whose right to practice religion was brutally taken away from them and was considered a political crime.What a difficult task Mira thought as she remembered her parents, what an emotional and psychological stress they carried along with the heavy load of bringing up their children in the poorest country of the continent. She tried to understand the burden they carried over their shoulders but all she could do now was help them understand how appreciative their children were and express gratitude to them, she hoped to help heal the hearts of a lost generation, as she named it that of her parents…They had had an optimistic childhood, hoping that after the war things would turn out for the best, but their life turned upside down, fed with the worst ideology ever seen in the world, suppressed and tyrannized, killed and thrown away, their generation was forbidden freedom of thought and speech, was punished for believing in God, was totally thrown at the doors of starvation, it was the generation that needed another lifetime to heal.* * *These thoughts were going through Mira’s head in her new country, in her own home, among her own lilac flowers. She had so many flowers now and so did the neighbors around her. None envied her lilac and Mira did not mind it anymore. There was no body to take her lilacs away and use them for any political purposes. There was no oath to be taken to enter a higher political organization rank. Everything was free and felt free. She appreciated that freedom more than anyone else around. There was not a party secretary to ignore here or look angry at her, clearly excluding from the rest. They were daughters and sons of the communists, who verbally insulted her daily reminding her she did not belong to their class. That had come to an end now.Mira a mother herself, was far away from that time, and knew that the memories were only memories. They were not there to haunt her, but just a reminder to appreciate the equality and the freedom, to enjoy the present and to respect others. She enjoyed every flower and she observed her daughter Sarah, in the garden. Sarah liked the lilacs just like Mira as a little girl. She looked at them, smelled them and gently cut a few of them and smiling approached Mira who was sitting in the sun.“Mommy, here you are, a few lilac flowers for you”
“Are these the same as those in Albania Mom” she asked?“Oh sweet heart, thank you”, Mira said as she hugged her daughter and received the flowers, “Yes dear, yes, they are, exactly the same flower… Flowers are the same everywhere in the world, but only here we have plenty, plenty of them and everything else”
“Mom I made a big bouquet” Sarah continued, “Can I put them in the front porch to have the house smell lilac all over…”“Oh yeah honey” Mira said, “Please do it…”As Sarah went to take care of the flowers Mira started to think: “May be one day I will tell her about my lilac.” She hoped not to mention too much of May fifth and sixth to her…It was enough, to have her heart broken as a child. She wanted her children to grow without the fear and the exclusion Mira went through and she hurried to join her daughter in fixing the flowers together, and to enjoy the spring in the yard, in the home and in the hearts of everyone. It was about time…

Recenca e te ndjerit Prof.Peter Prifti per librin “Tinguj Malli” -The late Prof.Peter Prifti ’s review on my poetry book”Longing Sounds"

2011-04-13T21:31:00.002-04:00

Mendime për librin “Tinguj Malli” të Merita Bajraktari McCormack

Nga Peter R. Prifti

Ky vëllim me poezi më tërhoqi, qysh në fillim, jo vetëm nga temat me interes që trajtohen brenda faqeve të vet, por edhe për vlerat e njohura letrare dhe artistike si: imazhe të gjetur, metaforë të bukur, gjuhë me shprehje origjinale, stanxa me rimë e kështu me radhë.
Thonë se një libër nuk njihet nga kopertina; më sakt, nga titulli që mban. Për ta kuptuar, ai duhet lexuar më parë. Por në rastin e librit Tinguj malli, mund të themi se ai njihet nga kopertina, sepse titulli përputhet bukur fort me përmbajtjen. Tema kryesore e librit është malli dhe nostalgjia që vlojnë në zemrën dhe shpirtin e autores. Ajo ka nostalgji zemër-çjerrëse për vendlindjen e saj, gjë që duket sidomos në poemat si: “Bukuria e vendlindjes”, “M’u lind sot një nipçe” (në Shqipëri), “Më jep”, dhe “Më pikoi një lot”.
Një nga poemat më të arrira është “Atij që më ka rrëmbyer zemrën”, që shfaq dashurinë e mëmës për fëmijën, dhe konkretisht dashurinë e zjarrtë të autores mëmë, për fëmijën e saj. Poema në fjalë përfaqëson një kategori të tërë të vjershave të këtij lloji, që vënë në dukje ndjenjat intime, mallin dhe dashurinë e thellë të autores për familjen dhe të afërmit e saj.
Merita McCormack paraqitet në këtë vëllim edhe si femër me shpirt romantik të theksuar. Një nga poezitë që pasqyrojnë më së miri zemrën e ndezur flakë nga dashuria romantike, është ajo me titullin urgjent “Eja me mua”. Kjo shquan jo vetëm për shprehjet e zjarrta të zemrës, që bëhet pre pa shpëtim e Eros-it, por edhe për metaforat e bukura të vargjeve si këta: “në do yjet si çati”, “hënën dritë dashurie”, “tokën shtrat dashuror”. Në këtë grup hyjnë edhe poemat “Si mund t’i them zemrës?” “Skllav”, dhe “Po ti?”
Një tipar tjetër i vëllimit është optimizmi që karakterizon botëkuptimin e autores. Në vjershën “Gëzo ditën!” ajo shpreh natyrën e saj optimiste, dhe orienton lexuesin që të shohë edhe ai anën e mirë të jetës, gjërat e bukura të botës, dhe t’i gëzojë ato me mirënjohje dhe përunjësi.
Poetesha Merita ka ndjenjë intuitive për gjuhën shqipe, si dhe njohuri për botën e psikologjisë. Një shembull i mirë i kësaj njohurie është poezia “Vrasja e shpirtit”, ku ajo depërton në psikologjinë e gruas, dhe vë në dukje esencën e natyrës së saj, pra, shpirtin delikat që, ndryshe nga trupi i saj i fortë si gur, thyet si qelqi nga fjala e ashpër. Një shembull tjetër që flet për botën e gruas është vjersha “Njoh një grua”. E ndërtuar me pesë stanxa dhe me vargje me rimë, kjo vjershë ka karakterin e një elegjie e cila, nga një anë ndriçon dhe lavdëron natyrën e gruas, dhe nga ana tjetër bën apel apo thirrje që ajo të vlerësohet për zemrën e saj plot dhembshuri, si dhe për vullnetin heroik që e dallon atë në punët e saj, gjatë rrugës së jetës.
Poezitë më të mira në këtë vëllim shquajnë dhe nga imazhet e ndezur që përshkojnë vargjet e tyre. Tipike është poema “Kupa e hidhërimit”, ku autorja shpalos me mjete të fortë poetike hidhërimin pa kufi që i solli humbja e një miqësie. Në përgjithësi, qendra e vëmendjes së saj janë njerëzit; janë fëmija, familja, dashnorët, shoqëria. Por aty-këtu, ajo interesohet edhe për Natyrën, edhe për filozofi, gjë që dëshmon për përmasat e gjera të botëkuptimit të saj.
Merita Bajraktari McCormack përfundon veprën e saj në mënyrë origjinale, dhe pikërisht me një poemë të titulluar “Nëse fjala ime në varg”, ku ajo shpreh sinqerisht ndjenjat e saj të ngrohta e të urta për lexuesin, duke shpresuar se ai do të mbetet i kënaqur me krijimtarinë e saj poetike. “Ju kam dhuruar shpirtin tim”, thotë ajo në këta vargje. Fjalë prekëse, vërtet. Ky është një gjest i bukur, që rrëfen qartë karakterin e saj fisnik, dhe respektin që ka për lexuesin.

San Diego, Kalifornia
Maj, 2007

****************************************************

Prayer to the Blessed Virgin

2011-04-13T21:10:00.001-04:00

Prayer to the Blessed Virgin Mary

(Never known to fail)

Oh, most beautiful flower of Mt. Carmel, fruitful vine, splendor of Heaven. Blessed Mother of the Son of God, Immaculate Virgin, assist me in my necessity, Oh Star of the Sea, help me and show me here you are my Mother. Oh Holy Mary, Mother of God queen of Heaven and Earth, I humbly beseech you from the bottom of my heart to succor me in my necessity (make request). There are none that can withstand your power.
Oh Mary, conceived without sin, pray for us who have recourse to thee (say three times).
Holy Mary, I place this prayer in your hands (say three times). Amen.

Say this prayer for three consecutive days and then you must publish and it will be granted to you.

Grateful Thanks!
M.M

Koment nga Aida Bode per poezite

2011-04-13T20:58:00.002-04:00

Albanian writer/poet said...
E dashur Merita,

E di qe per nje shkrues, krijimet jane foshnja te gjirit dhe asnje nuk eshte me e preferuar se tjetra. Megjithate, une po te vecoj "Bukuria e vendlindjes" dhe "Kur jep".
E para eshte nje kapje per dore per lexuesin, nje udhetim i kendshem dhe nostalgjik ne nje te kaluar te paster dhe magjike. Duket sikur femijeria qe ti ke perjetuar papritur behet pjesez e nje se tashmeje perrallore dhe jetohet perseri jo vetem nga ty, por dhe nga ata qe ti ke kapur per dore, lexuesit e tu. Te falenderoj per kete udhetim dhe per kete clodhje. Me te vertete, bukuria e vendlindjes ndodhet pikerisht ne femijierine e gjithesecilit.

E dyta, eshte nje filozofi e vjeter sa dhe vete bota, por qe ne poezine tende ka marre ngjyra te fresketa. Vargu final i ka riperterire dashurise forcen dhe i ka rimekembur njeriut misionin e tij.
Te uroj nga zemra, Aida
9:44 AM

Merita Halili dhe Raif Hyseni Orchestra-Koncert ne Uashington DC

2011-04-13T20:51:00.002-04:00

Muzika shqiptare magjeps artdashësit e kryeqytetit amerikan të Shteteve të Bashkuara.

Merita Halili dhe Raif Hyseni me orkestrën e tij ngrejnë peshë dy nga sallat dinjitoze në Uashington DC
Botoi ILLYRIA 24 Qershor 2008Nga Merita Bajraktari McCormack

Foto: Stephen Winick

American Folklife Center, Library of Congress
Uashington DC

Me 18 dhe 19 Qershor 2008, Merita Halili dhe Raif Hyseni së bashku me orkestrën e tij ishin ftuar për dy koncerte në kryeqytetin Amerikan, Uashington DC. Koncertet u sponsorizuan nga “Millenium Stage”-Skena e Mijëvjeçarit” e Qendrës Artistike Kulturore “Kenedi” dhe nga Qendra Amerikane e Folklorit, pjesë e Bibliotekës së Kongresit Amerikan. Me 18 Qershor koncerti i parë u dha në sallën e Qendrës Artistike Kulturore “ Kenedi” kurse koncerti i dytë u dha në Auditorin “Coolidge” te ndërtesës “Xheferson” të Bibliotekës së Kongresit Amerikan. Qindra spektatorë mbushën sallën e Auditorit “Coolidge”. Në koncertin e dytë, morri pjesë Zj.Elvana Shtëpani,Sekretare e Parë e Ambasadës Shqiptare në Uashington, zonja Diane, një nga drejtueset kryesore të Bibliotekës, Zj.Anne Harrison, Librare e Rrjetit FEDLINK,Z.Grant Harris, Shef i Dhomës Europiane të Bibilotekës së Kongresit, Zj.Peggy Bulger, Drejtoreshë e Qendrës Folklorike Amerikane , Z.David A.Taylor, shef i Departamentit të Kërkimeve dhe Programeve pranë Qendrës Folklorike Amerikane,Zj.Thea Austen,Koordinatore e Ngjarjeve Publike, editori i Bibliotekës Z.Steve Winick, Z.Larry Weiner, specialist i muzikës së Ballkanit dhe përfaqësues i Qendrës së Muzikës Tradicionale Bullgare “Lyuti Chushki”, përfaqësues amerikanë të grupeve të ndryshme folklorike në Shtetet e Bashkuara si dhe shumë shqiptarë që banojnë në zonën përreth kryeqytetit amerikan dhe dëgjuan për këtë koncert. Koncerti në Bibliotekë ishte rreth drekës dhe të shihje sallën e mbushur plot, kuptoje se njerëzit dashamirës së artit të Merita Halilit, Raif Hysenit e orkestrës së tij nuk ngurruan të linin punën apo shkollën dhe të shijonin atë magji të artit shqiptar që u shpalos aq bukur dhe fuqishëm atë ditë pranvere.

Koncertet

Unë nuk morra dot pjesë në koncertin e datës 18 Qershor, por isha me fat të shijoja atë të datës 19. Nga lajmet e Zërit të Amerikës ,seksioni shqip, mësova për një pjesmarrje masive më datën 18 dhe pashë mesazhet që Merita dhe Raifi i përcollën artdashësve dhe shqiptarëve në veçanti. Ditën tjetër, morra të tre fëmijët e mij ,si edhe një shoqe të vajzës dhe u gjendëm në sallë rreth orës 11:30 për të siguruar vendet.Më kujtohej se në Shqipëri ishte e pamundur të gjeje bileta në ditën e parë ose të dytë të koncerteve të Meritës,edhe pse mund te ishte në Pallatin e Sporteve. Eksperinca të mëson!

Nancy Groce, anëtare e stafit per realizimin e ketij koncerti ishte ajo që na përshëndeti tepër ngrohtësisht ne fillim dhe na drejtoi për në sallë . Pas pak minutash ajo erdhi sërish dhe na prezantoi me organizatorët e koncertit. Ajo ndjehej mirë dhe entuziaste që do dëgjonte muzikë shqiptare per të parën herë në skenën e atij auditori. Pas takimit dhe bisedës me Zj.Elvana Shtëpani e cila ishte sa entuziaste aq dhe krenare për artistët bashkëkombas, për koncertin, por edhe e preokupuar me shqetësimet aktuale për të ndihmuar në promovimin e kulturës sonë , u takuam me Z.David A.Taylor, Zj.Thea Austen, dhe Zj.Peggy Bulger. Ata ishin kuriozë,entuziastë, dhe disi të habitur nga talentet që kishin hasur tek Merita dhe Raifi dhe djemtë e orkestrës, një natë më parë në Kenedi Center. Zj.Peggy Bulger e hapi mbasditen duke shpjeguar historinë dhe prezantoi Zj. Ethel Raim e cila foli pak për Qendrën e Muzikës dhe Vallëzimit Tradicional në Nju Jork dhe pastaj bëri prezantimin dinjitoz të Meritës dhe Raifit tonë.

Unë nuk “po rrija rehat”, e dija biografinë e tyre, por i thashë vetes: “bëj durim se amerikanët nuk e dinë…” Fletëpalosjet me ngyrë rozë, që prezantonin çiftin tonë simpatik, ishin në qendër të vemendjes së publikut dhe ishte kollaj te dalloje shqiptarët në sallë të cilit,si unë, mezi po prisnin të dilnin në skenë artistët. Hapet dera dhe i pari me kostumin popullor del Raifi, që si shumë artistë të tjerë shqiptarë në xhamamadanin kuq si zjarri kishte të qëndisur shqipen dykrenare. I qeshur, i dashur duke përshëndetur audience, ai fton kolegët e tij të orkestrës në skenë, dhe pasi zunë vendet, filloi argëtimi fantastik. Me duart e tij magjike Raifi shpalosi edhe njëherë atë talent dhe autoritet professional të rrallë, duke luajtur në fizarmonikë, me buzëqeshjen në fytyrë me fokusimin maksimal në instrument dhe në rithëm, ai i dha drejtim orkestrës e këngëtares përgjatë koncertit. Fillimi sihte një potpuri instrumentale që përmes fizarmonikës së Raifit, klarinetës se Maksim Vathit, kitarave të Mirxhen Darovës dhe Tom Leshajt si dhe daulles se Sevimi Ymerit, nuk la duar pa përplasur dhe nuk la sy pa lotuar. Nuk mundesha të mbaja lotët, sidomos kur interpretuan valle popullore të krahinës sime. “Qaj Minushe” më solli kaq lotë e emocion si dhe sa e sa kujtime. …dhe jo vetëm mua…Plot bashkëkombasve tanë, ndërsa amerikanëve, jam e sigurt iu bënin përshtypje të tjera gjëra. Ata mahniteshin-siç do pohonin më vonë, gjatë bisedave pas koncerti me ritmin, sintoninë, shpejtesinë e duarve, koordinimet dhe meloditë.

Pas kësaj në skenë del e veshur me kostumin popullor të Shqipërisë së mesme, qëndisur në ar dhe argjend artistja Merita Halili që ka shpirtin si zëri i saj..mrekulli. E qeshur, e dashur, me një prezencë skenike unike, ajo pushtoi audiencën që me strofat e para të këngës “Lule të Bukura ka Tirana”. Muzika nuk njeh kufi. Kjo dekalratë e mirënjohur u ilustrua edhe atë ditë më 19 Qershor, në zemër të Uashingtonit. Merita bëri auditorin për vete menjëherë.Nuk mbeti këngë pa u shoqëruar me duartrokitje dhe nuk mbeti zemër pa shtuar ritmet e trokitjes në kraharor. “Jelekun kadife”, “Dola në Penxhere” “Jam Jabanxhi” ishin tre këngët që pasuan dhe pas duartrokitjeve të gjata Raif Hyseni i shpjegoi publikut me një anglishte të bukur se c’farë kuptim kishin këngët paraprirëse .

Ai si një diplomat i shkolluar posaçërisht, diti të falenderojë organizatorët e koncertit dhe pastaj bëri një hyrje të këngëve që do të pasonin. Ai shpjegoi kuptimin e tyre. Ajo që më ngjalli një emocion të paharruar ishte moment kur Raifi me një patriotizëm të justifikuar shfrytëzoi një nga skenat më të famshmë në Amerikë të shpjegojë se ku banojnë shqiptarët në Ballkan, përmendi Trojet Etnike në Kosovë e Mal të Zi në Maqedoni dhe përmendi edhe Camërinë. Ai tregoi për folklorin e pasur sipas trevave dhe përmendi që ne jemi një komb,një kulturë, por çdo krahinë shqiptare ka një veçori dalluese dhe shtoi se pavarësisht se Merita është e mirënjohur për folklorin e Shqipërisë së Mesme, ai tregoi se ajo dhe ai,së bashku me orkestrën e tij , në atë skenë të respektuar përfaqësonin muzikën folklorike shqiptare si të plotë dhe kështu i dha udhë interpretimit të mrekullueshëm të një kënge shqiptare nga Maqedonia dhe më tutje për të ndezur flakë sallën me këngën kosovare “Mihane”. Raifi si një mjeshtër dirigjues udhëzoi audiencën të marrë pjesë në këngë me frazat “Hopa” dhe “Hajde” dhe sinqerisht, tek shihja amerikanët me poste madhore në atë institucion të këndonin shqip, u ndjeva shumë e ngazëllyer se pashë gëzim dhe nderim, pashë liri dhe mirënjohje. Kujt i kishte shkuar në mendje, jo më shumë por njëzet vjet të shkuara, që Merita Halili do tundte sallën e Bibliotekës së Kongresit Amerikan dhe se një adashe e saj, një vajzë e varfër nga Devolli, e izoluar dhe persekutuar familisht për arësye politike do të shkruante këto radhë për atë koncert, kur Kosova do te ishte shpallur Republikë dhe komunizmi do kishte marrë tatëpjetën e ngadaltë? Edhe të ëndërroje për këtë dhe të tregoje të nesërmen ëndrrën patjetër do kishe përfunduar me akuzën “agjitacion dhe propagandë” mbas hekurave të burgjeve komuniste. Ndërsa ameriaknët e lindur të lire, dinë të shijojnë larine, por dinë dhe të respektojnë lirinë e tjetrit. E tek Larry Weiner lunte “Vallen e Rrugovës”” nga vendi ku ishte ulur, nën tingujt e artistëve shqiptarë, unë qeshja dhe qaja me lotët e kujtimeve,gëzimit të suksesit të miqve të mij dhe krenohesha me kulturën e pasur të popullit tim shoqëruar me keqardhjen e së shkuarës….

Për të mbajtur premtimin si përfaqësuese e kombit dhe artit folklorik shqiptar, Merita interpretoi një potpourri këngësh nga Jugu I Shqipërisë duke pëerfshirë edhe versionin polifonik të këngës “U mbush mali plot me rrush”. Pa i thënë verbalisht spektatorëve, Merita i foli atyre tek i ftoi me mikrofonin drejtuar atyre, ti bashkoheshin asaj dhe Raifit ne këngë, ishte kaq bukur të dëgjoje fraza të folklorit shqip kënduar prej spektatorëve.

Ndoshta im atë, nëse e shihte këtë koncert, jam e sigurt që do thoshte “Tamam muzikë e pastër shqiptare!”. Them kështu pasi sot në folklorin shqip janë future shumë huazime të panevojshme, ndërsa Merita dhe Raifi e kultivojnë dhe e pasurojnë artin shqiptar me profesianlizëm e pasion duke e mbajtur atë njëqind për qind shqiptar. Raifi shprehet se: “MUZIKA ËSHTË GJUHA E NJË KOMBI”. Një përcaktim filozofik ky , i këtij artisti patriot. Ai me të drejtë dhe plot pasion shprehet ne ketë formë jo vetëm sepse është i ndërgjegjshëm për kontributin unik të Meritës dhe të vetin e kolegëve të orkestrës, por edhe si thirrje për ata që e kultivojnë artin shqiptar kudo që jetojne e punojnë. Për artistët në Shqipëri e trojet tona ne Ballkan, shembulli i artistëve shqiptarë në Emigracion, e në veçanti në Shtetet e Bashkuara, sidomos shembulli I kontributeve me vlerë, si ky në fjalë në kryeqytetin Amerikan, janë më tepër se sa ilustruese i thënies Noliane: “Mbahu Nëno Mos Kij Frikë, se Ke Djemtë në Amerikë”

Njëri prej spektatorëve amerikanë, ulur pranë meje, më tha në shqip se e kuptonte strofën “bjeri gajdes gajdexhi, bjeri më t’u thafte dora ..gajdexhi ezmer i ri , po të prêt e gjora…. “ por këtë fjalën “e xhora” më tha se gjej dot ne fjalorthin që kam …” Ia shpjegova kuptimin figurativ dhe ai vazhdoi të vallëzojë duke i shpjeguar shoqes në krah, ndërsa unë doja të zgjateshin edhe ato minuta që kishin mbetur me shqiptarët e mij, prezentë në skenë, për të shijuar më shumë këngët e vallet e fundit, por edhe për të marrë premtimin e Meritës dhe Raifit që do të rikthehen sërish në këtë skenë për të sjellë më shumë nga repertori i tyre i pasur.Ky premtim ishte edhe dhurata tjetër që spektatori pëlqeu shumë, pasi natyrisht ata donin më shumë nga zjarri i ndezur në shpirtrat e tyre donin më shumë nga magjia e folklorit shqiptar.Këtë e treguan nga duartrokitjet e gjata dhe brohorritjet e shumta….

Shkëndijat e para për të realizuar këtë concert…

Zj.Thea Austen, Kordinatorja e Ngjarjve Publike në Qendrën Amerikane Folklorike të Bibliotekës së Kongresit Amerikan dëgjoi për herë të parë një artiste shqiptare nga Tirana dhe një instrumentist shqiptar nga Mitrovica e Kosovës, të interprentonin në skenë direkt në një nga koncertet e organizuara në “Balkan Camp-Kampet Folklorike Ballkanase”

“Rashë në dashuri menjëherë me këtë çift interpretuesish me nivel të lartë”,- më tregon ajo. “Nuk munda t’i rezistoja dot dëshirës për të mundësuar një koncert të tyre në Uashington DC, ku kolegët e mij, publiku folkdashës të shijonte atë që unë shijova ato momente.” Dhe kështu filloi procesi,-shpjegon ajo,- që zgjati shumë,por që realizoi një dëshirën time të kahershme që e bazoja në një fakt të vërtetë.Ishim me fat tregon Thea, qe sivjet ne serinë e koncerteve vjetore të kishim një vend të lirë, vetëm, dhe përkoi si me programet e Qendrës Folklorike Amerikane pranë Bibliotekës së Kongresit ashtu edhe me dyzet vjetorin e Qendrës se Muzikës e Vallëzimit Tradicional të Nju Jorkut-pjesë e të cilës janë Merita ,Raifi dhe orkestra e tij.

Zj.Austen falenderohet shumë që jehona e ketij koncerti do të gjejë vend ne shtypin shqiptaro-amerikan dhe ndjehet edhe më shumë krenare për zgjedhjen që bëri dhe e mundësoi të realizohet.

Programet e Qendrës Folkorike Amerikane dhe koordinimet me shtetet e ndryshme .

“American Folklife center HOMEGROWN The MUSIC OF AMERICA 2008 -Traditional Ethnic and Regional Music and Dance Concerts from the Library of Congress”

Kjo frazë është në krye të lajmit në broshurën që shpërndajnë organizatorët. Pyes Zj.Austen se si u mundësua inkuadrimi i Merita Halilit dhe Raif Hysenit dhe ajo më shpjegon se brenda pesë-gjashtë vjetësh organizohen pesëdhjetë koncerte të ndryshme me shtatë deri në nëntë koncerte në vit me muzikë tradicionale që mund te ketë bazë etnike dhe që vazhdon të kultivohet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ajo thekson se pavarësisht se muzika është tërësisht etnike, per Institucionin që ne perfaqësojmë, vazhdon ajo, ata artistë kosniderohen si të shtëpise, pra folkloristë amerikanë”

Merita Halili dhe Raif Hyseni janë pjesë e Qendrës të Muzikës dhe Vallëzimit Tradicional të Nju Jorkut dhe si pjesë e kësaj qendre ata janë zgjedhur si interpretuesit më të mirë për të përfaqësuar folklorin e shtetit të Nju Jorkut sivjet, dhe aq më tepër që sivjet kjo qendër feston edhe dyzet vjetorin e krijimit të saj.

Drejtoresha egzekutive e kësaj qendre,Zj Etel Raim, ishte shumë e lumtur që Merita Halili dhe Raif Hyseni me orkestrën e tij përfaqësuan denjësisht Nju Jorkun, qendrën që ajo drejton dhe natyrisht të gjithë ne Shqiptarët kudo ku ndodhemi.

Pas Koncertit

Merita dhe Raifi se bashku me instrumentistët e grupit dukej sikur ishin më të freskët se kurrë. Ata përqafoheshin me miq, kolegë, autoritarë e dashamirës, fotografoheshin,flisnin lirshëm me këdo dhe natyrisht falenderimet e tyre ishin pjesë e rëndësishme e çdo bisede.Pyeta Zj.Anne Harrison se ç’mendonte apo ç’farë i kishte pëlqyer më shumë?

“Teknika e Meritës,- tha ajo është unike,e pabesueshme.”!.

“Ajo ka një prezencë skenike te sajën, të lindur”, insistonte Larry Weiner.

“Gishtat e Raifit” u shpreh një vajze e re, plot emocion, të cilës nuk ia morra dot emrin… “ishin kaq elegante dhe fokusi i tij më mrekulloi-,” vazhdoi ajo.

“Ritmi në daulle” u shpreh Karolina, mikja e sime bije...Duke u pajtuar me ta, përqafova bashkëpatriotët e mij Merita, Raif dhe koleget e tyre të orkestrës ,me shpresën se do shihemi sërish duke i falenderuar për këtë koncert që shënohet si historik per nga koha, rëndësia dhe vlera.

Me ta u mburr Nju Jorku në Uashington dhe ne, patritotët e tyre veçse ndajmë gëzimin e suksesit të tyre duke i thënë BRAVO dhe JU LUMTË!

Shpresoj te kem sjellë pak ngrohtësi nga ajo flakë që ndezi qindra shpirtra dhe që i dha edhe pak më shumë pozitivitetit te imazhit tonë kombëtar. Faleminderit Merita, Raif,Maksim, Mirgjen, Tomi e Sevim. Fotot që shoqërojnë artikullin janë kortezi e Z.Steve Vinick, redaktor dhe shkrimtar në Bibliotekën e Kongresit Amerikan..

Washintgon, 22 Qershor 2008

Merita Bajraktari McCormack

Rrefime te Shpetimtareve

2011-04-13T20:49:00.000-04:00

Rrëfime të shpëtimtarëve
Izolimi i Shqipërisë i shkaktuar nga paranoja komuniste, nuk solli vetëm dëme psikologjike, ekonomike e shpirtërore ndër shqiptarë, por i bëri një dëm të madh kombit në tërësi duke lënë të panjohur për botën këtë popull dhe vlerat e tij shpirtërore e humane.
Nga Merita McCormack
Enj, 15 Maj 2008 08:10:00

Një shqiptare prezanton veprën e familjes së Shyqyri Myrtos në ndihmë të hebrenjve, në një aktivitet në Uashington
Uashington
Izolimi i Shqipërisë i shkaktuar nga paranoja komuniste, nuk solli vetëm dëme psikologjike, ekonomike e shpirtërore ndër shqiptarë, por i bëri një dëm të madh kombit në tërësi duke lënë të panjohur për botën këtë popull dhe vlerat e tij shpirtërore e humane.
Është detyrë e shqiptarit të përdorë mundësitë për të bërë të njohura këto vlera të mohuara. Në këtë kuadër do të sillja si shembull punën e madhe që bën Dr.Ana Kohen, kjo vajzë me origjinë hebreje, lindur dhe e rritur në Vlorë. Me përvojën e saj në Shqipëri, me historitë e grumbulluara në vite nga dëshmitarë okularë, ajo ka depërtuar në rrethe e lobe të fuqishme hebraike në Shtetet e Bashkuara të Amerikës e më gjerë, duke treguar se si shqiptarët dhe Shqipëria u bënë vatra e ngrohtë dhe shpëtimtare e hebrejve gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Në linjën e përkujtimeve të ditëve të shënuara për hebrejtë, një ngjarje e veçantë u mbajt më 7 Maj në Uashington. Folëse kryesore, e ftuar nga organizatorët, ishte një mike e Ana Kohen dhe e ne të gjithëve, Majlinda Myrto. Ajo është e njohur në komunitetin shqiptar për kontributin akademik përmes punës në Globe Institute, dhe si kryetare e Fondacionit të Edukimit të Federatës Panshqiptare "Vatra". Në ngjarjen e sivjetshme, ajo ishte e ftuar në Programin Përkujtimor për Holokaustin ku foli në emër të familjes së të shoqit, në veçanti të vjehrrit të saj Shyqyri Myrto, i cili gjatë Luftës së Dytë Botërore shpëtoi jetën e Josef Jaokelit dhe motrës së tij Keti, dy hebrej me të cilët Shyqyriu ishte njohur që në moshë të re. Për këtë akt, Shyqyriu ka marrë dekoratën "Courage to care" nga Antidefamation League dhe Braun Holocaust Institute.
Aktiviteti u zhvillua ne "Lincoln Theatre", në zemër të kryeqytetit amerikan, ku ishin ftuar edhe folës amerikanë dhe të shteteve të tjera si p.sh Ambasadori Polak në SHBA, Robert Kupiecki dhe veterani i Luftës së Dytë Botërore, Joseph Ichiuji, të cilët sollën dëshmi, lexuan letra e kujtime nga të mbijetuar të Holokaustit.
Banda Frymore e Ushtrisë të Shteteve të Bashkuara ekzekutoi pjesë e himne muzikore, kushtuar viktimave të tragjedisë përgjatë programit që zgjati gati dy orë.
Ambasada e Shqipërisë u përfaqësua nga zëvendësambasadori, Kreshnik Çollaku, kurse Gjon Buçaj, nënkryetar i "Vatrës", kishte udhëtuar nga Nju Jorku për të marrë pjesë nëkëtë aktivitet.
Majlinda shoqërohej nga bashkëshorti, Ariani, dhe tre fëmijët. Kishin ardhur mjaft shqiptarë që banojnë e punojnë në Uashington. Nga biseda me ta ndihej entusiazëm dhe krenari tek shihnim se si vlerësohej vepra e një bashkatdhetari të nderuar i cili kishte vënë në rrezik jetën e familjarëve për të ndihmuar e shpëtuar jetën e mikut.
Në veçanti më bënë përshtypje sytë e lumturuar të fëmijëve të Majlindës dhe Arianit, të cilët jam e sigurtë ndjehen krenarë për gjyshin e tyre, edhe për prindërit e tyre, të cilët udhëtojnë për të treguar, nderuar e kujtuar veprën e tij dhe të atyre shqiptarëve që kanë kryer të njëjtin akt si Shyqyriu.
Moderator i aktivitetit ishte gazetari i kanalit televiziv 9 për Uashingtonin, Derek McGinty, i cili në bisedën me Majlindën, për pjesmarrësit që ishin me qindra dhe kishin mbushur plot auditorin e Teatrit Lincoln, shprehu habinë se si shqiptarët mundësuan jo vetëm strehimin dhe ushqimin e hebrejve, po edhe shpëtimin e jetëve duke sakrifikuar familjet. Majlinda tregoi se si vjehrri i saj Shyqyriu, një mysliman shqiptar, për tetëmbëdhjetë muaj ndihmoi mikun e vegjëlisë, Josefin, dhe Ketin, motrën e tij, dy hebrej të cilët i shpëtuan Holokaustit. Majlinda nuk dëshmoi vetëm për një ngjarje historike të veçantë, por theksoi një virtyt, Besën, si vlerë themelore ndër shqiptarët, dëshmi që i bëri pjesëmarrësit të duatrokasin.
Gruaja foli për mikpritjen, për nderimin e mikut, për kodin e nderit, bujarinë. E pyetur nga moderatori se çfarë mesazhi përcjell vepra e vjehrrit të saj si mysliman, për kohën moderne ku ne jetojmë, Majlinda iu përgjigj duke e paraqitur të integruar veprën e Shyqyriut me veprën e shumë shqiptarëve të tjerë në atë kohë, dhe duke treguar se toleranca fetare ndër shqiptarë ka qenë, është dhe do të vazhdojë të shërbejë si element i kulturës shqiptare dhe shembull për kombet e tjera.
Botuar në "Illyria" dhe "Shekulli"

Eshte kaq e veshtire te thuash FALEMINDERIT?

2011-04-13T20:45:00.001-04:00

Eshte kaq e veshtirë të thuash : FALEMINDERIT?

Nga Merita Bajraktari McCormack, Washington DC.

Botoi "Illyria"New York, tetor 19, 2007 dhe "Tirana Observer " ,Tirane, 20 Tetor 2007

Këtë pyetje natyrisht aq më shumë sa ia drejtoj dikujt që më lexon aq më shumë ia drejtoj edhe vetes time,dhe megjithëse e di që kam një fare reference pozitive krahasimi, sërish, meqë po e shkruaj në gjuhën shqipe e kam me shqiptarët në përgjithësi, se sa me individë si vetja ime.
Për ca kohë,në vitet nëntëdhjetë, unë jetoja dhe punoja në Afrikën e Jugut , kur Nelson Mandela ose si e thërrisnin lokalët Madiba, kishte dalë nga burgu ku “BARDHOSHËT” e izoluan për pothuaj tre dekada në Robin Island dhe ai nga një burgosur politik, meritueshëm u bë President i një shteti që deri atëherë nuk respektonte të drejtat më elementare të njerëzve me lëkurë me ngjyrë të zezë .
Edhe indianet (nga lindja) trajtoheshin të bardhë.C’farë ishin vendalinj ishin të detyruar për shkak të ngjyrës së lëkurës të vuanin vetëm sepse ata ishin lindur të zinj.Apartejdi bëri gjithë ato krime dhe ende vazhdon puna me këshillin ripajtues, (që i mungon Shqipërisë sonë, por tjetër herë për këtë).
E porsa mbërritur nga Shqipëria,ku i vetmi zezak që njihja ishte komshiu jonë, i buzëqeshuri, gjyshi i të talentuarës balerinë, që jetonin në lagjen Ali Demi. Kush merrte autobuzin tek Poligrafiku,për në qendër të kryeqytetit, e di për kë po flas, por le te tregoj gjendjen time në përballjen fillestare me zezakët në Afrikë. Ishte një kthim 180 gradë, pasi unë u gjenda një ndër nëntë personat e bardhë në Semonkong të Lesothos, ku ne jetonim dhe punonim. Kujtoj që duke ecur rrugës ditët e para,isha mjaft e kujdesshme, duke mos dashur të kem probleme, pa biseduar me askënd, isha pak e hutuar, shpesh mbahesha pas krahut të tim shoqi, megjithëse kureshtare në maksimum për çdo gjë.Të them të drejtën, druhesha edhe të pëshpërisja “Mirmëngjez”, ndërsa Tabitha, ndihmësja e jonë e emëruar nga projekti për punët shtëpiake ishte kaq e qeshur, kaq e lumtur , kaq e çiltër..Shpesh më përshëndeste me fjalë,shpesh me buzëqeshje, ose me ndonjë vallëzim improvizues, që më habiste, shpesh thoshte nga një fjalë që une i trembesha fillimisht…. “Kea leboha -(kealebuha lexohet) thoshte ajo …dhe unë stepesha,derisa im shoq më tha ajo po të falenderon që pranove të punësohet ketu…Unë atëherë mbaj mend i shkrova një letër apologjie më tepër për stepjen time, dhe në çdo paragraf i thashë “Faleminderit” – në anglisht dhe u mundova edhe në gjuhën e saj. Ato ditë nuk më shqiten kurrësesi nga mendja… Ajo vajzë e varfër materialisht por tepër e pasur shpirtërisht,e mbrujtur me besim tek Zoti dhe me shpresë për të ardhme më të mirë,cdo ditë më falenderonte shpesh,mbase dhjetë herë në ditë. Mësova se si me të hollat që fitonte shtonte nga nje gjë të vogël,mjete jetese, në rondavilën e saj,që s’ishte tjetër gjë,veç fatkeqësisht një kasolle balte dhe pyrteke me çati thekre. Cuditërisht ata si tribu(Basotho) ishin shumë të lumtur. Sa herë të kaloje nga kisha ose shkollat e tyre dëgjoje zëra mahnitësh në këngë. Hymnet e tyre ishin fantastike.As edhe një orkestër perëndimore s’do të mund të harmonizonte asamblet e harqeve aq bukur sa harmonizonin zërat njerëzit e mbretërisë në qiell- “Kingdom in the Sky”(sic e ka moto-logon Lesotho).Sinqerisht ndjehesha e turpëruar që isha stepur nga injoranca ime, fillimisht, por pak nga pak, duke hyrë në shpirtin e tyre, u bëmë mike me Tabithën dhe pa merak i besoja çdo gjë dhe mundohesha të falenderoja duke menduar gjithmonë se sa mbrapa jemi ne shqiptarët me falenderimet.Shpesh kam thënë dhe them: “Shumë gabime kemi (kishim) kur themi(thoshim) mos bëj keshtu si “zulu-të” ,por sinqerisht më besoni, sikur ne shqiptarët të ishim të paktën të falenderueshëm sa gjysma e tribusë Zulu(binjakë me Basotho dhe nëntë tribu të tjera Afrikano Jugore),do ishim shumë më mirë sot. Por sërish nuk dua të hyj në detaje krahasuese tribale,vetëm se këtu jemi shumë mbrapa!

“Kea Laboha Madiba” ishte shkruar ne një parullë dore mbajtur nga një fëmijë Basotho(banor i Lesothos) kur Mandela vizitoi Maseru-n kryeqytetin e Lesothos, në fillimet e presidencës Jug Afrikane tashmë…tek nxitonim të kapnim një çikëz nga makina e tij në autokolonë dhe për të pasur një vend ku të kapnim pamjen e fytyrës, unë te them të drejtën sa interes kisha tek Mandela si njeri, aq isha e tërhequr nga parulla e vogëlushit me fjalët në gjuhën e nënës së tij: “Faleminderit Mandela”!Kishte të drejte vogelushi, duhej falenderuar liberatori! Sërish edhe në ato caste, në mëndje kujtova po ne shqiptarët dimë të falenderojme dhe a falenderojmë si duhet dhe kë duhet.

Me këto mendime u rizgjova sërsih këto ditë, kur po shfletoj librin “Left to Tell-Kam Rrojtur Për Të Treguar” të Immaculee Ilibagiza, Ruandezes që sa isha në Afrikë nuk e njoha,kur ajo përjetonte tmerret e gjenocidit. Ajo atëhere ishte veç 22 vjeç dhe ishte studente në kolegj,e ardhur me pushimet e pashkëve pranë familjes së saj , besimtarë të fesë katolike. Në atë periudhë vdiq presidenti Ruandez ,dhe shpërtheu një luftë e tmershme ,ku për tre muaj u bë një kasaphanë e vërtetë dhe reth një million njerëz të tribusë Tutsi humbën jetën.
Immaculee mbijteoi duke u fshehur në banjën e vogël të shtëpisë së një pastori të tribusë Hutu,me shtatë persona të tjerë.Aty ndenjën për tre muaj rradhë ngjeshur e frikësuar duke u përballur me vdekjen çdo minutë, pasi vrasësit ishin në dhomë shpesh,pa e ditur kush ishte në banjë,dera e të cilës ishte maskuar nga një tablo e thjeshtë kompensate.Në libër, Immaculee tregon ngjarjet e tmerrshme se ç’farë ndodhi ato nënëtëdhjetë e një ditë të tmerrshme duke përshkruar edhe vrasjet e familjarëve të saj.
Por ashtu sikurse tmerri që ajo kaloi, mua më bën përshtypje,gjithashtu edhe fakti se si ajo e përshkruan atë periudhë agonie duke e falenderuar Zotin për çdo çast. Immaculee jep një përshkrim të plotë e të qartë se si besimi i saj ndaj të madhërishmit ishte i plotë, i pakundërshtueshëm,i padiskutueshëm dhe prezent. Ajo përshkruan me detaje se si ajo thoshte papushim lutjet në rozare duke e falenderuar Zotin për ditën e re dhe për minutat jetësore, e megjithëse ajo e gjente të pamundur të thoshte “Falna Zot ashtu si falim ne ata që na dëmtojnë…” ajo gjeti kurajën e guximin të kapërcejë edhe këtë…Gjithçka ajo ia detyron dhe atribon Zotit dhe nuk rresht së falenderuari Atë! Duke pasur parasysh këtë tragjedi madhore të paparë e duke e krahasuar me veten tonë, ne shqiptarët natyrisht jemi mbrapa,shumë mbrapa…Ne jo vetëm që nuk falenderojmë për gjëra të vogla e as të mëdha në përgjithësi, por as që marrim mundimin të bëjmë të mundur të pranojmë se ky problem egziston..Tek ne shqiptarët,ka gjetur vend të rehatshëm i paudhi dhe ne, duke gënjyer veten , momentalisht s’bejmë gjë tjetër veç punën e të paudhit duke mohuar të mirën, atë më fillestarën,vlerën kyce , egzistencën e Të Plotfuqishmit dhe Falenderimin ndaj Tij për egzistencen tonë. Po nuk hodhëm hapin e parë,eshtë e kotë të kërkojmë “marrshimin” para..Gjithmonë do mbetemi në vend numëro.
Duke filluar nga vetja…Falenderime Zotit për cka më dhuron, ju them Faleminderit që më lexuat, dhe faleminderit që potencialisht mund të reflektojmë bashkarisht …..

©Merita B.McCormack
19 Tetor 2007

E Bekuara Nene Tereza -Me rastin e dhjete vjetorit te vdekjes

2011-04-13T20:42:00.000-04:00

E Bekuara Nënë Tereza - Në Përvjetorin e Saj të Vdekjes

Botuan me 5 Shtator 2007 Gazeta Kritika dhe Gazeta "Tirana Observer"

Nga Merita Bajraktari McCormack

Foto: Porterti i Nënë Terezës ne Kishen e Shen Stefanit, Vjene, (kur ne Shqiperi nuk e pranonin bota frymezohej prej saj).Te gjitha te drejtat e rezervuara.Fotoja eshte bere nga autorja e shkrimit ne Viene,Prill 2005.

Para dhjetë ditësh u kthyem nga Irlanda ku vizituam familiarisht gjatë Verës. Gjithmonë në udhëtimet për ose nga ai vend përdorim fluturimet nga Dublini, kurse këtë herë zgjodhëm aeroportin Knock, në rrethin Mayo, në zonën Perëndimore të Irlandës,pasi donim të vizitonim atë zonë. Tek po nxitoja për nga restoranti i aeroportit, për të kaluar në dyert e sigurisë, në të majtë të shkallëve, pashë një kishëz të vogël, dhe u bëra kurioze pse kjo kishë këtu. Pas një momenti reflektues brenda saj, zbrita poshtë dhe me kapi syri një dyqan suvenirësh e relikesh fetare. Duke ditur se Irlanda është një “keshtjellë” kristianizmi, nuk është e habitshme që të shohësh diçka të tillë, qoftë edhe në aeroport, por u bëra kurioze tek pashë foton e madhe të Nënë Terezës në mur, me mbishkrimin: “Mother Teresa of Calcutta , pray for us” që përkthehet “Nënë Tereza e Kalkutës, lutu për ne”Pyeta gruan tek banaku për disa detaje dhe më tregoi se në këtë vend njëqind e ca vjet më pare, 1879, është shfaqur Shën Maria me Shën Jozefin dhe Shën Gjonin, së bashku me altarin dhe shqerrën, përmes dritës në kishë.Më tregoi se Vatikani e ka ratifikuar si vend të shenjtë,Papa Gjon Pali e ka vizituar vete atë vend dhe dhe se prifti i zonës, Monsinjor Horan, rreth viteve 1980, ngulmoi që të ndërtohej një aeroport ndërkombëtar për shkak të pelegrinëve te shumtë. Qeveria irlandeze e mbështeti dhe aeroporti u ndërtua e funksionon që prej pothuaj tre dekadash tani.Nënë Tereza,- vazhdoi ajo,- murgesha shqiptare, vizitoi këtë vend në vitin 1993.Atëherë e kuptova cdo gjë dhe tek bleva me nxitim disa relike dhurata dhe një foto të Nënë Terezës, mbeta e habitur nga shumë gjëra që mësova……dhe natyrisht emri i Nënë Terezës më lumturon gjithmonë…aq më tepër kur më thuhet në sy ,Shqiptarja Nënë Tereza…Kush nuk do ta dëshironte një “takim” te tillë me Nënë Terezën.?Ata që e kanë njohur nga afër kanë shkruar dhe janë frymëzuar prej saj, ne shqiptarët që jemi pjesë e gjakut të saj jemi kombi i bekuar nga Zoti ta kemi Nënë Terezën motrën tonë.Përgjatë viteve komuniste, emri i Nënë Terezës në Shqipëri ishte i panjohur krahasuar me njohjen në botë. Dihej që një murgeshë shqiptare jetonte në Indi dhe ishte bamirëse, por më shumë nuk flitej për të. Ndonjëherë kur mundnim të shihnim lajmet (në sekret) në televizionin e Shkupit, nga fotot kuptonim se ishte fjala për murgeshën shqiptare, dhe ndjenim keqardhje që ato lajme e ato bëma të saj nuk transmentoheshin në gjuhën shqipe,ne TVSH. Por arësyeja dihej, Shqipëria ishte vendi më ateist në botë. Çmimi Nobël dhënë Nënë Terezës, sikur i zgjoi pak autoritetet shqiptare, por vizita e saj në Shqipëri e shumëdashur prej saj, ishte jashtë rendit ditor te autoriteteve komuniste. Edhe kur ajo ndodhi, u reklamua si një “ngarje pa rëndësi”.Përpjekjet e Nënë Terezës për të ardhur në Shqipëri për t’i ofruar dashuri popullit të saj, gjithmonë hasën me djallin, komunizmin e pashoq. Ishte periudha kur qeveria defensive e Ramiz Alisë, përgjatë kohës së rrëzimit te diktaturave në bllokun lindor, bënte cmos të bllokonte ardhjen e Nënë Terezës në Shqipëri. Nënë Tereza, në një nga intervistat që i ka dhënë Kathryn Spink, autores së Biografisë së saj të autorizuar, thotë se kur Nënë Tereza kontaktoi qeverinë shqiptare, per te hapur një shtëpi bamirësie,Ramiz Alia i kishte thënë që të vish në Shqipëri e të hapësh një shtëpi përkujdesje do të thotë të thyesh ligjin dhe Nënë Tereza iu përgjigj : “Atëherë unë jam gati të thyej ligjin”!
Për Nënë Terezën thyerja e ligjieve të tilla qeveritare, në emër të dashurisë të shenjtë ishte e domosdoshme dhe plotësisht e mundshme. Mbajmë mend vizitën e saj në Shqipëri dhe kujtojmë se sa pak publicitet iu bë. Ndërkohë që radiot dhe televizionet e botës e shihnin si një moment historik për kombin tonë vizitën e saj ne memedheun e dashur. Ajo vizitë ishte mbajtur tepër sekret, as ne listën e pasagjerëve në avion,emri i saj nuk figuronte nga udhëtimi ne Romë prej Indisë. Në Romë Nënë Tereza morri bekimet e Papës dhe duke e ditur që euharistia (Corpi/Trupi i Krishtit) nuk shërbehej në Shqipërinë Komuniste, ajo me udhëzimet e Papa Gjon Palit, e morri me vete Euharistinë e bekuar dhe e vari në një medalion.Këtë të vërtetë ma pohoi sot një nga priftërinjtë e famullisë ku ne jetojme ketu ne Washington DC (ku ne po jetojmë tani), dhe është këshilltar shpirtëror i misonit të bamirësisë në këtë zonë. Duke biseduar me priftin, kujtova se jam e bekuar që takohem me fakte nga jeta e Nënë Terezës. Shpesh në rrugetimet tona, unë,sikundër edhe ju vëllezër dhe motra shtegtarë , kam hasur në objekte, njerëz, jetë të ndryshuara nga shpirti i madh i Nënë Terezës, por ende në Shqipëri, pavarësisht nga angazhimi qeveritar i sotëm, në tërësi populli ynë nuk e njeh ose nuk e ka përqafuar misionin e Nënë Terezës në dimensionet e duhura. Personalisht kur kontaktoj me priftërinj, murgesha apo njerëz me pozita apo aktivistë e vullnetarë, mësues etj, të kishës, reagimi i parë është: “Oh sa me fat, qenke shqiptare nga vendi i Nënë Terezes”. Dhe une natyrisht ndjehem mjaft mirë…Gjithmonë kam ndjerë dhe ndjej adhurimin e të qenit shqiptar për hir të famës së mirë që na ka dhënë Nënë Tereza. Ne sërish si komb,në përgjithësi qëndrojmë larg frymëzimit të saj.Së fundi po keqinterpretohet libri qe do të dali me titullin “Eja pranë dritës sime”, shkruar nga Imzot Brian Kolodiejchuk ,nje anëtar i devotshmën i misonarëve të bamirësisë. Disa media po e ekzagjerojnë dhe e keqpërdorin publikimin e letrave private shkruar nga Nënë Tereza superiorëve apo konfesorëve përgjatë vitive që ajo shërbeu në tokë në emër të Zotit të plotfuqishëm. Mes atyre mediave ka dhe zëdhënës të së gënjeshtrës edhe në gjuhën shqipe.Por a e ka ulur kokën dikush dhe të pyesë vetveten: “Unë, njeriu i devotshëm, sa herë në ditë e dyshoj egzistencën e Zotit?”Duke e lënë këtë pyetje për gjithsecilin t’i përgjgijet po vetes, dëshiroj të pyes sërish (vetveten se pari):A ka mbështetje më të bukur shpirtërore dhe më te lumtur se gjetja e publikimi i këtyre letrave private të Nënë Terezës. A e kuptojme dot ne, mëkatarët e shumtë, lumturinë e shpirtit që vjen prej tyre?Nëse Nënë Tereza rrëfen përmes letrave skutat më të thella të shpirtit, e kërkon një shenjë prej Zotit, pasi ajo ndeshet me të varfërit e më të varfërve, me të sëmurët ndër më të sëmurët, ajo përsëri nuk e ndërpreu asnjë cast punën e saj bamirëse.A ka ndonje njeri që të kundërshtojë këtë fakt?Besim absolute dhe dashuri absolute, këto janë ato veti që ajo mishëron.Mendoj se cdo kush nga ne duhet të lumturohet ,pasi sheh se cdo njeri,edhe shënjtorët mbi tokë, kanë dyshime e pyetje,por asnjëherë nuk e ndalin punën,se në fund të fundit,atje është gjithë misteria e besimit,të shërbesh pa kërkuar prova.Për shembull dyshimi e prove, mjafton te përmendim se si e provoi St.Tomasi,kur tha se Krishti nuk është ringjallur dhe kur Ai iu shfaq përmes Dritës, ishte po St.Thomasi që duke rënë më gjunjë klithi”Zoti im,Perëndia ime”Për të mos e cytyr më tej punën që ateistët e mirepresin si “skandal”, do doja të sqaroja se mbledhësi dhe publikuesi i këtyre letrave e bën këtë për arësye të duhura e tejet të domosdoshme. Egziston një process për lumturim e shënjtërim. Përpara kanonizimit,(shenjterimit) çdo shenjtor kalon një periudhë ku jeta e tij/saj studjohet, kundrohet, analizohet dhe shpesh quhet “periudha e errët, pasi cdo gjë private bëhet publike”.Për hir të së vërtetës, të jemi të lumtur që këto letra të Nënë Terezës, reflektimet, agonitë, pendimet , etj…në periudha të ndryshme, janë ruajtur dhe po publikohen tani. Për cdo kënd që mund të ketë dyshime ose edhe për ateistët, ose për cilindo qoftë që abuzon me të vërtetën, lidhur me figurën e Nënë Terezës,do përdorja dy nga shprehjet e mirënjohura të saj:“Sot më shumë se kurrë ne kemi nevojë të lutemi për dritën që te shohim e njohim vullnetin e Zotit, për dashurinë që të pranojmë vullnetin e Zotit ,për mënyrën se si t’a zbatojmë vullnetin e Zotit” dhe “E djeshmja ka shkuar, e ardhmja ende s’është këtu. Kemi vetëm të sotmen. Le të fillojmë!”Dhe guri i qoshes së kësaj ndërtese që duhet filluar të ndërtohet për të pastruar shpirtin njerëzor e për të bërë punë të mira, është besimi!

I joni qoftë besimi dhe bekimi!Le të lutemi për to!
Në dashuri dhe paqe, me respekt,

Merita Bajraktari McCormack
Washington DC,Shtator 2007

Midis dy Kohesh-recence per librin e shkrimtarit Naum Prifti

2011-04-13T20:38:00.000-04:00

Botoi Illyria 24 Korrik 2007
Merita Bajraktari McCormack-Përshtypje nga libri “Midis dy Kohësh”
Autor: Naum Prifti
Botues: NB “BUZUKU”
Prishtinë

Tregimi i së vërtetës dhe përgjegjësia ndaj saj.

Me këtë deklaratë nis arsyetimi logjik i një prej shkrimtarëve shqiptarë më të njohur të shekullit të 20-të dhe në vazhdim,në këtë shekull, kur sjell para lexuesit detaje nga dokumentimi i ngjarjeve dhe situatave nga më të çuditshmet,nga më absurdet, absolutisht të vërteta për një periudhe rreth pesëmbëdhjetë vjeçare në kohën e regjimit komunist në Shqipëri.
Naum Prifti , i mirënjour nga çdo shqiptar , nga fëmijë e të rritur, ka sjellë pranë lexuesit një dëshmi drithëronjëse të viteve të komunizmit në vëllimin”Midis Dy Kohësh”-me Shënime Udhëtimi,Kujtime-Portrete dhe Ese,botuar nga Ndërmarrja Botuese “BUZUKU,” Prishtinë, 2006.
Libri voluminoz prej 500 faqesh ndahet në dy pjesë kryesore. Pjesa e parë përbëhet nga Shënime Udhëtimi, ndërsa pjesa e dytë përmbledh Kujtime, Portrete dhe Ese.
Me gjuhë të pastër , me fjali të ndërtuara mjeshtërisht, me formën e tij tipike rrëfyese, shtruar e me kolorit të pasur leksikor, shpesh herë me “rrëfime” (pjesëza të vogla), brenda së tërës, Naum Prifti vjen tek lexuesi me freski të veçantë, duke na sjellë një përkundje shpirtërore, që na rizgjon interesin dhe dëshirën e kahershme për të lexuar tregimet dhe përallat e tij kur ne ishim ende në shkollat fillore apo tetë-vjeçare.
Te ky libër me karakter publicistik, Prifti ka një këndvështrim realist prej gazetari të mprehtë, të cilën e plazmon me forcë artistike. Këtë herë, nuk ka çensurë, nuk ka kufizime, nuk ka redaktorë mbi kokë që rrijnë me gërshërë në dorë për të prerë pjesët mëkatare që “nxijnë” realitetin. Këtë herë Naumi flet sikurse e sheh realitetin me sytë e tij, ashtu si e ka gjykuar dhe përjetuar ai momentin. Përmes rrëfimit, duke përfshirë dialogun lehtësisht aty ku nevojitet,si dhe digresione historike e ilustrime të natyrës folklorike, Naum Prifti sjell përmes përshkrimit dhe rrëfimit tablonë e vërtetë të jetës në kohën më të vështirë që ne kemi kaluar. Ai ka përmbledhur një gamë të gjerë dukurish dhe ngjarjesh që atëhere ishin thjesht rutinë e ditës, drama që shpaloseshin e traumatizonin qytetarët, e që tashmë marrin rëndësi të veçantë pasi janë material ilustrues i së vërtetës komuniste që shumëkush mudohet ta fshehë apo ta lerë në harresë.
Prifti sjell vëzhgimet e tij të mprehta, jep mendime (në letër) se çfarë dëmi i sjell shoqërisë regjimi komunist. Cilëson atë që e percepton si pozitive, aty ku ka me të vërtetë diçka të tillë, por ai mban qëndrim kritik ndaj realitetit dhe nuk tutet të japë mendimin e tij troç për ngjarje, dukuri e karaktere të ndryshme, me të cilët ka patur kontakt.
Naum Prifti ka një humor tipik të tijin, e diku buzëqesh me ironi, e aty ku e sheh të nevojshme nuk e kursen as sarkazmën. Duke e njohur mirë vendin ku shkel, pavarësisht se nuk është rritur aty, atë e ndihmon pjekuria profesionale dhe kultura të japë esencën e subjektit,pa u futur shumë thellë labirinthit të hamendjeve të shoqëruesve apo instruktorëve të Partisë të atyre kohërave, që mos u kthefshin kurrë….Kujtojmë rastin e shpjegimit të origjinës së emrit Çermenikë e Zezë.
Ai është një vëzhgues i hollë i detajeve. Vëren dhe ekzaminon traditën, eksploron fenomenin, bën edhe induksione dhe me dorë të lirë jep mendimin e tij pa doreza për padrejtësitë që vëren.
Në njërin plan autori vëzhgon me kujdes çdo detaj në zakonet e krahinave ,jetesën dhe doket krahinore. P.sh ai eksploron kullat Mirditore, veshjet e grave të krahinës, deri edhe krehjen, tregon për ekzagjerimet që viheshin re kur përshkruhej madhështia e kullave të malësisë, vë në dukje “kusuret” e labërve me të mirat dhe të metat e karakterit të tyre, duke sjellë në vëmendje të lexuesit potencial (brezit të ardhshëm) edhe ndodhi tragjike si ajo e rrugës Brataj,Labëri, ku ai vëren : “Një murane katërkëndeshe pa çati,e ndërtuar me gurë me sërë. “ Është historia e një dhëndri që u vra nga një miku tij lab ditën që krushqit po ia sillnin nusen në shtëpi Naumi e tregon këtë fatkeqësi me dhimbje por dhe me humor. Një cilësi tjetër e këtij ështe pasuria madhe e anëve etnografike dhe socilogjike. Kudo meson gjëra të reja e të panjohura nga zakonet dhe traditat tona
Po ashtu vëren edhe historitë e Çermenikasve dhe të Martaneshit, tok me ndryshimet qe pëson psikologjia e njerëzve me kohën . Vëzhgon Vjeshtën në Tropojë apo Lekëlin e Tepelenës. Për Troshanin e Lezhës rrëfen me dhimbje se qendra e freterve të dikurshëm, u kthye në vend internimi nga regjimi komunist. Shpirti i tij poetik përshkruan bukur edhe bukuritë e Mokrës.
Por në një plan tjetër, që përbën edhe thelbin e këtij vëllimi është vëzhgimi i realitetit, me të cilin rregjimi në fuqi kondukton, ose më mirë të themi kontrollon jetën e popullit shqiptar.

Shënimet e atyre kohëve për fenomene të ndryshme me të cilat autori përballet nëpër vizitat e tij në zona të ndryshme, janë nga më pikantet përsa i përket të vërtetës objektive. “Kujdes me kë ulesh në Tavolinë” për mendimin tim është një rrëfim tragji-komik për vetë faktin se është qesharak deri në pabesueshmëri,por duke e pas përjetuar personalisht, e kam ndjerë dhimbjen dhe sterotipizimin.
“Për herë të parë jashtë shtetit” është tregimi i vërtetë që kulminon sagën e përpjekjeve dhjetëvjeçare të Naum Priftit për të gjetur pak përfshirje në shoqërinë e tyre që dilnin jashtë, e megjithatë tortura e përjashtimit nga ky privilegj , është e prekshme, e hidhur, por e vërtetë.
Prifti, megjtihëse një penë e veçantë në letërsinë shqiptare, për shkak se kishte të atin e dy vëllezër në Amerikë, ai nuk lejohej të udhëtonte jashtë shtetit. Ai mundohet që t’i heqë vulën e përjashtimit vetes e familjes duke u përpjekur të sigurojë një vizë , por nuk ishte e thënë që ai të lejohej. “Aventura” e sigurimit të një vize, karakteret me të cilët përballet, prapaskenat dhe hijet e dyshimit, janë shoqëruese në çdo hap.
Mendoj se kushdo që e merr librin në dorë duhet , të lexojë këtë tregim-dëshmi ose të parin ose të fundit. Është ndër më prekësit, më të goditurit,më të bukurit dhe natyrisht ka shumë humor të dhimbshëm.
Këto mbresa udhëtimesh heretike jo vetëm nuk mund të botoheshin në atë kohë, por edhe sikur të dihej përmbajtja e tyre, ne nuk do kishim priviligjen e leximit të një libri 500 faqesh sot, se fati i Naumit mbase do ishte tjetër. Por mendja e tij kthjellët duke i shkruar për në “sirtarin e kyçur,” bëri që këto shkrime të jenë ekstensive dhe të plota, siç ndodhnin atëherë, si një dëshmi e gjallë e mosntruozitetit komunist.
Ndër kujtimet, portretet dhe esetë, në pjesën e dytë do veçoja portretin e Lasgush Poradecit. Jo se jam ”lokaliste” por më tepër sepse është një portret tepër interesant. Naum Prifti,për ne që nuk e njihnim nga afër, na e sjell Lasgushin, “in person,” të plotë, të vërtetë, me të gjtha përmasat e plota të tij si njeri, si poet,si artist, si prind, bashkëshort, shok, mik e natyrisht si antikomunistin pogradecar që nuk pranoi të përdorë metodën e realizmit socialist, por mbeti deri në fund besnik i vetvetes edhe patriot, autor i vargjeve të pavdekshme:
“Dyke nisur udhëtimin mes-për-mes në Shqipëri
Drini plak e i përrallshëm po mburon prej Shëndaumi”.
Pjesë e veçantë e këtij libri është “Parathënia apo pasthënia” që autori e ka titulluar me plot të drejtë: “Unë si Prokop Cezareasi” ku jep ne detaj idenë e mbajtjes së shënimeve atëherë dhe rrënjën e frymëzimit me këtë ide. Mendoj se fati e ka pjekur me historinë e Cezareasit, pasi me të vërtetë Prifti na ka sjelle një vepër tepër të vyer e të domosdoshme. Ështe një dokument që duhet të studiohet për të rishkruar historinë e viteve komuniste në Shqipëri.
E falenderoj shkrimtarin Naum Prifti për librin dhe i uroj krijimtari të mbarë.
©Merita Bajraktari McCormack
New York Korrik 2007

Ne Zot ne besojme!

2011-04-13T20:37:00.001-04:00

Në Zot ne Besojmë

Botoi Tirana Observer 13 Korrik 2007

Merita Bajraktari Mccormack

Ishte mesi i viteve 1980. Për ne, shqiptarët që kemi jetuar atë periudhë në Shqipëri, e mbajmë mend mjaft mirë vuajtjen e madhe ekonomike dhe atë shpirtërore. Ekonomikisht vendi ynë ishte më i varfri dhe po shkonte drejt urisë, shpirtërisht ne ishim bosh... Truri ynë ishte krejtësisht i shpëlarë me ideologjinë marksiste-leniniste dhe për brezin tim që ishte ende adoleshent ose në rininë e hershme, në atë periudhë për të cilën unë flas, ishte një periudhë konfuze, një periudhë paqartësie dhe stresi të jashtëzakonshëm. Në atë periudhë unë i kisha shpëtuar "për nji fije" regjimit nga duart dhe u gjenda studente në ILB Kamzë, sot Universiteti Bujqësor i Tiranës. Flas i kisha shpëtuar, se biografia ime "ishte për ditë të hallit", sipas sekretarëve të Byrove dhe i shpëtova për shkak të mesatares sime maksimale në të katër vitet e shkollës së mesme. Kështu mundësova diplomimin tim në atë kohë të vështirë. Mbas vetes lashë me dhjetëra shokë e shoqe që kishim pothuaj të njëjtën biografi, por që mesatarja e tyre ishte diçka rreth 9.3. Ne ishim një grup i vogël studentësh që shiheshim me kujdes e "ruheshim" se çfarë do thoshim. Ne ishim ata që në marksizëm apo histori të Partisë së Punës së Shqipërisë s'mund të merrnim kurrë dhjetë, se automatikisht ulej një ose dy nota nga biografia. Dita e parë që shkela në mjediset e ILB, dikush më orientoi drejt një burri të qeshur, të mbushur e me flokë të rëna. - Shikoje atë burrin, është filozof i madh, ateisti numër një. Ai është Hulusi Hako, të cilin Papa Gjon Pali e ka dënuar me vdekje në mungesë.... - Çfarë, - thashë unë, duke hapur sytë, - Vatikani nuk dënon me vdekje, i ke mendtë në koke ti...? - E kam të sigurt, - më tha bashkëbiseduesi, - është filozof që ia ka sjellë Vatikanit në majë të hundës, me argumente i ka treguar që feja me të vërtetë është "opium" për popullin... E thashë mirë..., do ta mbaj mend.... Dhe, që atëherë s'e kam harruar profesorin... Sidomos në këto dy dekadat e fundit, e kujtoj me shpresë se mbase ai e ka harruar ateizmin dhe ka gjetur Zotin...Ishte viti i tretë i fakultetit 1987, filloi pluralizmi i ideve, pluralizmi i mendimeve..., ju kujtohet??? Dhe, ne, studentët në ILB, ishim në atë vorbull, në atë ekzaltim, në atë shpresë që një ditë do thoshim diçka lirisht më në fund. Shpresonim....Ishte leksion në një nga lëndët marksiste.... - Kush ka pyetje, - si zakonisht pyeti profesori im i Marksizmit. Ai porsa kishte shpjeguar diçka "dialektike", se gjithçka nuk zhduket, por transformohet. - Ja, - thoshte profesori, - djegim drurin, bëhet hi e hedhim hirin në fushë me grurë, na jep drithë se e merr drithi në formën e fosfatit.... A si e ka emrin.... Po kukurisnim ne grupi "rebel" dhe krahasonim me mjetet e përshtatshëm që na dukeshin përkatës për momentin... G. ishte një student që erdhi në vitin e tretë nga një fakultet tjetër. Po, transferim babai në prodhim, transferim i biri nga (mbase) Inxhinieri Elektronike në Ekonomi Bujqësore. - Shpirti, profesor, në çfarë transformohet? - ngriti zërin një nga studentët afër meje.- Çfarë tha profesori?Heshtje... - A ka pyetje tha ia?Heshtje sërish... - Pra e mbyllim, e vulosim për sot, Zot nuk ka dhe shkoni e jetoni për sot, kur vdes njeriu mbaron jeta e tij. Pra nuk ka Zot e thamë. Ka vetëm... E, nuk po e sjell me detaje shpjegimin e tij....G. kishte një adhurim special për Amerikën dhe mbante me vete gjithnjë simbole amerikane. Atë ditë kishte një dhjetëdollarëshe dhe ndërsa profesori thoshte “s'ka Zot, transformimi është natyral, mëma natyrë, e të tjera”, G. nxori dhjetëdollarëshen dhe më tha mua me zë të ulët: - Merita, ti di anglisht, ç’do të thotë "In God We Trust"? Mezi e mbajta të qeshurën dhe megjithëse unë isha e sigurt që G. e dinte, unë ia shkrova në një copëz letër me gërma të mëdha si për të ritheksuar atë që ne na mohohej përditë, "Në Zot ne besojmë". - Keni pyetje ju andej nga e majta? - pyeti profesori filozof duke u drejtuar nga qoshja jonë. G. e kroi pak kokën dhe tha: - Profesor na tregove se çdo gjë transformohet, po shpirti pas vdekjes ku shkon profesor? Profesori nuk ndërroi ngjyrë as u inatos, por zgjati krahët e sikur u shtriq disi nga podiumi dhe tha: - Ah ti, e di ku e ke, e di ku e ke fjalën (mbase i referohej "fjalëve" të hapura që H. Hako ishte themeluesi i ateizmit dhe ne studentët e kolegët duhet të ishim në ballë në mbrojtje e në manifestim të ateizmit)… - Kemi me dhjetëra studentë këtu që duan pyetje e përgjigje serioze. Dialektika është gjë e madhe R... dhe i përmendte G. mbiemrin me një të qeshur të çuditshme… Kështu kalonin ditët dhe ne ushqeheshim me urrejtje për fenë, për Zotin e vërtetë, për Papa Gjon Palin e Dytë dhe paraardhësit e tij, për klerikët e institucionet fetare në përgjithësi. Për Papën, këtë udhëheqës shpirtëror të miliona njerëzve. Ne ushqeheshim me helm fjalësh në shkolla. Ne ishim tjetër, ne s'na duhej Papa i Romes, ne kishim "Papët" tanë, sipas të cilëve, ai Papa i vërtetë për popujt ishte kriminel, gjakatar, armiku numër tre i Shqipërisë pas Rusisë e Amerikës. Dhe, ne dëgjonim, hapnim sytë, mësonim broçkulla. Dëgjonim në gjuhë të huaja radiot fshehurazi, netëve vonë, me zë të ulur në maksimum. Papa tregohej ai që ishte, dëgjonim lutjet e tij të vërteta për ne, thoshim pse na gënjejnë në shkollë? Por kush guxonte të pyeste profesorët? Një ditë sërish ne, "rebelët" biografi-keqët, "korruptuam" një pedagog që na mbante disi afër, ishte shpirtmirë, por ama dhe i "binte qylit" dendur, mbase nuk kishte para të mjaftueshme për të pirë ekstra kafe shoqëruar me petulla me sheqer në kafen e institutit. E qerasëm me pare "borxh" nga latat tona, se dhe ne ishim me para jo me “bursa”, por ia vlente të qerasnim profesorin, na pëlqente aventura dhe rreziku. Natyrisht matnim hapin mirë, por e dinim që mund të ishim disi më të hapur me të. Pyetja jonë ishte: - Profesor, ku shkon shpirti pas vdekjes? G. gjithë humor e mbështillte profesorin vocërrak me trupin e tij dhe ishim në sekret të plotë: - "Djema dhe vajza shihni punën, mos bëni shaka me të tilla gjëra, ju e dini që ne jemi ateistë, nuk besojmë në shpirt. Ka veç trup, ai vdes, ai transformohet, kocka e mos më pyesni më të tilla pyetje të rrezikshme. - Po pastaj, - i tha M., një studente që erdhi pesë vjet me vonesë, ishte nga Jugu.- Pastaj profesor, të lutem na trego si mendon ti apo je i një mendjeje me profesorin e dënuar nga Vatikani?- Ohu..., më erdhi ora e leksionit mua, ikni se u bëmë vonë, mos më ngatërroni me këto gjëra. Hajde atë kafen ma bëj petull ti L..., e ha rrugës, - iu drejtua një studenti nga Laçi. Dhe na la pa përgjigje dhe profesori tjetër i Filozofisë, duke shijuar petullën në rrugicat e institutit.U diplomuam, u emëruam ku donte organizata bazë e partisë apo e rinisë dhe përjetuam shokun e madh, tërmetin, revolucionin përmbysës. Demokracia erdhi dhe tek ne! 5 prill 1993... Papa viziton Shqipërinë. Unë punoja në Tiranë atë kohë, zyrën e projektit e kishim në Ministrinë e Bujqësisë dhe pata mirësinë të shoh Papën në makinën e tij antiplumb pothuajse jo më larg se 3-4 metra dhe nuk e di si ta përshkruaj atë që kam ndjerë. Mbaj mend Adën, mbeskën time 4-vjeçare që drejtonte gishtin nga shkonte makina e Papës dhe bërtiste: “Papa, Papa”, dhe e ëma e saj e emocionuar i thoshte se ai është i dërguar nga Zoti. I shihja nënë e bijë, gëzoja për vete dhe për to, por më tepër më qeshte shpirti im. Vizita e Papës për ne ishte shpresë për vazhdimësi të tilla, pasi ishin shenja drejt lirisë së ëndërruar. Një vit më vonë, unë pashe Papën të dielën për Pashkë, më 10 prill 1994, në sheshin e SHEN PJETRIT në Vatikan, pasi John dhe unë të nesërmen vumë kurorën në Romë. Prindërit e tim shoqi ishin kaq të emocionuar. Lot pashë në sytë e tyre tek filmonin Papën dhe tek bisedonin me njëri-tjetrin. Ndërsa unë mendoja se ç'mund të bënte profesori im nëse do ndodhej në këtë moment kur mijëra e mijëra njerëz prisnin përshëndetjen dhe bekimin Papal për Pashkë.Serish unë mësoja kush ishte Papa Gjon Pali i Dytë. Ishte po aq bukur, po aq paqësore, po aq shpirtmbushëse të përjetoja ato çaste. Pas kaq vitesh, tashmë në emigracion, plotësisht e lirë në zgjedhje informacioni, pa imponim, më ka mjaftuar të mësoj kush ka qenë Papa Gjon Pali apo kush janë kardinalët në Vatikan apo institucionet dhe udhëheqësit e besimeve të tjera fetare në të gjithë botën. Po kështu kam mundësuar të zgjedh rrugën time drejt Zotit dhe ndjehem absolutisht e lumtur për këtë. Ashtu si unë, ndjej se janë me mijëra ata shqiptarë që kanë gjetur qetësinë e vendin e tyre në zgjedhjen e besimit dhe rrugën e tyre drejt Zotit. Nuk e di se çfarë bëjnë netëve të vetmisë apo në moment meditimi profesorët e mi të filozofisë marksiste-leniniste. A ju shkon ndonjëherë mendja se mbase Zoti ekziston?

Parku i Lirise (Roslyn VA- Washington DC)

2011-04-13T20:36:00.001-04:00

Parku I Lirisë

Nga Merita Bajraktari McCormack
Botoi ILLYRIA -New York 20 prill 2007

Në Maj të vitit 2000 , kishim disa javë që kishim filluarpunën me një projekt në Donetsk të Ukrainës,pjesa lindore e këtij vendi cili ka 50 milionë banorë dhe endenjë pjesë e mirë e tyre flasin rusisht,pavarësisht sekanë gjuhën e tyre Ukrainase.

Donetsk është një vend i pasur me minerale dhe minierat e qymyrgurit janë biznesi kryesornë atë krahinë. Mjegulla është e pranishme përditëdhe cdo mundesi për të shkuar në parqe shfrytëzohej mirënga populsia lokale dhe nga ne, të përkohshmit aty.Atë mbasdite, pa e vrarë mendjen çfarë date ishte…. John dhe unë veshëm fëmijët, dhe pasi vumë të voglin nëkarrocë u nisëm rrugës së shkurtër, që piqej me rugicën pas pallatit ku kishim apartamentin…Nuk e bënim shpesh atë rrugë,se zakonsiht I druheshim hajdutëve dhe pijaneceve që ishim në cdo qoshe, por me ne ishte Ollga, gruaja që thoshte se ishte gjermane por që kishte mbeturrastësisht në Ukrainë dhe na ndihmonte ne në jetën e përditshme, kundrejt një pagese mujore.Ollga kishte pasë punuar në seksionin e ekonomisë tëKëshillit të Rrethit,por rrëzimi I murit të Berlinit,sipassaj solli gjithë të keqiat, njerëzit humbën punët,varfëria erdhi e zu vend mes tyre, Komuniteti Europian dhe Amerika,sipas Ollgës s'po bënin asgjë..Ajo sidoqofte ndjehej mire që duke punuar per ne, familjen e huajqë vinte nga Amerika, fitonte tre fishin e rrogës që kishtepasur në komunizëm, por si duket e brengoste që nuk ishte nëkarrieren e saj ose mbase statusi social. Unë natyrisht nukkomentoja, vetëm e degjoja dhe mundohesha takuptoja….Une,megjtihëse atë kohë vija nga Amerika, rrenjete mia jane nga një vend me I izoluar se Ukraina,dhe gjtihmonë kambekuar ditën që ra Muri i Berlinit dhe e vlerësoj si gjëjamë e mirë që ndodhi…..pavaresisht nga dhimbjet etranzicionit….Pa dashur te hyja ne konflikte ideologjike me Ollgën,me të cilen ubëmë ehde mike, I thoja se meqë ishte gjermane tani ishte kohaper të, që të emigronte në Gjermani…""Niet, niet"- thoshte Ollga ,s'dua të emigroj nëGjermani, por s'jam ruse as ukrainase….dhe e shihja se me sadhimbje mohonte identitetin dhe donte të përshtatej me identitetindhe realitetin e ri….****Kalojmë këtej,- tha Ollga,-me një anglishte të dobët, porme shenja merreshim vesh bukuri,- kam një surpizë përfëmijët vazhdoi ajo……Kaluam përmes një bulevardi e pastaj na ftoi të ecnim përmesnjë kopshti shumë të madh lulesh….Tek admiroja lulet nukvura re që perpara meje ngrihej një statuje e madhe e zezë, dhesheshi përrreth ishte plot njerëz, plot aheng e zhurmë….Ku po shkojmë pyesnin të vegjlit tanë…."Ploça Lenina"-u përgjgiej gjithë krenari Ollga, "is bjutiful" ……vazhdonte ajo, tek ndreqte jaken e xhaketëspas qafës dhe gjithë nostalgji shihte grupet e njerëzve qëdyndeshin te benin foto se bashku para staujës gjigande……Statuja ishte e Vladimir Ilicit…Po akoma s'e paskeni hequr ju këte,statujen e Leninit, ketu nëUkrainë,?- iu ktheva Ollges e nervozuar..se c'mu mblodh njëlëmsh inati në fyt teke eshihja burrin me kapele të mëbuzëqeshte si me ironi që përtej pemëve të lartambjellë rreth statujës së tij….…."Niet, Niet, Lenina is gut"….me thoshte ajo me një krenaritë çuditshme…John me shihte se si po reagoja, dhe buzëqeshi. Ai e di si bëhemunë kur me mburrin komunizmin apo ikonat e atij sistemi, dhe fiksontenë aparat statujën…e vura re që iu afrua dy burrave tëmoshuar që ishin veshur me uniformën e ushtrisë së kuqe dhekishin ngritur grushtin lart dhe atë moment rrëmbyen të voglintonë e ngritën mes supash duke kujtuar se ky ishte ndonjëukrainas i vogël …Ai filloi të qante me të madhe,u trembnga krahët e atyre burrave pleq që donin t'i tregonin tëvoglit ndonjë histori kur mundën gjermanët….Merre djalin, i thashë tim shoqi se po trembet….…Aibuzëqëshi dhe tha : "I bëjmë një foto …ai po prek pakhistori "-…..Dhe ashtu bëmë….i falenderuam veteranët dhevazhduam vëzhgimin tonë…se si ukrainasit ishin ende në atëkohë që ne kujtuam se gjtihë Lindja I kishte dhënëlamtumirën …të paktën me simbolet….*********Mbajtja e busteve , venerimi i kohës së shkuar e kanë mbajturUkrainën jo vetëm mbrapa ekonomikisht e politikisht, por edhepsikologjikisht. Ata janë kombi më i dëshpëruar nëbotë…të paktën atë vit që ishim ne aty ata ishin numrinjë…..Jeta e tyre,sovkozet dhe kolkozet ishin shumë të gjalla, mënyra"revolucionare" e stili komunist I jetesës,të shtunat etë djelat komuniste, ishin tejet te dukshme…I vërenim se nëçdo vend ku kishim qëne me punë, në vende të krahasueshmeme Ukrainën, nuk kishim hasur burokraci dhe ngadalësi tëtillë…..Ja prova, mendova atë moment, statuja dhjetëmetroshe eLeninit…..Tek John dhe unë tregonim prindërve të tij në telefon qënë Ukrainë ende kishin Leninin në "mes te bashtit", atana thane: "Në St.Petersburg, Leninin e kishin rrëzuar qënë 1990……E dimë, iu përgjigjëm, se me statujën iku dhe dhe emriLeningrad….Vjehrri bile na tregoi se si ajo statujë ishte pa kokë dhe senë St.Petersburg njerëzit ishin në demokraci e në liri dhekomunizmi kishte marrë fund….***Pas kaq e kaq vitesh..kisha lënë në harresë të gjithakëto pasi kisha qenë dëshmitare në rënien e statujave tekomunizmit në Mëmëmdheun tim…..derisa sot, tek po ndaheshanga John pas drekës, në Roslyn, Washington DC, ai më tha:- Merre këtë rrugë për në hotel…..fëmijët dokënaqen në "sky walk"…Pse këmbengul i thashë, pse më duhet të ngjis shkallët eshumta……?..Nuk do zhgënjehesh më tha John, sigurohu që kthehesh nëtë majtë, s'duhet të humbësh atë pjesë tëparkut…..Më trego më vonë,- tha ia,- dhe pasi na puthi muae femijët lehtë në faqe na dha një përkëdheljekrahëve,dhe me një buzagaz të lëhtë më la tëkuptoja se kisha ndonjë surprizë asaj rruge…..Femijët aq donin, vrapime nëpër shkallë, e unë ndërsavrisja mendjen pse më drejtoi John këtu, se gjeja dot memend….Papritur para meje shfaqet një monument në qelq me emra tëgazetarëve që kanë dhënë jetën në krye tëdetyrës kur kanë mbuluar kronika lufte….Pak më tutje disamonumente….më tej një varkë e vogël, një kutivotimi….. ndala , e kuptova..Isha gjendur në Parkun e Lirisepër të cilin veçse kisha dëgjuar ,por nuk e dija se ishtekaq pranë hotelit ku rrinim. John me sa kuptova më vonë,ekishte parë në mëngjes dhe prandaj më drejtoi aty,por nukmë tha asgjë…më la ta shuaja vetë kurreshtjen dhe tëgjendesha në emocionin tim plotësisht……..Pikërisht në këtë vend,Roslyn, Virginia, qe e ndan njëurë me DC, Amerika i ka bërë vend momenteve dhe simbolevekyçe në historinë e luftes së kombeve të ndryshme, përliri….Aty ishte statuja pa kokë e Leninit rrëzuar nëSt.Petersburg…aty ishte varka e kubanëve,aty ishte kutia evotimit e Mandelës, aty ishte dera e burgut e Martin Luther King,atyishin gurë nga kalldrëmet e ghetove në Varshavë….aty ishtemonumenti i lirisë në sheshin e Tianamenit….Aty me poshtëishin pjesëza nga muri i Berlinit…Thuhej se ishte ekspozita mëe madhe jashtë Gjermanisë me ato copa murresh të importuaraprej andej….Një copëz e Berlinit..një moment irëndësishëm i jetës sonë. I pashë,i preka të gjithasikur doja të sigurohesha që ishin thjesht për të treguarhistorinë e vërtetë përms faktesh…pa shumëfjalë….. Sytë e mij të përlotur fëmijët nuk ikuptonin plotësisht por i dëgjoja tek thoshin mes tyre se edhenë Tiranë ka rënë një bust..pse nuk është këtu??C'tju thoja atyre…?I thashë mbani mend këtë që patë sot…është pothuajnjë shekull i jetës së një pjese të botës..gjakun esë cilës ndani dhe ju……mos harroni yjet e mij, mos harroni same fat jeni që jeni lindur në liri…dhe tek i putha nëballë e i shtrëngova në gji, falenderova tim shoq që namundësoi të shihnim e preknim Parkun e Lirisë….Fotot flasinvetë…

Faleminderit që më lexuatMerita B-McCWashington DCPrill 2007

Portret per AKIL KOCIN

2011-04-13T20:33:00.001-04:00

Shkruar nga Merita Bajraktari McCormack
Long island, Nju Jork, SHBA
21 korrik 2006
e-mails jmrome94@aol.com ose albanianw@yahoo.com
web: http://www.albanianliterature.org/

AKIL KOCI – PORTRET I KOMPOZITORIT FAMOZ SHQIPTAR

Vepra e tij profesionale e sukseshme dhe heshtja e shtetit shqiptar ne vitet e komunizmit

Qendrueshmeria e tij profesionale ne skenat e botes dhe afirmimi i tij i perbotshem si kompozitor i vecante.

Emrin Akil Koci e kisha degjuar disa here ne Shqiperi , ne ndonje bisede qe behej me ze te ulet mes profesoreve te mij te muzikes. Kisha degjuar qe ishte nga Kosova dhe mjaft i talentuar, pioner i muzikes moderne .. me shume..nuk lejohej te flitej per te, nuk mundej te behej koment per veprat e tij. Ishin te stilit “borgjezo-revizionist” dhe ketu mbaronte ceshtja..Fjalet avangardist ,muzike moderne... ishin te kufizuara ne mos te ndaluara...

E vogel ne moshe, e mesuar me komente te tilla te politizuara per artiste shqiptare, mendja ime nuk kerkoi me te gjente vazhdimin e atyre bisedave per Akil Kocin..

Te lodhur nga rregjimi komunist, u perpoqem te gjenim menyrat e mbijeteses dhe ndersa shume nga ne sot jetojme ne boten perendimore, shume miq e shoke tanet mbeten gardheve te telave me gjemba, palgosur apo vrare, simbol i perpjekjeve rinore per liri dhe jete...

Pas shume vjetesh ne emigracion, gjendja mes shqiptaresh te jep nje ndjenje te vecante, te jep nje emocion te bukur, nje motiv per te vazhduar te duash me shume kombin, atdheun, vlerat kombetare..Jo rralle, ne qe jemi ne emigracion shkruajme me nota te tilla nostalgjike..nuk eshte kollaj te jesh merguar fizikisht dhe shpirterisht...

I shpetuam dhunes komuniste, por nuk i shpetojme dot kurre “kurthit” dhe lotëve te mallit për Shqiptarine...

Me keto ndjenja u gjenda dhe ate mbremje pranvere ne Zagreb te Kroacise ,ku ne jetuam per pak kohe per aresye pune..

Mes shqiptaresh, per shqiptaret..i ftuar mes komuniteti te shqiptareve te Kroacise ishte kompozitori shqiptar Dr.Thoma Simaku, per aktivietet e te cilit,kam shkruar me pare.
Vepra e tij “Hyllus” luhej per here te pare ne kuadrin e Bienales se Zagrebit dhe luhej nga orkestra simfonike e RTV te Ljubljanes.
Keshtu nje dite me perpara nje grup i madh shqiptaresh u mblodhen ne biblioteken shqiptare te Kroacise, dhe nen drejtimin e Dorotea Kernit, drejtoreshes se ketij institucioni dhe kryetares s e shoqates shqiptare femerore “DRITA” te Zagrebit, Zj.Marjeta Eres u mblodhen shume shqiptare te cilet u informuan dhe u argetuan.

Ne nje moment kur Dr.Simaku dhe une po bisedonim per organizimin e aktiviteteve per te nesermen , tek ne afrohet nje vajze e bukur, e qeshur, mjaft e dashur dhe prezantohet si Liljana Koci.
Menjehere Dr.Simaku beri lidhjen dhe tha, ah po ju do jeni e aferme e profesor Akilit...
Po tha ajo, une jam e aferme e tij, por nuk e di Shqipen mire dhe te tre folem anglisht.Aty mesova se Liljana dhe Zj.Lace Koci, te cilen e kisha njohur me perpara, ishin nga nje familje.Me Lacen kisha komunikuar disa here dhe shpesh ajo me kishte treguar per familjen e saj ne Shkoder dhe pjesen tjeter te familjes ne Kosove..por une nuk kisha mundur te beja lidhejn e duhur....Ishte pikerisht ky moment qe une ri-kujtova emrin e ‘ndaluar” Akil Koci, kujtova burgjet dhe internimet qe Lacia kishte permendur ..
Qe prej atij momenti dhe deri ne kete dite kur po shkruaj keto rreshta kam kerkuar, kam lexuar, kam pare foto, kam degjaur muzike dhe kam perjetuar caste te vecanta...
Kam ndjere se deshiroj qe disa prej tyre deshiroj ti ndaj me ju.....

Kush eshte kompozitori Akil Koci
ne foto: prof.Akil Koci

Profesori ka nje CV shume te pasur, nje larmi veprash, nje numer te madh kompozimesh,nje numer te madh aktivitetesh..... Do te ishte e pamundur te perfshihej ne keto pak faqe, krijimtaria e tij e gjate dhe e pasur per 50 vjet.

Por shkurtimisht do mundohem te sjell dicka nga momentet kryesore te jetes se tij ne krijimtarine muzikore.

Akil Koci,ka lindur më 1 shtator 1936 në Prizren, Kompozimet e para i beri rreth viteve 1955 si nxënës i shkollës mesme muzikore në Prizren dhe disa vepra te atehershme jane tashme vepra antologjike si “Vashës” 1956, “Macja e vogël”,1959, “Prizreni i Lulzuem” 1959, “Zambaku i Prizrenit” 1961 dhe shumë këngë të tjera..
Shkolla Normale e Prishtinës ka qene vendi i tij i pare i punes si mesues.Aty ai udhehoqi korrin e shkolles.Artikullin e pare si kritik muzike e ka shkruar qe atehere, botuar ne gazeten javore “Rilindja”.
Studimet e larta i kreu ne Akademinë Muzikore të Sarajevës,ku shquhet edhe per grupimin e studenteve muzikante shqiptare. Me pas punesohet ne Fakultetin e Arteve,Universiteti i Prishtinës.
Më pas, studjon në Shkup, Maqedoni, në klasën e Prof. Dr. Toma Proshev, është perfitues i burses i DAAD në Akademinë e Kölnit,vazhdon në kursin për muzikë elektronike te K. Stockhausen, në Stuttgart,ne klasen e E. Karkoschka, në Nürenberg, te kompozitori Baumgartner, në vitin 1974 më vonë si bursist i Bashkësisë Krahinore të Shkencës së Kosovës. Pranohet edhe në klasën internacionale të kompozimit të kompozitori te profesori M. Kelemen, pranë “Statliche Hochschule für Musik në Stuttgart”, në vitet 1974-76.Shume vepra te tij te atehershme u ekzekutuan në koncerte të shumta kur studjonte- si Stutgart dhe gjetiu dhe ka marre kritika të mira për veprat e ekezekutuara.
Në vitet 1979 - 1981 kryen studimët pasuniversitare dhe fiton shkallën e tretë në muzikologji në Akademinë e Muzikës të Sarajevës te Profesor Dr.Zija Kuçukaliq – ku mer titullin e Magjistrit të Muzikologjisë Mr.Sci. me temën

“Rëndësia dhe trajtimi i folklorit muzikor kosovar në veprat e kompozitorëve jugosllave”.

Pas specializimeve rikthehet në Prishtinë, megjithë ofertën e Profesor Kelemenit për të qëndruar si asistent i tij, dhe rifillon punën si ligjerues i lëndës së “Njohuri e Literaturës Muzikore” në Fakultetin e Arteve në Prishtinë dhe emërohet Docent dhe më vonë edhe Profesor.

Në këtë institucion punon deri në mbylljen e tij nga ana e regjimit diktatorial te Milloshevcit në vitin 1989, kur si shumë pedagogë të tjerë vazhdoi të japë mësim në shtëpinë e tij.
Prof. A. Koci, gjatë periudhës që punoi pranë Fakultetit të Muzikës, ka qënë dy herë Prodekan dhe ka udhëhequr shumë diploma të studentëve.

Prof. A. Koci është një ndër kompozitorët më aktivë të Kosovës. Profesori, Akademiku dhe muzikologu i njohur Kroat Josip Andreis ka shkruar për Profesor Kocin në Historinë e Muzikës 4 vëllime në vëllimin e tretë : “Njeri prej kompozitorëve më të talentuar kosovarë është gjithsesi Akil KOCI (1936),i cili është fitues i shumë shpërblimeve të rëndësishme.”

Veprat e tij janë luajtur në shumë aktivitete të rëndësishme muzikore, kombëtare dhe ndërkombëtare.Nder pese baletet e kompozuara prej tij, Baleti “Sokoli dhe Mirushja” i kane dhene atij vulen krijuese, shprehet nje kritik. Akil Koci eshte edhe mjeshter i muzikës aleatorike.Vepra e parë e tij në stilin aleatorik është “Filigranët I”, për nëntë instrumente. Me “Filigranët II” Akil Koci mori pjesë në Festivalin e emisioneve të Radiodifuzionit të Jugosllavisë në Ohër, po ashtu merr pjesë edhe në “Tribunën e Muzikës Avangarde” në Paris, (1973) nën patronatin e Kombeve të Bashkuara. Filigranët II është vepra e parë që e prezanton Kosovën në një festival të nivelit të lartë.

Petar Bingullac ka thene: “Në kompozimin e Kocit zotëron stili, veprimet dhe shprehja e tingullit të muzikës avangarde,të cilat Koci i ka studjuar mirë bukur dhe gjatë , dhe tani edhe me shume mjeshtri shërbehet me to. Muzika ka një rrjedhëshmëri të pandërprere te gjallë dhe mund të themi një levizje të imët dhe të bukur tamam si ato punimet e mrekullueshme të filigranit”

Dragisha Saviq thote:

“Filigranët II e Akil Kocit është kërkuar për t’u transmetuar në programet e tyre këto vende: Belgjika,Hungaria,Suedia,Finlanda,Norvegjia Gejrmania Perendimore, Iraku,Franca Zvicra Polonia dhe HOLANDA.edhe më se 45 shtete të tjera e kanë kërkuar ketë vepër. Në programin e III të Radio Beogradit Pavle Stefanoviq thot mes tjerash...”disa blloqe simfonike paralajmrojne vizionarin e talentuar”.

Veprat e tij janë inçizuar dhe transmetuar në më shumë se 70 radio stacione mes të cilave Radio Prishtina, BBC –DW,Zagreb,Koln,Shtutgart,Paris programi III,Gjenevë etj.

Kontributi i tij ka qenë veçanërisht i madh edhe gjatë punës në Radio Prishtinë, në realizimin e shumë emisioneve kontaktuese,formimin e korrit të fëmijve dhe shumë aktiviteteve muzikore. Në këtë detyrë ka dhënë një ndihmesë të veçantë edhe në përhapjen dhe promovimin e muzikës shqiptare jo vetëm në ish- Jugosllavi por edhe në Evropë dhe botë.

Prof. A. Koci ka marrë pjesë në shumë kongrese, konferenca dhe simpoziume kombëtare. Ndër të tjera ka shkruar mbi 250 artikuj, kritika, studime dhe ese dhe ka qenë anetar i shumë redaksive mes të cilave përmendim Rilindja,Perparimi, Fjala, Nota, Zvuk etj. Gjithashtu ka qenë redaktor në botimin e Enciklopedisë muzikore të Entit Leksikografik Miroslav Kerlezha, Zagreb, i botimit të Leksikonit Muzikor të Cankarjeve Zalozhbe,të Ljubljanës, ne funksionin e redaktorit të Enciklopedisë .

Prof. A. Koci është edhe një promovues i shquar i jetës muzikore të Kosovës dhe më gjere. Mes të tjerash ka qenë një prej themeluesve të Shoqatës së Kompozitorëve të Kosovës, Kryetar i Rinisë Muzikore të Kosovës, Kryetar i Shoqatës se Artistëve Muzikorë , nënkryetar dhe kryetar i Lidhjes së Kompozitorëve te ish Jugosllavisë, kryetar i Pleqësise për Arsim dhe Kulturë i Komunës së Prishtinës, Kryetar i Bashkësisë Kulturore – Arsimore , themelues dhe kryetar shumë vjeçar i Skenës Muzikore të Prishtinës , një prej themeluesve të Akordeve Muzikore dhe drejtor shumë vjeçar i saj, një prej themeluesve të Ditëve të Muzikës Kosovare dhe kryetar shumë vjeçar i saj .
ne foto: Poster qe njofton interpretim te vepres se Akil Kocit

Si kryetar i ShKK është një ndër themeluesit e festivalit Muzika e Re në Tiranë si dhe Nënkryetar i Akademisë së Intelektualëve Shqiptarë dhe i shumë shoqatave të tjera. Gjithashtu ka qënë anëtar i shumë Jurive kombëtare dhe ndërkombëtare e shpesh edhe kryetar i tyre si Akordet e Kosovës , Festivali i Opatisë si dhe anëtar i komisionit të Eurovizionit në Gjenevë.Aktualisht është anëtar i Shoqatës së Kompozitorëve të Britanisë së Madhe që nga viti 1995, anëtar i Shoqatës Gazetarëve 2001 , anëtar i “British Music Informacion Centre” dhe anëtar i Akademisë Britanike të Kompozitorëve dhe Shkrimtarëve Muzikorë si dhe anëtar i Shoqatës së Kompozitorëve të Kosovës dhe të Kroacisë.

Ne nje permbledhje të nje kritike rekomanduese per cmim per baletin “Sokoli dhe Mirusha” shkruar nga Lorenc Antoni ndër të tjera thuhet:

“Edhe pse është kompozuar për një kohë relativisht mjaft të shkurtër ky balet ka vlera artistike të përgjithshme. Akil Koci ia ka dalë që përmes muzikës ta brymosë me mjete bashkëkohore artistike temen dhe idenë e baletit në fjalë.

Është me rëndësi po ashtu edhe fakti se Akili me sintezën,simbiozën e dy farë arteve muzikore njëkohësisht:ate burimor,folkorik me ate modernist,avangardist ai ofroi veprën çdo shtrese të popullit.Kjo mënyrë e kompozimit nuk është një gjë e re,novitet,vetëm në muzikën tonë kosovare,por edhe në muzikën e mbarë botës.
Krahas vlerave artistike,baleti Sokoli e MIRUSHA,pa dyshim ka edhe vlerën historike,duke qenë e para pjesë origjinale e këtij lloji ndër ne.Prandaj,ky balet edhe bani buj të madhe në mbarë Jugosllavinë.
Menjiherë atë mbrëmje lajmruanë tërë radio stacionet dhe televizionët e Jugosllavisë për ketë ngjarje historike në Kosovë.Kështu në ketë mënyrë u afirmue edhe muzika koasovare në mbarë jugosllavinë.
Krahas me afirmin e muzikës kosovare u afirmue edhe baleti i teatrit popullor i Prishtinës i cili për herë të parë muarë pjesë në një shfaçje të tërë mbrëmjës me një pjesë të kompozitorit kosovar.S’ka dyshim se edhe kjo është meritë e Akil Kocit që e shkruaj këtë balet për këtë ansambël.
Menjëherë pas kësaj mbrëmjeje shypi i jugosllavisë shprehi fjalë të mira për këtë balet. Për vërtetim po paraqesim disa fotokopje të këtyre kritikave”

Dr. Eno Koco shkruan keshtu per vepren e AKIL KOCIT:

“Duhet theksuar se muzika e Akilit nuk ishte lehtësisht a absorbueshme prej publikut kosovar, madje mund të thuhet se kishte një hendek të madh midis auditorit dhe kompozitorit. Ashtu si për shumë vepra të tjera krijuese, do të jetë koha ajo që, në raport me auditorin e kritikën, do të përcaktojë jetëgjatësinë e vlerave. Por me sa gjykoj sot, koralja e tij “Pa titull” është shkruar me një ndjeshmëri mbresëlënëse, ku ndërthuren elegjia me daklamacionin, të veshura me një harmoni ekspresive e intensitet tingullor, të balancuara me një formë të zhdërvjelltë e kontraste shpërthyese. “Filigranët” I dhe II dhe “Superstrukturë” janë shkruar me fantazi, gjuhë të pasur harmonike, timbrike e akustike, ndërthurje elementësh evokativë e imagjinativë, të transmetuara këto me forcë shprehëse dhe përqasje kontemporane. Vepra me frymë të tillë dëgjoj shpesh nga kolegë të mi britanikë të paraqitura si premiera absolute, derivate këto të Stockhausen-it apo Messiaen-it, frymë e cila përfshiu breza të tërë kompozitorësh evropiane e më tej. Edhe veprat e Akilit nuk do të qëndronin aspak larg këtyre koncepteve sa eksperimentale aq dhe stilistike. Tek “Filigranët” gjen teknika që edhe sot mund të konsiderohen të kohës të mishëruara këto në spektrin krijues të Akilit. Futesh në muzikën e kompozitorit si në pallatin e ëndrrave ku instrumentet solistë kapërthehen me situata nga më të papriturat, idilike, gulçuese, improvizuese e digresioni, ku përparësi marrin ekstreme akustike të timbreve të veçantë dhe shumëllojshmëria e të shprehurit iluziv e fantazist. Akili është pjesëtar i armatës së gjerë të muzikës eksperimentale avangarde dhe padyshim një zë unik në hapësirën mbarë shqiptare. Këtë drejtim ai e mori falë besimit që pati dhe dashurisë që tregoi ndaj muzikës moderne evropiane dhe qëndroi ndër shqiptarët si përfaqësues i përveçëm i saj. Disa nga veprat e tij janë shembulli më i mirë i asaj që mund të prodhojë elita muzikore kosovare në veçanti dhe ajo shqiptare në tërësi.”
Eno Koco, 2006

Persekutimi i familjes së tij në Shkodër dhe ndalimi i veprave te tij ne Shqipëri

Sic e permenda dhe me lart, Lacia, gruaja qe takova ne mbasditet apo mbremjet kroate, ne sheshin Bana Jelacica apo ne kafe “Zagreb” apo ne mjediset e bibliotekes Shqiptare ne Zagreb, gjithmone thoshte , e di Shqiperine, kam jetuar per vite me Shkoder, jena persekutue e jena denue...

Kjo grua e pashme, e dashur dhe ekspresive , shpesh me thoshte, ani, Merita, ditet me te mira vijne dhe kam deshire me te tregue koleksionin tim te puneve te dores...do flasim ...dhe e perlotuar shihte ne drejtim te pacaktuar...Koha e ime po mbaronte ne Zagreb dhe me vinte keq –ende ndjehem borxhlie ndaj saj dhe shume mikeve e miqve te tjere qe donin te ndanin me mua shume me shume pjeseza te jetes se tyre... Megjithate ja cmbaj mend nga tregimet e Laces…“Djelt e dajës jane në Zagreb, Zef Gjoni,kadyqanin në në Jurishiqeva,kurse Marcel Gjoni dhe Gjon GJoni kanëdyqanët argjentar në Ilicë. Keta zoterinj une I kisha njohur dhe takuar dhe I di se ku jane…une thoshte Lacia dhe vëllëzrit Viktori ,Leoni dhe Gjovalini kemi jetuar në Shkodër plot 27 vite, dhe kujtonte me mall vitet e shkolles,pasi kishte kryer gjimnazin Nëna Mbretëreshë në Tiranë ,pastaj tregonte per vellain Gjovalin qe kreu gjimnazin në Shkodër . Laçja ,Leoni dhe Gjovalini pastaj kanë shkuar në Kosovë,kurse Viktori ka qenë i martuarme Magdalena Shantoja një familje nobël e Shkodrës.”Kam dhe vellaun tjeter-thoshte Lacia,- qe jeton ne Londer dhe ka tre femije …jane te gjithe ne Universitetet me ne ze …dhe fakte te tjera qe une per momentin atehhere nuk I lidhja dot me emrin e kompozitorit te madhAkil Koci…por kisha shume deshire te degjoja rrefimet e saj…
Atë mbremje, kur Liljana Koci permendi emrin e profesorit Akil Koci dhe me tregoi se motra e tij Lacia eshte ajo që vuajtur shume ne Shqiperi atehere une besoj se si edhe lexuesi mund te lexojë me shume pertej ketyre fjaleve.. se pse ishin te ndaluara veprat e kompozitorit ose pse persekutohej familja e tij ne Shqiperi..secila eshte nje pyetje me vete ose nje nderthurrje pyetjesh qe i japin pergjigje njera-tjetres...persekutimi dhe vepra e Kocit ose vepra e Kocit dhe persekutimi..
Per ne qe kemi jetuar ato vite...ironia flet vete dhe kuptohet..pastaj mos harrojme faktin e trajtimit te shqiptareve te Kosoves qe jetuan ne Shqiperi ato vite.Nuk ka qene e lehte..

Personalisht kam nej kujtim te asaj kohe.Bashkeshorti i nje te afermes tone ishte shqiptar i lindur ne viset shqiptare pertej kufirit por mbeti qe i mitur ne Tirane dhe nuk mundesoi dot bashkimin me familjen pertej..... Disa here shkonte deri ne kufi dhe prej dhjetra ne mos qindra metrash tundte shamine dhe perlotej tek shihte motren apo vellezerit ne anen tjeter..me te cilet komunikonte me letra vetem...dhe kur me ne fund realizoi nje vizite...te gjithe ne te afermit,apo rrethi familjar...e dime sa u ndoqem dhe se sa u pyetem se cfare kishte pare apo sjelle ai person “nga pertej kufirit”

Im ate mbaj mend ishte teper kurioz te mesonte gjtihcka sidomos per jeten politike ne sistemin tjeter..dhe ka ndenjur naten vone njëherëte bisedonte ne menyre qe mos degjonim ne femijet..ndersa nje kusheri i yni ishte po aq kurioz...dhe ka dale me mikun ne kodrat e fshatrave per te biseduar larg veshëve te spiunimit... dhe cuditerisht nje nga djemte e skretareve “qelloi’ te ishte bari e te kulloste dy-tre shqerra..pikerisht atyre bregjeve ku shetisnin keta dy burra..njeri I porsakthyer nga Jugosllavia.....pra kjo copez e nje historie familjare eshte ilustrative e deklarates se mesiperme...

Por le te kthehemi tek profesori dhe jeta e tij..
.
Pas telefonatava edhe e-maileve te shpeshta me profesorin, pas leximeve te materialeve voluminoze, ve re se profesor Akili eshte i madh, pertej perceptimit. Ai qesh, ai fal, ai kujton me respekt cdo moment te kohes se tij dhe nuk ‘pranon” verbalisht se i eshte hyre ne hak.AI FAL!

Ai misheron vlerat e nje besimtari te vertete dhe te plotesuar...

E ngacmoj pak duke i them pse nuk te luheshin veprat ne Shqiperi...dhe mesoj qe edhe ai vete nuk e ka ditur shkakun e mirefillte te persekutimit për një kohe të gjate.....natyrisht ai nuk pyeste kurre, ai shpesh mendohej pse nuk luhen veprat e mia ne Shqiperi..pse ne Shqiperi ndodh dicka e cuditshme kur shkoj.

Shkaku,natyrisht dihet, ishte avangardizmi, muzika moderne qe ai udhehiqte dhe krijonte...por atehere ai nuk e mendonte si shkak, i dukej e cuditshme..nderkohe kur bota e merrte me vrull dhe e shijonte vepren e tij, Shqiperia i mbyllte portat...

Sikunder dhe i ka bere edhe bijve e bijve te tjere te shquar..mos harrojme qendrimin e Shqiperise komuniste ndaj Nene Terezes- apo sic njihet sot sot” Tereza e Bekuar e Kalkutes”

Shqiperia komuniste dhe e izoluar nga bota, do shkonte akoma me thelle ne mekat...Dyert u mbyllen, telat me gjemba rrethuan token, zemrat e nejrezve u ndane ne mes, shpirtrat u thane nga malli, rinise ju mbyll udha e jetes...Njerezit profesioniste ose jo, punetore apo artiste, u cunguan, liria iu pre, fajla mbeti e pa shkruar, goja e palagur nga fjala e mire..frika mbolli faren e hidhur dhe rrenjet e saj hyne ne palcen e shqiptarit te varfer...

Ishte mesi i viteve 1970-kujton profesori,-.ndodhesha ne Tirane me nje delegacion muzikantesh dhe shpesh kur ngelesha vetem, dera e hotelit tim troket dhe hyn vetem nje koleg shqiptar.Me pyet per ceshtje teknike te kompozimeve te vecanta,ja shpjegoj me hollesi dhe ai largohet... del perjashta..

Pas disa minutash...ne deren tim hyn kolegu tjeter, mik i ngushte me parapriresin...Me ben te njejtat pyejte, ceshtje teknike..nuk komenton, del dhe ai..

Profesori kujton se kurre nuk e ka pyetur asnje nga koleget pse e pyesnin ne vecanti..por kjo i ka treguar shume...
Teknikisht , askush nuk mund ta provonte se ata kishin folur me mua.-thote profesor Koci, ..pasi ishin bisede nje per nje, asnje deshmitar tjeter perreth, ...kjo tregonte se sa pasiguri kishte..askush nuk i besonte shokut me te ngushte..

Provokime te hapura shpesh i beheshin profesorit avangardist nga krere te insitucioneve.., Kujton sot profesori njerin prej tyre ne mjediset e nje hoteli i pat permendur faktin:

“Ti shkuran pa nota” -dhe profesori ia kthen:
“Une nuk shkruaj pa nota, une shkruaj me NOTA, por JU S’I KUPTONI(s’doni ti kuptoni) NOTAT e MIA”

Persekutimet politike ishin te egra ne Shkoder. Vellai i burgoset, familja internohet per vite te tera, dhimbja shtohet. Akili vjen ne shqiperi ne kuadrin e shkembimeve kulturore, Kosova atehere ishte pjese e Jugosllavise , por muzika e tij nuk interpretohej ne Shqiperi... Akili megjithate kishte miq dhe shoke te cilet i dhuronin aq sa mundnin dhe shpesh denoheshin thjesht sepse i benin shoqeri profesorit avangardist..

Nje prej rasteve te tilla, eshte fakti qe ne nje dite ne ato vite, profesor Akili pyet nje nga dirigjentet me fame shqiptare, a mundet te shkojme ne Shengjin. Dhe natyrisht kompozitori i ri deshironte te kalonte caste me kete njeri kaq te shquar,por qe emri i te cilit duhej permendur me kujdes..ne mos t eharrohej fare....

Pas pak thote profesori ...veme re qe nga pas kishim nej makine qe ndezi dritat e kuqe..e kuptuam ishte “gazi i deges”
Pas ketij “incidenti” shoqerimi i nje muzikologu “dekadent” solli transferimin dhe uljen ne detyre te dirigjentit shqiptar ne nje qytet, ku dirigjenti kaloi vite te tera dhe natyrisht krijoi familjen aty.....Nuk fshihet ndjenja e keqardhjes kur bisedon me profesorin per kete rast dhe per shume raste te tjera...qe shkak i denimit ishte shoqerimi qe iu be atij.
.
Dhe fakte te tilla jane pa mbarim...persekutim ne pafundesi, denime ndaj te pafajshmeve, denime pa shkak...

“Krijimtaria muzikore shqiptare jo vetëm qe shfaqej në Kosovë por edhe më gjërë dhe konsiderohet si avangardist i parë muzikor ndër ne. Veprat e tij jane interpretuar ne ngjarje si Bienalja e Zagrebit, Parist, të UNESCOS, Warshavës dhe festivale të ndryshme të muzikës bahskekohore anë e mbanë botës për çudi gjatë regjimit monist dhe realizmit socialist të artit në tëresi në Shqipëri ka qenë i vetmi kompozitor shqiptar i ndaluar përshkak të gjuhës avangarde / si quhej gjuhës dekadente/ muzikore.Eshte shume qesharake dhe teper ironike qe kenga e vetme e lejuar te kendohej ne Shqiperi ishte „Zambaku i Prizrenit“ por cuditerisht, kur prezantrohej ne publik kjo kenge thuhej se ishte „POPULLORE KOSOVARE“!!!!!.
Pra me qellim lihej jashte emri,prezantohej emertuar kompozitorin AKIL KOCI si autor i asaj kënge. Per ndryshe asnjë vepër tjetër nuk i u ekzekutuar në Shqipëri edhe pse disa veprave te kolegeve mbase iu është kushtuar edhe koncerti i tërë me vepra autoriale.“

Kështu, ka deklaruar dirigjenti i mirënjohure shqiptar Bujar Llapaj, gjatë një koncerti kur dirigjoi me Filharmoninë e Kosovës në prill të vitit 2003 në Skenën e re muzikore të Prishtinës.

Profesori duke qeshur, por jam e sigurt ka edhe dhimbje brenda ketij tregimi, me tregon se nje here ne Nju Jork kur Parashqevi Simaku kendoi “Zambaku I Prizrenit”- i afrohet Anita, vajza e Akil Kocit, qe banonte aty atehere dhe i thote:
“A e dini kush eshte autori i kesaj kenge…”?
“Po, eshte popullore kosovare”- pergjigjet Parashqevia..
Atehere Anita i tregon se babai I saj e ka kompozuar dhe keshtu le ne habi kengetaren dhe ata qe e rrethonin….

Ndersa Dr.Eno Koco e permbledh keshtu vepren e Akil Kocit dhe Shqiperine komuniste:

“. Ne pranverën e vitit 1979 Orkestra e Radiotelevizionit Shqiptar bëri për herë të parë turne jashtë vendit, në Kosovë. Ishim grup i madh instrumentistësh e këngëtarësh dhe unë si dirigjent, dhe pasi bënim koncerte në qytete të ndryshme, ktheheshin në mbrëmje ne Grand-in e Prishtinës. Aty, gjatë gjithë kohës rrethoheshim nga muzikantë kosovarë, shumica e të cilëve ishin të panjohur për ne, përveç Rauf Dhomit me të shoqen dhe Seniha Spahiun, të cilët kisha pasur rastin t’i njihja një vit më parë në Shqipëri. Midis këtyre muzikantëve ishte dhe kompozitori Akil Koci, i cili, sipas të thënave vesh më vesh, ishte nga “ata” që shkruante muzikë “moderne”, jashtë normave të pranueshme në Shqipëri, dmth. larg konceptit të “tabanit kombëtar” e “frymës socialiste”, kësisoj, muzike që anonte nga “formalizmi”. Një klasifikim i tillë për një kompozitor të Shqipërisë do të ishte gjykimi më i rreptë, me ngarkesë të madhe ideologjike, deri në asgjësim. Pra, portreti i Akilit ishte i ndryshëm nga ai portret që do duhej të merrej si etalon të traditës e konvencionit shqiptar. Çështjen “Akil” e kishim bisedë të ditës me Gjon Simonin me të cilin flinim në një dhomë në Grand, por që kurrë nuk diskutonim në dhomë për të tilla tema “delikate” nga frika e mikrofonave. Gjoni ishte veçanërisht i kujdesshëm për këtë gjë, ndonëse për “çështjen Akil” thonte që nuk kishte përse t’u interesonte jugosllavëve më shumë se tanëve.
Ai eksperimentoi me kompozime në lëmin e muzikës seriale dhe aleatorike, që në Shqipëri do të ishte sakrilegj dhe krejt e dënueshme. Krahas kërkimeve për një gjuhë muzikore bazuar në teknikat e shekullit XX, ai do të trajtonte tema me subjekt kombëtar si në rastin e baleteve “Sokoli e Mirushja” me libret të Nuredin Loxhës e “Kënga e Rexhës”. Sigurisht, për këto vepra të Akilit por dhe tjera të luajtura në ish republikat e Jugosllavisë si dhe jashtë saj, përfshirë Parisin e Varshavën, kanë shkruar me kompetencë kritikët kosovarë të kohës si Lorenc Antoni, Rafet Rudi e Zeqirja Ballata, por dhe të tjerë jo shqiptarë, të cilët kanë argumentuar e gjykuar mbi tiparet e muzikës së Akil Kocit”.
Dr. Eno Koço
Leeds, 16 qershor 2006

Akil Koci ,muzika e tij avangardiste per Shqiptaret , suksesi i tij dhe Shqiperia sot

Ne foto: Pikture-portret i Akil Kocit
Per here te pare, ne vitin 2003, pas 50 vjetesh krijimtarie te sukseshsme nderkombetare, Akil Koci duartrokitet fuqishem ne skenat shqiptare...

Alexander Peci i eshte shprehur profesorit : “Ju jeni Babai i Muzikes Moderne shqiptare” , dhe me tutje ai eshte shprehur ”Kur e takoj profesor Kocin, me vjen mire qe takoj ate person i cili ka mbartur lakmine time rinore...”..ndersa Lorenc Antoni thote: “Akil Koci eshte I vetmi me muzike Avangarde ne Shqiperi”

Kompozitori Akil Koci njihet gjithashtu edhe si publicist, intelektual, veprimtaria e tij publike e njohur jo vetem në rrethet kombetare por edhe nderkombetare.

Profesori dhe muzikologu i njohur shqiptar nga Tirana Sokol Shupo,në takimin e parë me kompozitorin Akil Koci,në prill të këtij viti gjatë festivalit të Skenës së re muzikore shprehet në këtë mënyrë-“Ishte një gëzim i madh për mua t’ju takoja në Prishtinë. Këndëj,në rininë tonë ju kemi konsideruar si njeri u guximshëm që bënë një muzikë për të pasur zili.”

Ne foto: Akil Koci me Noel Malcolm

Që prej fillimit të viteve ’93, Prof. A. Koci jeton në Londër dhe ka themeluar në vitin 2001 Qendren muzikore”Koci Contemporary Arts Center”, ku studiohet piano, balet, violinë, flaut dhe instrumenta të tjera dhe jep koncerte të rregullta me nxënësit të cilët kanë fituar edhe çmime të shumta në konkurse të ndryshme londineze.. Nxenësit e shkollës së tij muzikore private,qe numerohen me qindra, japin me sukses provime në “Royal Music School”- Shkolla Mbreterore e muzikës nën patronatin e Mbretëreshës së Britanisë së Madhe kurse kryetar i Bordit është Princi Çarls.

Ne foto: Akil Koci duke dhene mesim ne Londer

Përveç kësaj ai luan në organo edhe pranë Tre kishave katolike në Meshat e rregullta çdo të diele-si “Holy Cross Church” në Karlsharton, në Misionin e Kishës Katolike Kroate në Victoria dhe në “St. Aloysius Church” në Euston -Londër.
Ne foto: Nje leter falenderimi nga nje studente e vogel

Prof. A. Koci është fitues i shumë çmimeve kombëtare dhe ndërkombëtare ndër të cilat përmendim Shpërblimi i Dhjetorit te Kosovës (1971), Shpërblimi i Nëntorit i qytetit të Prishtinës , shumë shpërblime të para në Akordet e Kosovës (Okarina e Artë – 1972 dhe dy shpërblime të dyta më 1968), Shpërblimin e Shoqatës së Kompozitorëve të Kosovës për baletin e parë kosovar Sokoli e Mirusha 1979,Shpërblimin a parë për vepra korale të shpallur nga Collegium Cantorum për vepren “Mes njerëzve” dhe shumë shpërblime të tjera. Eshtë fitues i Plakatës dhe Diplomës dhe “Qytetar i Merituar” dhe “Qytetar Nderi” i Komunës së Prishtinës (1974).
Ne foto: Prof. Akil Koci dhe kolegu i tij shqiptar ne York ,Dr.Thoma Simaku

Prof. A. Koci mban titullin “Deputy Governor” të akorduar prej Bordit te Guvernatoreve ne SHBA-“Board of Governors” që në vitin 1978. Ndërkaq “American Biographical Institute”-Instituti Amerikan Biografik e ka cilësuar si një ndër “Most Recognizable Awards of the Twentieth Century “ –“Si nje nga cmim marrësit me Njohur të Shekullit te Njëzetë” në vitin 1995, dhe nje nder “Peseqind Udheheqesit me Influencues”- “Five Hundred Leaders of Influence” në vitin 1996” . Permenedet ne “Regjistrin Nderkombetar Profilik”- “The International Register of Profile” te Kembrixhit në vitin 1982, ne Qenderen Biografike Nderkombetare te Kembrixhi”- ”International Biographical Centre Cambridge” editioni i shtate 1979 dhe ne edicionin e tete 1980 , te dhjete 1981 dhe te 25 te vitit 1996. Eshte prezent edhe ne edicionin “Who’s Who in the World”- në edicionin e IV-1978-79, nëLeksikonin Enciklopedik -Beograd 1972 Enciklopedia muzikore I-II Enti leksikografik “M.Krlezha”,Zagreb 1971-74,Leksikoni Muzikor 1984 po ashtu po nga ky ent “Cankarjeva zalozhba Ljubjane” 1988,Leksikoni muzikor “Nakladni Zavod Matice HRVATSKE” Zagreb 1990,nga Josip Andreis Zagreb- Historia e muzikës 1-4dhe shumë enciklopedi te huaja ne Europe.

Profesori eshte dhe patriot i madh. Ai gjtihmone ka interpretuar si Shqiptar pavaresisht se cili shtet I kishte dhene shtetesine. Gjithashtu qendrimi I profesorit ndaj politikave te serbise ka qene dinjitoz dhe teper I duksshem,.bile ai ka kthyer dhe cmimet qe I jane dhuruar dy here…Ja si kujton profesori disa nga ato momente.

“Kam fituar edhe dy shperblime prestigjioze ne Kohen e Ish Jugosllavise Shperblimin e 7 Korrikut te Republikes se Sebise shperblimi me I madh qe jepej, si dhe ate te 4 Korrikut, cmim I Lidhjes se Luftareve te Jugosllavise” Ate dite kur na kane perjashtuar nga Radio Televizioni i Prishtines dhe nga Fakulteti i Arteve ku isha Prodekan dhe profesor ,kam kthyer shperblimet, se bashku me nje leter te ashper,ku I tregoja se po I ktheja te dy institucioneve te dyjat shperblime mjaft prestigjioze me keto fjale .:

Ne kohen kur ju beni gjenocid kulturor ndaj popullit tim(nga se atehere nuk kane filluar lufterat ne Kosove) po ua kthej shperblimet e mara si jo te vlefshme,nga se nuk me duhen deri sa ju beni ate qe ne shekullit tone quhet gjenocid kulturtor ndaj nje popullit liridashes sic esht populli i im shqiptar.”

Tek lexoj gjithe keto materiale, flas ne telefon me profesorin , zeri I te cilit eshte plot tingull dhe jete… I them professor po si do mundem une te reflektoj portretin tuaj si kompozitor por edhe si person ne nje artikull, pas gjithe ketyre materialeve, pas gjithe ketyre aritjeve?

Ai nuk me jep pergjigje.

Mendoj se buzeqesh pertej telefonit..Jam e sigurt se nuk pret shume nga une..Ai thjesht me jep pergjigje te shkurtra por korrekte pyetjeve te mia.

E pyes se kur ka qene krijimtaria e tij me e mire nder vite…degjoj nje ahhhh pertej telefonit dhe thote: “Une gjithnje kam punuar dhe punoj me ore te tera perdite…..vazhdimisht punoj..por te them te drejten vitet me produktive kane qene kur bashkeshortja ime ishte gjalle dhe ne krahun tim..Ajo perkujdesej si per ushqimin tim,ashtu edhe per punen dhe suksesin tim.”

Ai nuk ngurron te permende shprehjen famoze”Pas cdo burri te suksesshem qendron nje grua e suksesshme.”.

Me keqardhje i jap ngushellimet e mia per vdekjen e parakohshme te gruas se tij, me xhentilese ai pranon ato dhe vazhdon te me tregoje se frymezimi I tij ka qene dhe mbetet familja dhe epiqendra e saj gruaja e tij… solistja e mirënjohur e muzikës popullore shqiptare qytetare Xhejlane Broqi Koci, e cila me zërine saj të ëmbël kumbues dhe të fuqishëm prej mezosopraneje, dramatike dhe plotësuar me tërë ato nuanca që kërkon kënga qytetare shqipe ka qenë këngëtare e suksesshme e muzikës popullore qytetare dhe ka bë pjesë në gjeneratën e këngëtarëve të njohur siç janë: Nexhmije Pagarusha,Ismet Peja,Liliana Çavolli,Gongje Gashi,Sanije Shala,Muhamet Shala,Adem Ejupi si dhe shumë të tjerë.

Ne jeteshkrimin e saj thuhet se :

“Ajo ka qenë një këngëtare me sens të veçantë për muzikën popullore qytetare e cila karierën si këngëtare e filloi me tingujt e kitarës me të cilën ka luajtur shumë këngë jo vetëm popullore por edhe ato të lehta”.

Ka realizuar,kënduar dhe incizuar mbi 250 këngë popullore dhe të komponuara enkas për te kurse në 25 festivalet e Akordeve muzikore ka kënduar mbi 20 këngë dhe ka fitue edhe shpërblime.”

Ja si e kujton professor Koci momentin kur gruaja e tij kendoi “Zambaku I Prizrenit”

“ Këndoi këngën Zambaku I Prizrenit në fund të këngës u ndien brohoritjet bravo,bravo dhe duar trokitjet frenetike. Ishte kënaqësi e madhe ta ndiesh suksesin e një këngëtare të madhe me këngën autor I së cilës isha unë.Shumë here doli para publikut me kërkesën e tyre të I përsendetur dhe të falenderoi për ato duartrokitje dhe ovacione të shumta.”

Me tregon profesori se si kenget e Anita Takes gruaja e tij I ka pas kenduar me kitare dhe ndjej se ka emocion mall nostalgji pertej receptorit..dhe transmetohen edhe tek une..vazhdoj te degjoj rrefimet…

Mesoj se ka kater femije te gjithe me profesione te admirueshem dhe t evendosur ne institucione nga me te njohurat.p.sh vajza e tij Anita ka punuar si kuratore ne MOMA Nju Jork-kush nuk do e kishte zili!…

I kerkoj ndjese per emocionin,por profesori qe ka pranuar faktin, e ka marre jeten te plote me surprizat, castet e saj dhe ecen me kohen ai vazhdon te krijoje e dhuroje art, miresi dashuri, mencuri….
Ate moment kur une ne bregun perendimor te Atlantikut ndjehesha keq qe po flisnim per dicka kaq intime dhe te ndjeshme…profesori ne bregun Lindor, serish me dhuron surpriza, duke me folur per nje emision te tijin ne Radio Kosova ate mbremje. Dhe me thote se nuk do harroje te me dergoje diskun e tij te fundit...ai eshte plot jete, plot energji plot shprese e kreativitet..Nje shpirt I nje artisti te vertete…

Ngelem e habitur…..i uroj suksese, I premtoj se do degjohemi… ul receptorin dhe them :

“Sa njeri I madh , pse e kemi humbur..por jam e lumtur qe dhe pas 50 vjetesh e rigjetem dhe tani le t’i gezohemi vepres dhe suksesit te tij, se bashku me shijimin e veperes se tij magjike…”

Shpresoj te keni lexuar te plote kete rrefim dhe shpresoj te kete sjelle sadopak kenaqesi respekt dhe vleresim per kete figure tonen qe bota e ka cmuar dhe vleresuar prej dekadash…….

Faleminderit!
Merita

Mbresa nga nje mbremje ne NYC

2011-04-13T20:32:00.001-04:00

Në Nju Jork nderohen Njerëzit e Medias nga Akademia Shqiptaro-Amerikane e Shkencave dhe Arteve

Nga Merita Bajraktari McCormack

e-mail: jmrome94@aol.com albanianw@yahoo.com

Ka disa ditë që veprimtaria për të cilën bën fjalë ky shkrim, është zhvilluar. Ndoshta jam pak e vonuar, edhe pse që të nesërmen doja t’i tregoja gjithë shqiptarëve, shpërndarë nëpër botë, për këtë ngjarje, sa social- kulturore po aq edhe shpirtërore. Por, si gjithnjë, gazetarët profesioniste janë aq të shpejtë në dhënien e lajmit,( për këtë edhe i duam e i respektojmë), sa ne të tjerëve na duhet tjetër formë letrare, për të shprehur atë që duam patjetër ta rrëfejmë.

Duke grumbulluar gjithçka nga mbresat shpirtërore dhe ato pak shënime që munda të marr, duke mbledhur nëpërmjet komunikimit elektronik, përshëndetje, urime e përshtypje nga kjo veprimtari, po ju servir me modesti fjalet e gazetares dhe shkrimtares Albana Melyshi Lifschin, qe shprehu ate çka ndjeme ne te ftuarit.

“E perqafova dhe e falenderova disa here Iliriana Sulkuqin qe na beri te tereve tok, qe realizoi ate çka ndoshta do qe realizuar me pare, por duhej qe dikush te kujtohej per te vlerësuar punen e atyre qe rregjistrojne jeten e nje kombi”

Akademia Shqiptare Amerikane e Shkencave dhe Arteve, në atmosferën e vitit jubilar të njerëzve të shquar të letrave shqipe F.S. Noli, D. Agolli, I. Kadare, organizoi këto ditë, në lokalin "Fino", Manhaten, pronë e bizesmenit të suksesshëm shqiptaro - amerikan Palok Vulaj, veprimtarinë : “Mbrëmje Jubile”, e cila ishte e konceptuar si një takim i bukur miqsh, - si një mbrëmje festive ku e para ishte fjala poetike. Akademikë, profesorë, studiues, njerëz të njohur të Artit dhe të Kulturës, shkrimtarë, poetë dhe artistë dhe personalitete shqiptare me aktivitet e veprimtari të njohur në SHBA, shumë prej të cilëve takoheshin për herë të parë, krijuan atmosferën e malltë me takimet, përqafimet dhe bisedat e tyre, duke krijuar spontanisht parathënien e skenarit të mbrëmjes.
Fjala e hapjes në "Mbrëmje Jubile", kushtuar njerëzve të letrave shqipe, u mbajt nga kryetari i Akademisë së Shkencave Shqiptaro Amerikane e Shkencave dhe Arteve , Prof. Dr. Skënder Kodra(PhD).
Siç tha vetë Kryetari i kësaj akademie, më parë se të mbante fjalën e hapjes, nismëtare dhe realizuese e kësaj veprimtarie ishte anëtarja e Akademisë Shqiptare Amerikane e Shkencave dhe Arteve, poetja dhe publicistja Iliriana Sulkuqi, e cila edhe pse ka pak kohë në Sh.B.A, bëri të gjitha përpjekjet të relizonte një ëndërr të hershme të njerëzve të letrave shqipe, për të qenë sëbashku e për të vlerësuar punën e njeri-tjetrit.
***

Ishte me të vërtetë kënaqësi e veçantë të ishe njëherësh mes shumë njerëzve të letrave shqipe, gazetarë, publicistë poetë e shkrimtarë, ftuar në këtë mbrëmje. Çdokush përjetoi çaste të veçanta, sa vështirë mund të të shlyhen nga kujtesa.
Gjithçka filloi si një surprizë e këndshme.

Himnet e SHBA-së dhe të Republikës Shqiptare, kënduar nga e mirënjohura Merita Halili dhe bashkëshorti i saj, muzikanti Raif Hyseni, shoqëruar nga të gjithë pjesëmarrësit, në këmbë, krijuan solemnitetin që rrallë herë mund ta përjetosh.

Në posten time elektronike arriti nje ftesë, nga e-maili i zj.Iliriana Sulkuqi, poetes dhe publicistes së njohur shqiptare dhe që në SHBA është mjaft aktive..
U ngazëlleva për faktin që Ilirianën e lexoj në gazetën ILLYRIA dhe nuk kisha pasur asnjëherë rastin ta shoh apo të këmbej e-mail-e. Më gëzoi së pari fakti që u mundësua një lidhje, por edhe u surprizova nga Ftesa.

Fakti që ftesa më drejtohej personalisht më tregoi shumë. Edhe pse asnjëherë nuk kisha patur mundësinë e pjesmarrjes në veprimtari të komunitetit shqiptar në Nju Jork, për arësye të vendndodhjes sime gjeografike, këtë herë, diçka më shtyu. Mbase ishte përkujdesja femërore, mbase një engjëll më tregoi të shkoja, mbase një kujtesë nga mikja Kozeta Zylo, e cila, duke më siguruar mundësine e qendrimit tim gjatë natës në shtëpinë e saj. ma bëri realitet dëshirën për të qenë së bashku.
Kisha një kurreshtje për miqtë që takoja atë natë… e disa prej tyre, kisha vetëm lidhje virtuale, deri në pesë vjet, me të tjerë, vetëm sa i kisha lexuar nëpër faqet e medias shqiptare këtu në Amerikë. Fizikisht nuk njihja asnjë.
Në hyrje të restorantit menjëhere dallova fytyra te mirënjohura, portete të fiksuara nga fotot e tyre botuar në “ILLYRIA” apo “Bota Sot”

Pas përshëndetjeve dhe përkujdesjeve të ”të zotërve të shtëpisë” ne u ulem pranë njeri-tjetrit dhe filluam të bisedonim për gjëra të përditshme..

Ishte me te vertete kenaqesi të shihje se si të gjithë përshëndeteshin, përqafoheshin, sikur të njiheshin prej një jete dhe pas një ndarje ritakoheshin me mall. Natyrisht njohja midis letrave të bën sikur të gjithë janë pjestarë të një familjeje. Dhe njerëzit e artit e kanë këtë privilegj., me imaginatën e tyre t’i bëjnë të pashëm e të pranishëm kolegët e tyre të penës Kështu, pyesnim, jepnim e merrnim nje mendim duke kaluar kohën deri në fillim të veprimtarisë. Zumë vendet e rezervuara për të gjithë ne.
Ndjehesha e rrethuar nga një dashuri e vaçantë edhe nga një mirësi speciale.Kujdesi që tregohej për gjithësecilin të bënte të ndjeheshe mirë…
Vura re se nuk isha e vetme në atë udhëtim të largët....Si unë kishin ardhur edhe kolegë të tjerë bile Z..Zef Uka, kryetar i degës Akademike për Miçiganin, kishte udhëtuar nga Detroiti bashkë me bashkëshorten e tij..
Mbrëmja filloi dalngadale të marrë ngjyrat e saj kombëtare…
Pas këtij çasti solemn, mirëseardhjen e bëri moderatorja e mbrëmjes zj.Iliriana Sulkuqi, një grua plot energji, me dinamizëm dhe përkushtim, e cila foli shkurtimisht për rëndësinë e këtij takimi dhe për vlerësimin që bëhet medias …Ajo bëri krahasime letrare për të cilësuar mbrëmjen si diçka te veçantë të vyer dhe pastaj ia dha fjalën Prof. Dr. Skënder Kodra(PhD), kryetar i Akademisë Shqiptare Amerikane të Shkencave dhe Arteve Arteve. .
Prof.Dr. Kodra,ne fjalen e mireseardhjes, ndër të tjera theksoi:

“Gazetarët tanë të sotëm kanë ecur në gjurmët më të mira të traditës së gazetarisë shqiptare në Amerikë, e cila, ka afro një shekull, që është paraqitur denjësisht në këtë Perëndim të largët, ku mund të themi se është edhe Lindja e Lirisë. Le të kujtojmë vetëm disa nga gazetat e revistat që në ditët tona festojnë dekadat e tyre: “Dielli”, “Përparimi”, “Trumpeta e Krujës”, “Shqiptari I Lirisë”, “Jeta katolike”, …..etj..
Përmendim me mall dhe përulje ata që i krijuan dhe i mbajtën gjallë me frymën dhe pendën e tyre të artë, me shpirtin e tyre mëmëdhetar. Pra nderime për Fishtën, Konicën, Nolin, Arshi Pipën, Kristo Floqi, Spiro Dino, etj., të cilët magjinë e penës së tyre, e trashëguan në të tjera pena të ndezura si Peter Prifti, Nexhmije Zaimi, Bilal Xhaferri, Nezhat Peshkëpia, Elpiniqi Frashëri, duke vazhduar mëtej me Harry Bajraktari,Vehbi Bajrami, Muhamet Mjeku, Mark Shkreli, Fatbardh Doçi, Hysen Mulosmani, Idriz Lamaj, Elez Biberaj, Isuf Ferizaj, Sulejman Gashi, Luz Thaqi, Luljeta Andoni, etj. “
Pastaj Prof. Dr. Kodra permendi nje numer te madh emrash te gazetareve e kontribuesve te sotem ne mediat shqiptare ne SHBA dhe lavderoi punen e tyre. Kështu:”… Profesori i nderuar, Zoti Sami Repishti, shkrimtari dhe publicisti Naum Prifti, personaliteti i letrave të humorit Pëllumb Kulla, Skifter Këlliçi, Prof.Agron Fico, Dalip Greca, Dervish Jahjaga, Andon Çefa, Albana Mëlyshi, Beqir Sina, Ruben Avxhiu, Elmira Mujo, Adem Belliu, Mimoza Dajçi, Thanas Gjika, Betim Muço, Julia Gjika, Gjekë Marinaj, Ramiz Gjini, Iliriana Sulkuqi, Dhori Thanasi, Andon Dede, Kolec Traboini, Rozi Theohari, Sami Milloshi, Sami Gjoka, Vjollca Mala, Mira Perzhita, Mensur Spahiu, Merita Bajraktari, Raimonda Moisiu, Abdurrahman Thaçi, Artan Fili, Llazar Vero, Bardhyl Mezini…,etj., jo vetëm hapën shtegun e një gazetarie të brishtë e dinjitoze, por e kthyen atë në një tribunë të së vërtetës për çështjen tonë kombëtare, shembull i cili duhet vazhduar, duke u zgjeruar e thelluar në shërbim të shqiptarëve kudo qofshin ata…”

Doktor. Kodra e krahasoi punën e tyre me atë të ambasadorit të kulturës shqiptare…dhe sugjeroi se gjithkush meriton nderim e respkte,përgëzime, për vullnetin, dëshirën në kontributin e dhënë ndaj Kombit të tyre. .

“ Asnjë interes vetiak nuk ju shtyn të bëni atë që bëni ju, të rrini pa gjumë e me ankth, për të përcjellë, qoftë edhe një lajm të thjeshtë për ç’ka ndodh në Diasporë. Por, të gjithë e dimë, se artin, shpirtin, nuk ka para që e paguan. Ai mund të shpërblehet vetëm me një monedhë : - Kujtesë, Nderim. “

Prof. Dr. Kodra beri pastaj nje ekspoze te mediave kryesore shqiptare ne Amerike dhe te shoqatave mediatike dhe civile.

“…Pa ndërhyrë apo ndërprerë iniciativën e secilit individ ose grup, mendojmë se ka ardhur koha për një krijim të një forumi mediatik, me pjesëmarrje të njerëzve të medias, nga të gjitha qytetet, ku sot ajo vepron. Jo vetëm të diskutohen e zgjidhen çeshtje të profesionit, por të bashkërendohen veprimet e bashkëpunimi,deri në probleme finaciare ( reklamë e ndihmë në shkëmbime informacioni e mbijetese).
Po ashtu Akademia Shqiptare Amerikane e Shkencës dhe Arteve, mendon se është çasti që, ashtu si “Illyria” ka zenë tribunën e medias së shkruar dhe elektronike, të gjejë rrugë të mundshme dhe me përpjekje të përbashkëta, sëbashku me njerëz të medias, të bisnesit dhe deri tek anëtari më i ri i komunitetit, për të patur një stacion tonin viziv të përmasave konkuruese dhe me orar të plotë, me valë përfshirëse në të gjithë Amerikën, pse jo, edhe satelitor, për të gjithë shqiptarët në botë.
Por krahas këtij projekti, është e rëndësishme të bëjmë përpjekje edhe më këmbëngulëse dhe profesionale për një pasqyrim edhe më dinjitoz të jetës në Amerikë. Të bëhemi më konkretë në çfarë ky komunitet kërkon, pa lënë mënjanë edhe botën e fëmijëve, të ardhmes sonë.
Akademia Shqiptare Amerikane e Shkencave dhe Arteve , ju ve në dijeni se është duke punuar, jo vetëm për hapësirën cilësore të saj, jo vetëm për të qenë kujtesa dhe arkivi i shqiptarëve, të cilët me mbërritjen e tyre në SH.B.A bënë fjalën shqipe dhe shqiptarizmin, por edhe për një projekt të madh letrar, ku vendin kryesor do ta zenë Botimet, domethënë serialet e antologjive poetike, publicistike; Leksiko – nismë , mbështetje dhe ekskluzivitet i Akademisë Shqiptare Amerikane të Shkencave dhe Arteve.
Të respektuar zonja dhe zotërinj, Të mirëseardhur dhe të pranishëm, si në vatrën tuaj familjare !
Më lejoni, me mirësjellje, t’ju lutem: Të mos vrapojme drejt vetes, por atje, ku është dhimbja dhe krenaria e Kombit, ku arti dhe kultura e tij qëndron më lart se individi; atje ku personazhet e penës suaj, i japin kuptim qenies suaj si gazetarë!
Të nderuar miq të pranishëm në këtë “Mbrëmje Jubile”, ku - E PARA DO TE JETE FJALA! Në emër të Akademisë Shqiptare - Amerikane të Shkencave dhe Arteve, ju uroj shëndet e mbarësi, projekte dhe realizime ambicioze , në emër të emrit tuaj dhe të Kombit!”

Pastaj , si një gjest i ëmbël dhe tejet perkushtor , te githa femrave pejsëmarrëse iu dhurua nga një trëndafil i kuq, si simbol respekti dhe elegance…Dukej që dikush ishte përkujdesur për çdo detaj…Trendafilat u shpërndanë nga regjisori dhe aktori shqiptar z.Xhevat Limani.

Ndër të parët që folën ishte poetesha Kozeta Zylo, një ndër veprimtaret që organizon dhe ndjek thuajse të gjitha veprimtaritë e diasporës në Nju Jork. Pasi falenderoi organizatorët dhe pjesëmarrësit, ajo e vlerësoi këtë takim, si një përkushtim që u bëhet gazetarëve dhe krijuesve shqiptarë këtu në Amerikë, të cilët ditën të bëjnë lajmin, edhe at'here kur ishte i vështirë për t'u krijuar. Ata u gjenden në krye të çdo aktiviteti me karakter kombëtar, pa marrë parasysh koston dhe vështërsitë të cilat, u përballua gjatë kësaj kohe. Nënë Tereza ikona e kombit tonë, ka thënë për gazetarët: “…është më lehtë të "lash" një të sëmurë me lebrozë, sesa të bësh një lajm". Ndaj shfrytëzoj rastin të faleminderoj kolegët tanë, të gazetës “Illyria” dhe “Bota Sot” dhe “Albanian Culture”.

Me tej, caste solemne, emocionuese për të gjithëtë pranishmit . Dr.Kodra u shfaq para nesh me kostumin e tij akademik. Filloi kështu dhënia e “Çertifikatë Arritje”, disa prej gazetarëve e artistëve, të cilët kanë dhënë me përkushtim e dinjitet kontributin e tyre për komunitetin shqiptar këtu në Amerikë dhe më gjerë si : Albana Melyshi( Lifschin), Dalip Greca, Beqir Sina, Mimoza Dajçi, Ramiz Gjini, Elmira Mujo, Adem Belliu, Merita Halili, Raif Hyseni, Nexhat Imeraj, si dhe iu shpërndanë dhurata: Prof. Agron Fico, Dr. Namik Shehu, Zef Uka, Merita Bajraktari - McCormack, Xhevat Limani, Mëhill Velaj, Kozeta Zylo.

Shumica e atyre që morën çmime, folën me respekt e mirënjohje dhe premtuan për një një kontribut edhe më të madh në të ardhmen.
Moderatorja e mbrëmjes dhe drejtuesit e aktivitetit siguruan se natyrisht ky ështe vetëm fillimi dhe hapi i parë gjithmonë është i vështirë , se këtë stimul e meritojnë edhe shumë e shumë personalitete të tjerë të letrave, …

Nje moment i vecante ishte kur ish- studentit Fotjon Thanasi, i jepet pas vdekjes ‘Çertifikatë Arritjeje” Fotjon Thanasit, studenti shqiptar nga Memaliaj i Tepelenës, kishte vite që jetonte, studjonte dhe krijonte në SHBA. I renditur në top listën e studentëve më të mirë, të rreth 205 universiteteve në USA., anëtar i “Thë National Society of Collegiate Scholars” (Shoqata Kombëtare e Universitarëve Pishtarë) me qendër në Ëashington, D.C., atij i ishte dhënë nderi e mundësia që të njihej për rezultatet e tija të larta në mësime, eksperiencën e shkëlqyer në përvetësimin e lëndëve mësimore, në degën e vështirë të Inxhinierisë teknologjike. Ishte jo vetëm një student i shkëlqyer, me një të ardhme të jashtëzakonshme, por kishte një talent të rrallë si poet, këngëtar, instrumentist (kitarë), piktor.,
i cilësuar dhe vlerësuar nga shoqata e poetëve amerikanë, tha z. Aida Bode, e cila më pas lexoi për nder të tij një poezi të shkruar nga Fotjoni: "It's Okay", poezi e cila është e përfshirë në Antologjinë poetike me krijimet e sotme më të mira nga gjithë bota., botuar në fundvitin e2005 prej “The InternationalLibrary of Poetry” dhe titullohet”TWILIGHT MUSINGS”
Për të marrë në mënyrë ceremoniale Çertifikatën e Fotjon Thanasit, kishte ardhu enkas nga Miçigani, kryetari I Degës së Akademisë shqiptare Amerikane të shencave dhe Arteve, z.Zef Uka. Ndërsa shkrimtarja e re por shumë e njohur në Diasporë Aida Bode, recitoi me ndjenjë dhe emocion poezinë përfshirëse në këtë Antologji “Is it OK?”
Më pas mbremja filloi të bëhej akoma më familiare. Përshëndetje me poezi, këngë të kënduara sëbashku me këngëtaren tonë, e më pas humor e trokitje gotash… Shëndete për Peter Priftin e Naum Priftin, për Gani Perollin e Agron Ficon, për Xhevat Limanin e Merita Halilin …deri në orët kur trokiti një ditë e re, më e bukur më e paqtë…

***

Ja si e përjetoi dhe e përcolli këtë eveniment poetja, shkrimtarja dhe publicistja Albana Mëlyshi, Lifschin, e cila, u vlerësua nga Akademia Shqiptare-Amerikane e Shkencave dhe Arteve me “Çertifikatë Arritje”

“Para pak ditësh lexova një lajmërim në gazetën ILLYRIA për një mbledhje të Akademisë Shqiptaro- Amerikane të Shkencave dhe Arteve. Lajmërimi dukej disi përgjithshëm, por fakti që organizohej per median, per mua e bente ate te veçante ...U bene 14 vjet ne Nju Jork pa marre pjese ne ndonje takim qe te kishte ne fokus punen eëkolegeve tane. Megjithëse nuk jam “tip mbledhjesh “, nëse nuk do të shkoja këtë herë, nuk do ndihesha mirë. Si mund të shkëputesha nga kolegët?
Sidoqoftë, sa kohë që nuk kisha marrë ende ndonjë ftesë formale ndodhesha në një gjendje të papërcaktuar.
Ftesa nuk erdhi tek unë nëpërmjet postjerit, por si një surprizë e këndëshme. Në postën time elektronike u shfaq nje emër që e kisha njohur prej dekadash: Iliriana Sulkuqi.. E kam njohur këtë emër ashtu sikurse mjaft nga ju që më lexoni, që në vitet e fakultetit ndoshta edhe më parë, atë kohë kur poetet femra në Shqipëri numeroheshin me gishtrinj. Me vargjet e saj ajo kishte hyrë në përfytyrimin tim si ushtarakja e re me energjitë e një djali e një zemër thellësisht femërore. Përshtypjet që merr njeriu në moshën e rinisë, poetet që lexon, mbeten në kujtesë për jetë . Ndaj Iliriana erdhi në postën time me efektin e ngjyrës se gjelbër , ngjyrës së jetës. Ftesa nëpërmjet dorës së saj sikur më tha “ Hajde e dashur se je në mes kolegësh, miqsh, shokësh..
Shkova dhe e gjeta poeten me po atë zemër të re edhe pse tashmë kanë kaluar dekada nga nusja me uniformën e blertë.
Ishte gjithë emocione si ajo zonja e mirë e shtëpisë, që përveç punës së madhe që ka bërë për të pritur miqtë, investon edhe shumë shpirt …
“E perqafova dhe e falenderova disa herë që na bëri të tërëve tok, që realizoi atë çka ndoshta do qe realizuar më parë, por duhej që dikush të kujtohej për të vlerësuar punën e atyre që rregjistrojnë jetën e një kombi…”

Një falenderim special iu bë pronarëve të restorantit mikpritës dhe iu dhuruan dy piktura –portret, në emër të Akademisë :Nënë Tereza dhe Skëndërbeu.
Ndjehem e priviligjuar te merrja pjesë dhe të nderohesha në këtë mbrëmje..Kjo ishte e para e kësaj natyre…Të tjera aktivitete jam e sigurt do vijojnë..

Nju Jork -korrik,2006

Disa Poezi

2011-04-13T20:30:00.001-04:00

DISA POEZI

Dy jetë...

Dy jetë, dy ëndrra
Dy botë të shprishura
Dy zemra dy dashuri
Për hir të kujt u bënë fli!?

KUR VDES E NGJALLET SHPRESA

Kur vritet shpresa
Me të bashkë ikën dhe drita
Që shpirtin udhëheq në errësirë
Me të shuhet çdo ëndërr e bukur
Gjithçka lëvizjen ndalon
Hija e shpresës se vdekur
Dhe errësira kudo të rrethon

Kur ngjallet shpresa
Qoftë dhe prej një fjale
Bukur në vesh pëshpëritur
Përmes telefonit a ekranit të vogël
Prej mijëra kilometrash tek ti mbërritur
Atëherë shkëndija drite ndizen sërish
Njeriu, me të vërtetë arrin të kuptojë
Se jetën e vet, prej Zotit dhuruar
Për Hir të Tij duhet me shpresë ta jetojë

Kur humbet një zemër

Kur humbet një zemër duket
Se pas saj shkon shpresa, ndjesia
Vendin e të bukurës, jetën
Shpesh e mbulon heshtja, kotësia

Ti kapesh pas një fije drite
Shpresë jete kërkon të krijosh
Zemra e humbur të dhemb kaq shumë
Kurrë s’mundesh ta harrosh

Lutesh me shpirt për qetësi
Por në agoni të shqetësimit jeton
Në zemrën tënde humbëtirë tashmë
Kala-kujtimesh të së shkuarës ndërton

Lutesh që lutja të gjejë përgjigje
Të vije tek ti si lumë i rrëmbyer
Zemër e ikur të të gjejë papritur
Mjalti i jetës të të jetë kthyer

Por të rifitosh zemrën e humbur
Bota do të të duket ngjyrë plotë
Të gjejmë zemrat, bashke t’i mbajmë
Se s’jemi gjatë në këtë botë.

Si mund t’i them zemrës?

Si mund t’i them zemrës hesht?
Si mund t’i them shpirtit mos vuaj?
Si mund të ndaloj dorën vargje të thurë,
Kur marrëzisht me ty jam dashuruar?

Pres…

Pres, pres, pres, pres,
Vetëm pres pambarim
Një zë të flasë
E të gëzojë shpirtin tim

Bukuria e Vendlindjes

Kulme çatish të kuqe në sfond
Nga pemët gjelbërimi rrjedh si krua
Degë plepash të lartë, ca më pranë
Mollë, qershi e një rrënje ftua
Peizash i përzier me bagëti në mes
Një tym i bardhë duket përtej
Ca hingëllima kuajsh vijnë nga larg
Bori makinash dëgjoj pak më këtej

Ulur jam mes barit të gjatë e gjëmbash fshehur
Mendja shëtit në fëmijërinë e uruar
U deshën kaq vite kohë e durim
E shkuara me të tashmen këtu për t’u takuar

E virgjër natyra si tridhjetë vjet më parë
Një lumë i qetë, ca kodra në anë
Gurët dhe shkurret të njëjtat kanë mbetur
Lulet si atëherë, atë aromë kanë.

Mes ndjenjash të bukura mbështillem
Ndjej të shkuarën, tek unë gurgullon si krua
Çdo gjë po aq e bukur tek unë ka mbetur
Njëlloj si dikur fëmijë dhe sot që jam grua

Bukuria e vendlindjes është më e mira
S’e gjej dot asgjëkund, s’e blej dot as me flori
Se bukurinë e vendlindjes e shijoj jo veç me sy
Por dhe me dashurinë mbjellë tek unë që në fëmijëri!

Vere 2001, Buzë lumit Devoll.

Ti vjen tek unë

Ti shpesh vjen pa trokitur
Herë herë si stuhi e marrë
Erëra të forta sjell me vete
Tufan e bën, mbart acar
Rrëmben me vete ç’gjen përpara
Mbush lumin tënd prej kohësh vdekur
E ik pastaj me vrap, pa menduar
Për burimin që dha ujë kur ti ishe etur…

Klithma!

Oh si nuk kam edhe unë një grusht të forte “migjenian”
Një grusht fjalësh ndërtuese, të ngrija brenda zemrash kalanë!
Oh si nuk mundem, askush s’më degjon
Klithma ime si klithma tigri kumbon!
Por deti duket i qetë kur zërat së largu ulurijnë
E Bud’ha nga lart qesh me ata që s’ja duan teorinë
Ngrehu, Zorba, na kujto sa mirë e ke thënë
Lëre botën, njeriu veç për vete duhet me qënë!
E unë hedhkam kot një pikë uji në tokën thatëtirë
U dashkan male bore për t’u shkrirë
S’u ngopkërka me pika kurrë toka tharë prej diellit
Veç në filloftë stuhia, e rënte mrekullia prej qiellit!

Kur jep!

Kur i jep ujë dikujt që prej etjes është tharë
Apo i jep kurajo ku prej gjithçkaje është vrarë
Kur i tregon rrugën kur në udhëkryq gjendet
Apo e ndjek me qiri kur mes errësirës endet
Kur i jep dorën dikujt që rrëzohet
Ti i ngjall një shpresë dhe ai ftillohet…
Kur së fundi jep të madhen dashuri
Sheh frut të vërtetë, fiton një njeri!

Antivlerat….kritike epr romanin “Vorri i Ashikut"

2011-04-13T20:28:00.000-04:00

Antivlera e krijuar, pasqyruar mjeshtërisht në një roman (Kritikë për librin "Vorri i Ashikut")

Shkruan:Merita BAJRAKTARI

Zakonisht ndjehem keq kur dikush më dhuron një "libër" dhe më pret që unë t'i bëj një koment. Dhe shpesh ka dhe hatërmbetje kur unë hesht, besoj se kjo ju ndodh shpesh edhe juve. Ndonjëherë dhuratat bëhen nga miq të njohur, të rinj apo miq të vjetër amatorë apo profesionistë në letërsi, sipas rasteve, ndonjëherë unë nuk kam as mundësi të lexoj për shkak të shumë angazhimeve dhe koha kalon e miqtë zemërohen.
Kjo më bën të ndjehem mjaft keq, pasi komenti im, nëse shkruhet, është thjesht produkt i ngacmimit të fortë nga libri dhe ngacmimi presupozohet pasi një lexues pret atë, pasi e zgjedh librin që do lexojë i predispozuar në zgjedhjen e tij.
Gjithmonë jam paraprirë nga mendimi se autorët nuk duhet të dhurojnë libra, mund t'ju dhurojnë disa njerëzve më të afërt, por jo gjithkujt, pasi ai që dëshiron të lexojë dikë, e gjen vetë...libraritë janë plot.
Por sërish do kontradiktoj veten, në raste të veçanta p.sh, kur autori nuk bën promovim personal dhe ka raste që libri është tepër cilësor, dhe ku ta dijë lexuesi shqiptar se ky libër ia vlen apo cili autor shkruan saktë e cili jo. Për këtë duhet një infrastrukturë edhe në letërsinë shqipe, kritika letrare
Personalisht çdo libër që e lexoj në gjuhë të huaj nisem nga analizat letrare dhe rekomandimet e kritikëve në shtyp. Dhe natyrisht jam ndjerë komforte në zgjedhjet e mia. Madje, unë jam bashkë-themeluese e një klubi librash dhe mblidhemi çdo muaj për diskutime. Në këtë klub kam insistuar që Kadare të lexohet në disa raste dhe kam arritur të bëj diçka të bukur. Por megjithatë kur përzgjedh autorët shqiptarë për rekomandim, natyrisht mundohem të sugjeroj atë çka kemi më të mirë e më të saktë dhe jemi të sigurt në rekomandim.
Pse gjithë kjo hyrje mund të pyesë dikush?
Së pari, meqë mungon kritika letrare ne, lexuesit, duhet të përkujdesemi edhe për autorët e shqipes, sepse nëse s'do ma kishin dhuruar librin "Vorri i Ashikut", të autorit Riza Lahi, ose nëse mikja ime nuk do kishte këmbëngulur që unë ta kisha atë libër, natyrisht besoj nuk do e kisha dëgjuar. Por nxitje më e madhe ishte mesazhi nxitës i autorit me pyetjen: "Merita, akoma nuk e ke lexuar librin tim? Një lexues më ndali në rrugë dhe tha se kishte lexuar 100 faqe vetëm atë mbasdite"!
Mendova se ishte pyetje guximtare nga një autor që për mua deri atë çast ishte i panjohur, pasi, siç e përmenda, unë rrallë lexoj autorët tanë së fundi, megjithëse ai është tepër i njohur në Shqipëri sipas gjasave.
Pasi u mendova për pak çaste, lashë çdo gjë tjetër dhe iu përkushtova leximit të tij sepse më ngacmoi shtytja dhe sugjerimi. Thashë do ketë diçka në këtë libër që unë patjetër duhet ta lexoj. E lexova dhe pastaj, hmm..., pastaj e rilexova librin "Vorri i Ashikut", dhe mendimi im në pak fjalë është: Riza Lahi ka shkruar një libër të mrekullueshëm në kuptimin e plotë të fjalës.
Ai ka pasqyruar antivlerën me përmasat e saj të plota. Antivlerën njerëzore që e krijoi si "vlerë të padukshme" regjimi i kaluar përmes injeksioneve të çmendurisë komuniste. Autori ka treguar në përmasat e plota gërshetimin e një sëre virtytesh të lindura dhe të fituara gjatë jetës në komunizëm, si p.sh. atë mes trimërisë e harbutërisë, ka treguar kundërpeshat e besimit fetar, ka përcjellë dhimbjen dhe gëzimin me emocionet dhe parametrat më të plotë. Ka treguar një faqe të shoqërisë shqiptare që askush s'e ka marrë guximin deri më sot të shkruajë në atë thellësi si ky autor. Tregtia e femrës shqiptare në fund-fillim shekujsh është një nga tragjeditë që do jetë nga më të përfolurat në historinë e kombit tonë. Është një tragjedi-simptomë e një plage të madhe që shkaktoi komunizmi përmes izolimit, përmes mbjelljes së injorancës, paranojës dhe zhveshjen e vlerave elementare nga njeriu shqiptar duke kultivuar vetëm disa prej vlerave, por jo në tërësi, dhe kësisoj, duke shkelmuar dhe ndërtuar një strukturë sa tragjike aq edhe komike që ka si baze injorancën e shumë dekadave që përcollën disa breza.
Ai ka ngacmuar ndërgjegjen e kombit duke gërshetuar grotesken me humanen, varfërinë me idealizmin, naivitetin me seriozitetin dhe njohurinë, me portretizimin e Namik Vehbi Fadile Hotit. Një nga librat në këtë roman (romani përbëhet nga katër libra në një vëllim) i kushtohet kësaj figure kaq popullore, kaq tolerante, kaq erudite dhe të mirënjohur sa Namik Hoti. Përmes asaj që autori përshkruan, realisht, pa gënjeshtra, duke e treguar karakterin Hotit të plotë, pa as më të voglin deformim apo shtesë artistike, lexuesi e kupton se ka të bëjë me një temë filozofike që duhet ta zhbirojë, kuptojë dhe kapërdijë.
Këshillat, perceptimet, përcaktimet e Hotit në çdo moment, në çdo referencë apo situatë, janë melhem për atë shpirt që vuan cilido qoftë ai shpirt, enverist, maoist, komunist, varfanjak, i çmendur, i shëruar, i pasur, i varfër. Namik Hoti simbolizon paqen, shërimin, rrugën e shpëtimit. Natyrisht veshja e situatave me mjete letrare veçse e bën më simpatike figurën mbarë popullore aq të dashur gjithëshqiptare sa ç'është Baca Namik Vehbi Fadile Hoti. Vënia e fjalëve në gojën e kësaj figure i jep shumë ngjyra romanit, por edhe i jep dorë të lirë dhe mbrojtje autorit të shprehë dhe përforcojë mendimin e tij, atë të deduktuar apo induktuar në masat e gjera për situata të veçanta apo për njerëz të veçantë, të caktuar në kohë të caktuara. Kjo ndodh sepse askush nuk mund ta kundërshtojë Hotin, pavarësisht se sa mund të reflektojë një individ dhe mund të ndryshojë drejtimin për momentin. Por ama fjala e thënë e bën efektin tek lexuesi. Dhe kjo ka mjaft rëndësi! Padre Mikele, franceskani filozof, natyrisht nuk është trillim, është e vërteta e madhe e padiskutueshme se gjithmonë Zoti është aty për ne, mëshirë e dashuri e plotë.
Antitezat që reflektohen përmes prostitutave shqiptare janë rrënqenthëse. Perceptimi i tyre për një prift katolik apo filozofinë e tij, dhe e vërteta e plotë si dielli, përfaqësuar nga franceskani Mikele, janë dy ekstreme. Megjithatë autori gjen mënyrën të japi të plota edhe këto linja ekstremiste, natyrisht duke u siguruar që ka variacione në perceptime.
Udhëtime të shumta imagjinare përmes pasurisë së njohurive me lexime të shumta, i kanë dhënë një thesar të madh faktesh, të cilat autori i ka mirëpërdorur në ndërthurjen e ngjarjeve në vende të ndryshme të botës si në Evropë, Amerikë apo Afrikë. Ai, krahas vulgaritetit të "trimave" shqiptarë, i tregon botës se e bukura nuk qëndron në ngjyrën e bardhë të lëkurës, por në bardhësinë e zemrës. Khasemi, kjo figurë e mirënjohur malaeiane, përjetësohet në këtë roman kaq bukur. Unë sinqerisht nuk e besova autorin kur më tregoi se nuk e ka shkelur Malaeinë apo vise të tjera afrikane, amerikane apo Irlandën. Sinqerisht mu skuqen faqet, se unë kam jetuar në të gjitha ato vise për të cilat flitet me detaje në libër, përfshi dhe Afrikën e Jugut, dhe të them të drejtën nuk kam ditur më shumë se autori, në mos të themi unë kam parë shumë, por kam rezervuar më pak në trurin dhe kujtesën time!
Linja qendrore e romanit natyrisht përshkruan temën e dhimbshme të shitblerjes së femrës shqiptare në Perëndim nga meshkujt shqiptarë. Një temë kjo, sa delikate aq dhe e fuqishme, pasi kap nervin e familjes.
Një tradite e paqenë kurrë pjesë e jetës sonë, tashmë është shndërruar në një dukuri të përmasave të mëdha dhe fatkeqësisht viktima janë vajzat e reja dhe familjet e tyre,natyrisht viktimë janë edhe ata që shkaktojnë tragjedinë.
Përmes karakterit kryesor Faqebardh Kalimashit, autori pasqyron në përmasa të plota çdo veti të shqiptarit, çdo qelize e çdo skute shpirtërore. Karakteri vjen i plotë, me të mirat dhe të ligat e tij dhe natyrisht predispozitat dhe perspektiva e tij zbulohen përmes misteresh të ndryshme dhe tërheqëse deri në dhimbje nga aventurat e rrezikshme në vende të ndryshme të botës. Një përshkrim dhe një analizë jo paragjykuese bëhet në roman e këtij karakteri dhe personazheve që e rrethojnë atë. Turpi me nderin tek shqiptari përfaqësues Kalimashi, kanë vende të veçanta, por sidoqoftë e karakteri antivlerësor për një moment mendon se e justifikon atë. Kujto këtu rastin e Jeshilxhiut që shpëton jetën e Faqebardhit si dhe momentin e vajzës së rrëmbyer për prostitucion, që këndon serenatën e Mihallaq Andreas.
Mihallaq Andrea jepet në dy plane. Në planin e parë përshkruhet dhimbja e shoqërisë shqiptare që ndjehet nga ajo që njerëzve të talentuar ua preu rrugën dhe nuk ju dha dorën, siç është e vërteta me jetën e këtij gjeniu të serenatave, dhe në planin e dytë tregohet se sa madhërishëm i ngre historia, pavarësisht nga ideologjia apo momenti, ata që përfaqësojnë vlerën reale. Këngët e Mihallaqit këndohen nga vajzat të futura me forcë në rrethet e prostitucionit. Ato shërojnë sadopak shpirtin e plagosur dhe i janë afër në momentet më të vështira. Bile ato serenata shpëtojnë dhe vajzën e rrëmbyer në një moment. Faqebardhë Kalimashi, kryebanditi i frikshëm, dorëzohet para gjuhës së ëmbël të bilbilit të Korçës.
Gholi, poeti i buti, shpirtmadhi, i përvuajturi, i talentuari, i ndrojturi, i fuqishmi, karakteri tepër simpatik dhe i dhimbshur në roman simbolizon të vërtetën. Në këtë jetë, e vërteta është gjithmonë e vështirë për t'u gjetur.
Gholi është një karakter tepër i dashur, romantik dhe i pavdekshëm përmes poezisë së tij spektakolare, një arritje tjetër kjo e penës së Lahit, pasi ai jo vetëm ndërthur ngjarjet bukur e me vërtetësi, por ngjyrimi poetik të drithëron, dhe natyrisht kjo i është veshur butësisht Gholit.
Ka shumë shumë nivele dhe linja për të analizuar, por unë nuk kam ndërmend të analizoj, se nuk i përkas asaj fushe...veçse them se me këtë libër Lahi i ka bërë një shërbim të madh kombit, pasi ka dhënë një tablo të plotë letrare, por reale, të asaj që përmenda më sipër ANTIVLERA SHQIPTARE ,produkt i një shoqërie që e kultivoi atë.
Ky libër është një provë që duhet të përdoret nga një komision për hapjen e dosjeve...për çudirat e komunizmit..për shkatërrimin e vlerave me elementare...duke filluar me HUMANIZMIN...duke e shndërruar njeriun shqiptar në një qenie robote...të lidhur me zinxhirë ideologjikë e realë, dhe të telekomanduar ideologjikisht, politikisht, ekonomikisht, mendërisht...letrarisht dhe çdo -isht tjetër, qenie kjo që kur provoi lirinë shkatërroi dhe kasollen ku kish jetuar për dekada...nga padija....dhe sytë e robotit-njeri, (kujto nga libri tablotë dhe ngjarjet me shkrimtarin e çmendur) tregojnë, qajnë e përvëlohen...
Dhe këto janë dhimbjet e rilindjes, që Lahi i ka përshkruar- pa gjykuar- një proces tepër të vështirë rilindjeje të një shoqërie...jetojmë transformimin dhe tranzicionin, të rigjejmë vlerat, kjo është filozofia e këtij libri.
BRAVO AUTORIT!

Na lidh gjaku i shqiptarit…mbresa nga jeta ne Kroaci

2011-04-13T20:27:00.001-04:00

Merita Bajraktari McCormack

Na lidh gjaku i shqiptarit-

Nga jeta ne Osijek, Kroaci

Ju kujtohet kur ju shkruaja per veshtiresite e shumta qe kisha hasur ne fillim kur erdhem nga Nju Jorku ketu, ne Kroaci? Sa e shqetesuar isha sidomos ne lidhje me pershtatjen e femijeve te mi ne kete vend te huaj, me nje gjuhe e jete krejt tjeter etj.,? Sot dua t’ju them se ata tashme kane rreth nje muaj qe shkojne ne shkollen lokale dhe kalojne mire.Me dite m’u desh t’u mesoja orarin, pasi s’dalin nga shkolla ne te njejten kohe dhe me duhej te konfirmoja gjithcka me mesuesit e tyre. Dy here me qelloi te shoh tek dera e shkolles, nje vajze te vogel me floke te gjate, lidhur bishtaleca e me nje buzeqeshje te kendshme, qe me shoqeronte deri tek dera e klases se sime bije dhe pastaj hynte brenda e nuk me thoshte asgje, pervec se buzeqeshte zeulet, dicka qe me tingellonte si “molim”, qe ne shqip do te thote “te lutem”, kur une e falenderoja ne gjuhen e saj “hvala”.Edhe sot bashke me dy djemte po prisja si zakonisht time bije dhe ndersa po mundohesha ta mbaja te voglin nen mbikqyrje, vija re qe djalin e madh e ndiqte pas ngado shkonte, nje vajze bukuroshe, e cila ishte shume e dashur me te. Mendova se e ka shoqe klase, megjithese s'mbaja mend ta kisha pare ne klasen e tij, por u kenaqa tek i shihja te luanin aq mire bashke. Vajza me buzeqeshte dhe dukej qe perkujdesej si nje moter per tim bir. Ndoshta thashe ai terheq vemendje ngaqe eshte i huaj, ndoshta e ka ndihmuar me dicka ne shkolle, por sido qe te ishte mua me pelqente qe im bir gjente dashuri e perkujdesje. Kishte dicka te vecante ne ate lloj miresie qe shprehnin syte e asaj vogelusheje. Nderkaq ra zilja dhe mesimi mbaroi. Ime bije doli si zakonisht me mesuesin dhe shoqet e saj te bankes. Disa femije ne klasen e saj dine te flasin anglisht dhe ato jane aq te dashura, e ndihmojne keshtu te komunikojne.Vajza me bishtaleca ishte aty, pas vajzes sime. Pritem sa mbaruam se komunikuari gjerat e dites me mesuesin dhe morem rrugen per ne shtepi. Vura re qe tashme vajzat qe na ndiqnin, u bene tre dhe ishin mjaft te qeshura dhe te dashura tek na shihnin dhe serish mendova se jane kurioze si gjithe nxenesit e tjere qe shume here na ndjekin e na thone ndonje fjale ne anglisht. Edhe kur u larguam nga turma e oborrit te shkolles, ato tre vajza nuk na u ndane. Nderkohe ime bije me thote:- Mami, kjo vajza me bishtaleca e ka emrin Liridona.- Si, si? - e pyeta une e habitur.- Liridona mami, eshte emer shqiptar! Mesuesi me tha sot qe ajo eshte shqiptare.U ktheva dhe e pyeta ne gjuhen tone te bukur shqip:- Je shqiptare?Vajza pohoi me koke dhe faqkat ju skuqen...Pernjeheresh pyeta edhe vajzat e tjera per emrat.- Une jam Jeta! - tha njera.- Une jam Fatmira - me thote vajza qe perkujdesej per djalin tim ne oborrin e shkolles.- Jemi motra! - me shpjeguan.Shtanga ne vend.Fillova menjehere te flas shqip me to dhe t'i perqafoj e perlotuar nga ngazellimi. Femijet e mij, me besoni, u gezuan kaq shume, si duket gezimi ne fytyren time i ngazelloi dhe ata!I pyeta kaq shume ato vajza sa nuk e di as vete cfare u thashe. Kishin mesuar prej Liridones qe ne klase kane nje vajze amerikane nga Nju Jorku, por kishin vene re qe nena e saj, une, flisja shqip dhe kuptuan qe ishim shqiptare. Te treja vendosen keshtu te me benin nje “prite per takim" duke e zgjedhur kohen dhe vendin. Liridona kishte dale me deshire kur mesuesi i kerkoi klases nje vullnetar per te priturMrs. McCormack. Ate moment mendova e ngazellyer: "Gjaku shqiptar nuk behet uje, na lidh te gjitheve kudo ku jemi e sido qe te jemi".Liridona me shpjegoi qe kur une e falenderoja ne kroatisht “hvala” ajo me qenkej pergjigjur ne shqip “s'ka gje” por une s'e kisha degjuar. Ah, sa keq me erdhi... I perqafoja dhe i pyesja vajzat papushim per shume gjera dhe me ne fund i pyeta se si u ndodhen ketu, ne Kroaci.- Jemi nga Prizreni, - me shpjegoi Jeta, me e madhja - erdhem ketu 8 vjet te shkuara kur Liridona ishte vec nje muajshe. Prinderit vendosen te iknin… - dhe syte e saj me shihnin me ngulm sikur donin te me tregonin ate dhimbjen e madhe te largimit me force.S'i pyeta me. I kuptova te gjitha “pse-te”.- Po ti sa ishe? - pyeta Jeten?- Atehere isha 5 vjece dhe mbaja nje cante te madhe me rroba per Liridonen. Ikem te gjithe. Babai kishte disa dite qe ishte fshehur diku e daja na mori e na pruri ketu, ne shtepine e vet, se kishte disa vite qe jetonte ne Kroaci.- Po babai, – e pyeta zedridhur - ku eshte tani?- Me ne! - thane vajzat, - Punon ne nje fabrike ne Zagreb. - dhe qeshnin duke me treguar me tej.Mu gezua shpirti qe i kane te dy prinderit. Me erdhi keq per ato vajza qe ishin detyruar te largoheshin nga Prizreni i tyre i dashur, por edhe u lumturova per vete dhe per femijet e mi, si te merrja nje dhurate te pacmuar. Eshte gjaku i Arbrit qe na lidh dhe na mban bashke si komb kudo ku jemi.Pasdite menjehere u lidhem me prinderit e vajzave. Na lidh gjaku, na lidh gjithcka qe mban emrin e bukur “shqiptar”. Nuk e kisha menduar kurre se edhe ne kete qoshe te vogel ku jam, do gjeja dicka qe te me gezonte kaq shume, gjakun tim, rrenjet e mia, nje copez Shqiperie.Dhe desha ta ndaja me ju kete gezim. Qofshi mire dhe te gezuar! Paci bekimin e Perendise kudo ku jeni! Faleminderit qe me lexoni.
Merita Bajraktari McCormack7 Tetor 2003

Reflektime ne javen e Shenjte te Pashkeve

2011-04-13T20:25:00.001-04:00

Reflektime kete jave te shenjte-Pashket ne vitin 2006

Merita Bajraktari McCormack,
e-mail jmrome94 at aol.com ose albanianw at yahoo.comLong Island, New York, SHBA12 Prill 2006 +++++++++++++++++++++++++++***********************+++++++++++++++++++++ Mrs.McCormack, Neser vdes Jesusi dhe te Dielen ngjallet??,-kjo ishte pyetja e tetevjecares Matseliso, ne vitin 1995, njembedhjete vjet me perpara, te Enjten e Shenjte, ne Maseru. Maseru eshte kryeqyteti i Lesothos, Mbreterise malore ne zemer te Republikes se Afrikes se Jugut. Per ata qe kane lexuar artikullin tim "Krishtlindje ne Afriken e Jugut" e kujtojne mjaft mire, ndoshta reagimin tim ndaj festimeve ne ate vend. Nuk po i rikthehem reagimit tim aty ,por mbaj mend qe Matseliso, ishte nje vajze e bukur e tribuse Basotho(jane 11 tribu ne Afrikne e Jugut ). Ishte nje femije kaq e zgjuar dhe kaq e dashur. Une atehere porsa kisha lindur vajzen, femijen tone te pare dhe Semonkong, qyteza malore ku ne jetonim ne Lesotho, ishte pa elektricitet pa telefon,pa asnje komoditet, njerezit jetonin ne kasolle balte. Ne te huajt-ose te bardhet-qe punonim ne ate kohe ne Lesotho dhe stacioni yne ishte Semonkong, ishim gjithesej nente persona dhe jetonim ne nje kompleks ndertuar nga qeveria gjermane dhe brenda shtepive tona, kishim te gjitha te mirat qe mund te kesh ne perendim,por mungonin mjetet informuese.Komunikimin e benim me radio. Kishim gjenerator per elektricitet dhe ujin e pijshem e pomponim nga lumi qe buronte disa metra mbi shtepite tona. Duket si perrallle tani qe e tregoj dhe vete nuk e besoj..TV nuk kishim degjonim radio me vale te shkurtra dhe BBC world service ishte burimi I gjithe informacionit.Ishte e mjaftueshme! Ishte nje aventure dy vjecare qe tani Bashkeshorti im dhe une e kujtojme me nostalgji. Maseru kishte elektricitet, kushte me te mira dhe TV si dhe transport publik e privat.Per mese dhjete dite nena e Matselisos, Mathabang, me ofroi ndihmen e saj, me tregonte si cdo nene, bijes se saj, si te kujdesesha per beben. Ajo kishte qene punonjese e Ministrise se Jashtme te Lesothos dhe kishte qene ne poste diplomatike te ndryshme ne Europe dhe USA, por ne ate periudhe ishte Drejtoreshe e nje Projekti me te cilin projekti me te cilin ishte perfshire im shoq, kishte lidhje te ngushta.Kjo solli dhe njohjen tone. Mathabang kjo grua inteligjente dhe me pervoje ne profession dhe si nene e shoqe e mrekullueshme me mbajti ne shtepi per pothuaj dy jave qe une te mesohesha me "motherhood"-memesine, dhe vajza e saj, Matseliso ishte sa kurjoze, po aq dhe kerkuese ne shkaqet e lekures bardhoshe te femijes tim. Shpesh thoshte pse jemi me ngjyra te ndryshme dhe si une dhe e Ema e saj i thoshim pavaresisht nga ngjyra ne jemi njelloj, e perbashketa jone eshte se ne jemi Njerez ,ne nje planet! U beme shoqe:) me zonjushen e vogel dhe shpesh bisedonim per shume gjera. Une shpesh e quaja "asistenten" time dhe Mateliso gezohej e qeshte e perkedhelej. Ajo shkonte ne shkollen Amerikane te Maserut dhe anglishten e kishte shume te mire.Te enjten e shenjte, te vitit 1995 Matseliso duke luajtur me kukllat e saj me pyeti ate pyetjen me lart. Ngrita kryet e pashe dhe e vura re se sa e pezmatuar ishte..Pse duhet te vdiste Jezusi- pyeste??. Por menjehere kujtoi qe te Dielen Krishti ringjallej...dhe ajo besonte plotesisht ne kete fakt, fluturoi nga gezimi kur ia pohova dhe une, e rritura tek e cila ajo besonte...I pohova ate qe ajo tha dhe nuk bera komente.Ne ne Shqiperi deri ne ate dite qe une kisha jetuar une atje, Pashke, Krisht apo Ringjallje e kishim fjale te ndaluar, pale te diskutonim per te. C'ti thoja une vogelushes ta trembja? Zgodha t'I buzeqesh dhe serish duke e perkedhelur i thashe po e dashur te Dielen Krishti Ngjallet!"Happy Easter" -Gezuar Pashket-, tha ajo, jo iku e gezuar... Ajo Pashke kaloi dhe shume te tjera dhe me Matselison kishim kontakt te rregullt,uronim festat rregullisht.Here here flisnim ne telefon. Deri sa para pak kohe nena e saj me shkruar nje leter te dhimbshme..E dashur "Me"(Zonja, sic thuhet ne Sesotho, gjuha e tyre, ) Matseliso vdiq..dhe shpjegonte se 18 vjecarja e saj, mikja ime, vdes papritur nga nje semundje e menjehershme qe i morri jeten brenda dy ditesh.... Keqardhja eshte kaq e madhe..Jam e sigurt se dhimbja e familjes se saj s'ka per te ikur kurre. Ajo ka hapur nje plage te madhe por si ngushellim kam ate fytyren gazplote te Matselisos tete vjecare atehere,njembedhjete vjet te shkuara, qe ishte plotesisht e sigurt ne Ringjallje...dhe kjo me ngroh shpirtin dhe me mban shpresen gjalle.Shpresoj qe ajo eshte engjell mes engjejsh.Tashem ne presim te Enjten e shenjte per Pashket e sivjetshme.... Pas njembedhjete vjetesh une jam bere nene me tre femije dhe qe te tre me kane bere te njejten pyetje ne kete dite:. "Mami neser vdes Jesusi dhe te Dielen ngjallet"??Po ju them, dhe i ri-tregoj historine e Pashkeve ashtu si e di tashme t epltoe, pa cenime, pa kufizime, pa frike se me pergjon dikush,dhe shoh qe ne syte e tyre ka kuriozitet, ka keqardhje,ka shprese ka gezim dhe aspak frike dhe natyrisht ata nuk harrojne te shtojne se lepurushi i pashkeve do sjelle me gezimin e Ringjalljes se Krishtit dhurata me cokollata Ate e presin me me shume gezim se cdo gje tjeter ne kete moshe per shume aresye. Por ajo qe me gezon eshte qe ne femijerine e tyre ka filluar te zere vend besimi ndaj Zotit, dhe kjo do jete themeli i te ardhmes se tyre...Nuk do vije nje kohe dhe do bejne pyetje pse jemi ketu, ku shkojme dhe te mos kene pergjigje. Cilado rruge qe te zgjidhet ne besimin fetar te tyre apo te femijeve tuaj,rendesi ka te fillohet me Zotin...atje eshte fillimi dhe fundi..Alfa dhe Omega....Perderisa sa trungu te jete i forte deget do mbahen gjithashtu.......Kjo me jep shprese dhe gezim. Aq me teper tani ne kete periudhe te shenjte per ata qe besojne ne Zot. Kjo periudhe e shenjte ringjallje, qe shpesh,per ilustrim krahasohet me pranveren, me sythat qe celin, me jeten qe rifillon, le te sherbeje si nje ri-fillim per kedo. Eshte e rendesishem qe te lihet "Dimri" pas dhe el ti gezohemi "Pranveres", shpreses, jetes se re! Me kete rast uroj te gjitheve besimtareve Pashke te Gezuara, shprese, dashuri paqe dhe mbaresi. Me dashuri dhe shprese MERITA+++++++++++++++++++++++++++++++++++************+++++++++++++++++++++++++++++Ky link me poshte eshte nje udherefyes per Sakrimentin e Pendimit, per ata qe jane t einteresuar vetem. Eshte ne gjuhen Angleze. http://www.medugorje.com/catholic/confession.html

Koment per librin e Pellumb Kulles “Lejleket nuk vijne me"

2011-04-13T20:24:00.001-04:00

Merita Bajraktari McCormack

Artikull botuar ne Gazeten:
"Tirana Observer" -10 janar 2006 dhe ne Gazeten "ILLYRIA"-New York

Lejlekët Nuk Vijnë Më -KOMENT per lbrin e Pellumb Kulles me te njejtin titull

nje libër qe shpalos fakte dhe ngjarje reale;
një shtytje për njohjen e një historie ende të pashkruar;
një libër që është fillesë e shërimit të nje kombi;

Koment dhe mbresa për librin e fundit me tregime të autorit Pëllumb Kulla

“Lejlekët nuk vijnë më” më në fund gjeti strehën time te përhershme, në Long Island, New York, dhe mua m’u deshën veç dy-tri ditë ta lexoja, por m’u deshën edhe ditë të tjera t’i rikthehem e ta rilexoj këtë libër të vecantë, për vetë materialin e plotë, faktet e ngjeshur apo detajet e tij.

Duke mos dashur të bëj krahasime apo lavdërime pavend, nuk nguroj të them që në fillim se se ky libër në gjininë e tij nuk ka të krahasuar. I a rekomandoj gjithkujt që ta lexojë.

Autori, Pëllumb Kulla, i mirënjohur në veprimtarinë e tij, i afirmuar në fushën e artit, një personalitet i përveçëm në kulturën shqiptare, jam e sigurt nuk ka nevojë për nje kritikë letrare timen, pasi unë nuk kam as mundësinë intelektuale as edhe kapacitetin e duhur profesional të bëj një analizë apo kritikë letrare. Ajo që kam mundësi të bëj është një shprehje mirënjohje autorit. I shpreh vërtet mirënjohje pasi ka shkruar diçka të veçantë, një pasqyrë thuajse të plotë të tipareve të diktaturës, me realizëm dhe me ngjyra humori, që vetëm ai di t’i qëmtojë, mbledhë, formulojë artistikisht, dhe t’i përcjellë tek lexuesi sa më mirë.

Gjithashtu do mundohem të bëj një përmbledhje mbresash jo vetëm si lexuese e pasionuar por edhe si një personazh, që ka përjetuar një pjesë të mirë të fakteve që shkruhen në atë libër. Janë, si të thuash, shënimet e një lexuesi-personazh. Ato ngjarje janë pjesë e jetës sonë, e jetës sime, e te afërmeve të mij apo tuajve dhe nën këtë dritë do mundohem të sjell emocionin tim apo përjetimin tim gjatë leximit të këtij libri dhe përcjelljes së cdo ngjarje.

“Lejlekët nuk vijnë më” është një libër që duhet lexuar nga të gjithë. Është një libër që tregon me zhdërvjelltësi, me vërtetësi, me dhimbje gatuar me humor tepër të hollë, me një ndjenjë përgjegjësie ndaj lexuesit,ndaj shoqërisë dhe me një teknikë përcjellëse të fjalës që është unike apo “Kulla Style”, nëse mundem të emërtoj stilin e Pëllumb Kullës të tillë,duke marre shkas qoftë nga krijimet e tij unike. Këtu do të përmendja fjalën e re “kripëmjaltëza”, një neologjizëm i goditur, produkt i krijimtarisë së tij në librin “Skënder Sallaku, Ose Si Qeshnim Në Diktaturë”.

Diktatura në libër përfshihet gjërësisht mes dy tregimesh emblematikë, në të cilët përshkruhen dy vdekje me peshë: ajo e Stalinit dhe e Enver Hoxhës. Këta dy tregime hapin dhe mbyllin librin.
“Vdekja e Stalinit” tregimi i parë i këtij libri, bën fjalë për një periudhë që vjen ende e gjallë nga rrëfimet e pleqve, egzaktësisht si e tregon autori. Njerëzit “u marrosën” dhe falën vite për Stalinin që vdekja i kish trokitur në portë, se njerëzit pavarësisht se sa “vite i dhuronin formalisht në mbledhjet e asambleve” udhëheqësit marksist të Rusisë, ata nuk e kuptonin se ishin viktima të ideologjisë së tij, por edhe po ta kuptonin nuk kishte tjetër rrugëdalje.
Ata që kuptonin ishin të detyruar të binin pre e kurthit, e viktimizimit, e djallëzisë që atëhere ishte monstër dhe përqeshja e asaj situate të vinte menjëherë në gojë, por e papërdorshme dhe e gjykuar si e rrezikshme nëse përdorej hapur.Vetëm tani mund ta shohësh me atë sy dhe per dikë që nuk i është djegur shpirti mund te quhet groteske në ekstrem, e pabesueshme, e përbindëshme, verja emrin si të duash, por ishte realiteti shqiptar në të cilin qe injektuar doktrina komuniste dhe që mjerisht nuk po ç’helmatiset dot ende. Ende manifestohet kjo në sjelljen e individit të gatuar në atë kohë e fatkeqësisht kjo sjellje shihet gjithkund.

Pa dashur të kaloj në një analizë më të gjërë sociale, dua të vazhdoj me pershtypjet e mia për librin. Lexoj me radhë,të gjithë tregimet, secili një histori,secili një dhimbje,secili një shaka e madhe për një të huaj, por një dhimbje, një vuajtje e tmerrshme për ty, mua, prindrit, komunistët e thjeshtë apo edhe ata të përbetuarit dhe të angazhuarit në zbatimin e urdhrit qorrazi. Gjithcka shpaloset qetë, si një hartë e madhe plagësh dhe ti nuk di se kë të mjekosh, kurosh apo shërosh të parën.
Një radhë tregimtarie e vendosur bukur kronologjikisht dhe gjeografikisht, një përshkrim artistik mjeshtëror, nje qetesi në rrëfim, për të lënë shpërthimin e pikave kulmore mes nje humori magjepsës dhe ti, ndërsa je me lot në sy për dhimbjen, shpërthen papritur në lot të tjerë gazi, në një të qeshur të papërmbajtur, pasi “Kulla Style” bën efektin e vet: faktet janë të vërteta por natyrisht treguar me imtësi dhe organizuar në optikën e groteskut që tani duket i lehtë për t’u zbuluar. Kështu qesh dhe qaj me këtë libër, dhe besoj se kjo e lehtëson disi dhimbjen…
Të shfaqet para syve, Gollokamja, që është pa dyshim Zëmblaku i dashur i gjyshërve të autorit dhe të mij, shfaqet Lumi Devoll, Përroi i Hijes, Sukurjepa, fusha e Korçës apo e Myzeqese, sheshi i Kryeqytetit, apo fshatrat e Librazhdit ku “internohej” ashtu e etur për liri, inteligjenca shqiptare, pjesë e së cilës është dhe autori.
Janë pjesë dhe copëza nga një jetë e destinuar të jetohet përmes vuajtjeve dhimbjeve, plagëve.

Por nga ana tjetër, nëse i kushtoj vëmendje disa fakteve ve re një fenomen që më jep sinjalin se kam zgjidhur një enigëm..mekanizmin që siguroi mbijetesën…

Duke lexuar duke përjetuar momentet tek catitë e tribunave të stadiumeve, apo podiumet..shoh se autori me humor natyrisht, na jep të kuptojmë brendësinë e atij sistemi, kotësinë dhe bazën mbi të cilen ishte ngritur. Prania e autorit në cdo tregim, si karakter,
kuptohet dhe është e prekeshme. Duke e ditur se vetë autori ne jetën reale ka qenë politikisht i përndjekur dhe i privuar, sërish ne atë e gjejmë aty ku nuk pritet dhe kjo natyrisht i detyrohet inteligjencës, aftësise dhe kapacitetit të madh te këtij personazhi real ndërtuar mbi bazë të ngjarjeve autobiografike por që janë edhe përgjithësusese, pasi Shqipëria në aspektin social ka qene uniformitet. Ashtu si fshikullohej vëllai apo motra ne Korçë apo Shkodër, ashtu fshikullohej dhe në Fier apo Sarandë e Pukë. Ishte një mekanizëm, ishte një shuplakë, e pergjithshme dhe kjo e lehtëson deduksionin tim kur them se cdo copëz në atë libër je ti jam unë, jemi ne, por treguar mjeshtërisht bukur me “Kulla Style”, duke na servirur copëza jete dhe veprimesh që deri më sot kanë qene të pa para nëpër libra apo media të tjera me këtë fuqi ,me këtë gjerësi apo me këtë pastërti rrëfimi.

Me një finesë të vecantë artistike Pëllumbi tregon episode komike por që popullit i kushtuan tragjikisht dhe vraga përcjellëse djeg…dhemb, kujton dhe natyrisht të mëson

Nuk mund të mbash lotët nga e qeshura kur lexon për atë rojen tek lëmi i fshatit që mbushte grykën e çiftes me fasule apo grurë gjatë te korrave dhe se nuk e ndërronte per qamet atë cifte jo funksionlae për të qëlluar “hajduët´ por sepse kishte funksionin e hambarit. Nuk mund të rrish pa qeshur duke lexuar se sa herë roja shkonte për kafe në shtëpi të “zbrazte hambarin e tij-ciften”. Nuk mund të mos shkrihesh me atë rojen tjetër, tek ura, apo me vjedhjet reciproke të dy fshatrave përballë, kuptohet parimi hidhja t’ja hedhim..dhe mua ketu më kujtohet nje shprehje e xhaxha Demirit, kur thoshte se ne kohën komuniste njerëzit janë prishur, ka ardhur koha –thoshte ai, që njerëzit mundohen t’ia hedhin shtetit apo kooperatives, e kur s’ja hedhin dot mundohen t’ja hedhin brigadierit, përgjegjësit apo skuadristit e radha thoshte xhaxha Demiri mbaron tek vëllai …sa keq..e shihja tek përlotohej plaku, e tregonte këtë mendinm filozofik, por unë atëhere isha ende fëmijë dhe tani e kuptoj se sa të drejtë paskej pasur ai….. .
Nuk mund të mbash lotët nga e qeshura kur lexon se si grate e seleksionuara ideologjikisht të punonin magazinave, se ishte punë e zgjedhur,me rëndësi strategjike magazina e patateve, dhe shkonin në mëngjez të holla e ktheheshin mbrëmjeve të bëshme pasi ishin mbushur dhe zgjeruar me prodhime sipas madhesisë gjenin dhe vendin, mollët ku duhej dhe fasulet ku duheshin.

Është zor të frenosh lotët e dhimbjes përgjatë leximit të trregimit të shkëlqyer “Lejlekët Nuk Vijnë Më” që i jep dhe titullin librit. Shtëpia e Xha Sulit, varjet në litar për zjarret fiktive ndaj mullareve të kashtës, përgojimet, aneksimet, përcmimi,kjo dukuri e keqe, pjellë e një sistemi ideologjik, mbjellë në shpirtrat e pastër, që do kohe të shkulet, janë të gjitha aty, brenda shiprtrave që vuajtën,qe ndjenë thikën e vdekjes e të tortures deri në palcë. Lejlekët nuk erdhën më…kështu ma ka treguar dhe nëna ime…E dhimbshme ikja e lejlekëve, i dhimbshëm internimi i individit brenda vetes….E nëse unë mund të dukem se po i mëshoj kësaj pike, më ndjeni, me dhemb, mendoj se shoh Nënën time në një nga ato vajza që ja prenë shpresat, është mbase një pjesë e tim gjyshi ai kulaku Bezhani që s’kishte triska-fronti apo detyrohej që edhe megjithëse i moshuar, “t’i falte vite” Stalinit. Refuzimi i tyre nga të mëdhenjtë eshtë pjesë e tragjikomedisë multidimensionale të popullit tim. Mbase unë gjej veten në një nga ata fëmijët konfuzë që nuk kuptonin pse-në e shkrimit të parullave si “Uji fle armiku nuk fle” mbi muret e lyera me gërqele të bardhë të shtëpive të tyre.

Mbase ti lexues ishe një person i tillë, mbase ishe dhe ti konfuz si unë, mbase ti ishe një person që më doje mua por s’të lejonin të më doje, mbase dhe ti ke ndenjur netëve pagjumë kur të vinte dita e paraqitjes në Degë, mbase ti apo dikush në familje ishte “Naqo Plepi,” shkrues apo urdhërues e formulues parullash, mbasi ti ke qenë një përçues, mbase ti ishe si unë, bartës parullash mbi mure, mbase ti kishe djalin student në Romë apo ishe shofer që të kishin të besuar në ndërmarrjet e eksport-importit dhe i kishe sjellë gruas ndonjë fustan të “jashtëm” apo djali të kishte sjellë ndonjë palë gjyslyke e një palë xhinse dhe ta këndoi këngën “Naqo Plepi” me parullën e përjetshme nofkën ideologjike mbi murin tend “Të vishemi thjesht dhe bukur”.. Mbase ti s’ishe askush nga këta, mbase ti kishe babain të arratisur dhe vetë ishe me shëndet të lig dhe nuk e arrije të shkretën normë vendosur nga Bobo-inatçiu, dhe mbi mur të ishte shkruar me germa të kuqe e te medha “Puna është nder dhe lavdi” apo “Puna më e madhe ështe puna me njerëzit”..Këto nuk mbarojnë, por le të jem objektive dhe t’ju le kuroiozitetin ta shuani vetë duke e lexuar librin….pasi përmes këtij libri jepet një mësim i madh. Flitet për një çrregullim pesëdhjetëvjecar, për një përcarje ideologjike,një utopi qesharake, për një vuajtje, një vuajtje madhore, për një mbijetesë Unike . Mjeshtërisht “Kulla Style” e ka sjellë këtë në dritë të plotë, të dhimbshme, plot humor, rekomanduese në thelb.

Por ky mësim duhet të përcohet, duhet t’ju jepet brezave, duhet t’ju njihet me vërtetesi ashtu si ka filluar të shkruhet së fundi dhe nga autorë të tjerë, te tregohet e vërteta me dhimbje apo me humor, me instrumenta te ndryshëm, por me vërtetesi. Mendoj se një nga vlerat më të mëdha të këtij libri në aspektin historik është se ka vërtetesi në cdo paragraf, në cdo tregim, ka një shpalosje te një historie të pashkruar ende. Megjithatë si vepër letrare, qe ka vlera shumë të mëdha dhe unë nuk arrij t’i tregoj ato plotësisht nga që nuk jam e fushës së duhur, i le vend dikujt tjetër të shkruajë e rekomandojë më gjerësisht.

Duke i uruar suksese autorit, shpresoj se gjithkush që e lexon këtë libër të ketë mësuar ate të vërtetën e hidhur që la breza shqiptarësh nën hijen e rëndë të abuzimit, shkeljes se vëllait nga vëllai, përcarjen, ndjenjen e urrejtjes apo egoizmit në dimensionet më ekstreme. Faktet e paraqitura janë të dhimbshme por të vërteta. Një sinjal që historia po shkruhet drejt, mbase duhet të fillohet të ecet me hapa më të shpejtë këtu. Fakti që autori e përcjell dhimbjen me shumë zhdërvjelltësi, me humor, duke reflektuar gjestin e madh të faljes, duke evidentuar gjakun e përbashkët, dashurinë që mbijeton,duke i dhënë udhë fillimit të procesit të shërimit, të lë të kuptosh se Kulla ka sjellë një vepër të madhe dhe të përkryer, që i shtohet kremit të thesarit letrar shqiptar.

Copyright © 2006 Merita Bajraktari -McCormack
All Rights Reserved
e-mail: http://mail.yahoo.com/config/login?/ym/Compose?To=jmrome94@aol.com
Web: http://www.albanianliterature.org/writers/merita_bajraktari.htm

Tinguj Malli—Vargje zemre pertej Adriatikut

2011-04-13T20:23:00.001-04:00

Merita Bajraktari McCormack

Tinguj Malli

Vargje Zemre Përtej Adriatikut

Poezi

albin
Tiranë 2005

Merita Bajraktari McCormack
Tinguj Malli
Vargje Zemre Përtej Adriatikut
Poezi

Parathenia : Koçi Petriti

© Autorja

ISBN: 99927-51-
albin
Tirane 2005

Për bashkëshortin tim John
dhe tre fëmijët tanë.

Mirënjohje

Autorja falenderon familjen e saj për dashurinë, mbështetjen dhe gjithçka që i kanë dhuruar, në veçanti bashkëshortin, fëmijët, prindërit, vëllezërit dhe familjen e zgjeruar të Z.Bajraktarit.

Një falenderim special ju shkon mikeve anembanë botës, anëtare të grup-listës së vetme femërore elektronike shqiptare “teuta-shqiptare” që kanë qënë të parat të lexojnë këto poezi.

Falenderoj poetin e mirënjohur Koçi Petriti që me përkushtimin dhe angazhimin e tij i mirëseardhi këto vargje.

Falenderime ju dërgohen të gjithë atyre personave që kanë dhënë kontribut në këtë libër, emrat e të cilëve janë brenda vargjeve dhe zemrës sime...

Autorja

E thashë një urim sot për ty…

(Metafora e lumit të vendlindjes në brigjet e një lumi të huaj…)

Libri “Tinguj Malli” i Merita Bajraktari McCormack përcjell tek ne mallin e një shpirti të ndjeshëm poetik. “Ti të marrosesh pas meje e unë të çmendem pas teje” është thirrja e një dashurie të thellë e cila,në tërësinë e vëllimit, i drejtohet sa një personi, aq edhe një lumi, një Bregu,një vendi të tërë.Është shpirti poetik që kërkon metaforën e lumit të vendlindjes në brigjet e një lumi të huaj e që Bregun shqiptar, sa më tepër dëshiron t’i afrohet, e sheh të larguar.
Poezia është ndërtuar me enumeracionin e detajeve, sensibilizuar me ndjeshmërinë e amësisë që do gëzimin dhe grish njeriun të mos trishtohet, të mos bjerë në prehër të fjalës së hidhur, të kërkojë të bukurën, të qeshë pas petales, bletës, zogut,luleshqerres
Poetesha në pikën e lotit sheh përcjelljen e një haberi, dërguar motrës vellobardhë. Gjithnjë me sytë nga deti ndien mallin për Bregun shqiptar, dhimbjen e fjalës ,goditur nga gënjeshtra, dëshirimin e Dritës e të Zotit,
Jam si pëllumbi, shprehet poetesha mërgimtare e dëshiruar të këmbejë dy fjalë shqip përmes telefonit.Në vargje mallëngjimi këndohet nëna, motra, djali ëngjëllor, vogëlushja pianiste. Vetëm shpirti poetik ngazëllehet e bëhet fëmijë me dëborën, vetëm shpirti poetik i trembet fjalës “vetmi” dhe sheh ëndrra me luftë ëngjëjsh.
Vjershat janë thurur nën mbresat e zërave të bashkëkohësisë me mesazhe miqsh e mikeshash të internetit, ku përsëritet ,tronditës gjer në rrënqethje ,motivi “Jam kaq larg e nuk vij dot.”
Në vjershën “Kupa e hidhërimit” vargjet kanë një jehonë këmbane që vajton një humbje.
Dhe rreth fjalës “humbje” vërtiten disa motive si fluturat-shpirtra që sillen rreth një llambe, nën refrenin:
S’ka helm të më helmojë mizorisht,
As plumb që menjëherë të më vrasë,
As thikë ngulur pas shpine pabesisht.
Jemi mësuar me praninë e lumenjve shqiptarë në poezi. Në këtë libër është Danubi frymëzim i çdo ëndrre dashurore. Në breg të tij mediton vajza devolleshë dhe kërcen “Valsin e Danubit blu”. Por, siç thotë ajo, si dikur fëmijë e sot që është grua, edhe aty i fanitet peizazhi i vendlindjes me lumin Devoll në mes, me gurët dhe lulet që të njëjtat kanë mbetur.
Sizmika e ndjesive dhe e përjetimeve në këtë libër regjistron lëkundje të lehta në motivet amnore e dashurore, apo ku fryn malli i mërgimtares.
Po ka çaste kur vargu këlthet. Poetesha vetërrëfehet “ Klithma ime si klithmë tigri klithmon”. Natyrisht brishtësia poetike në këto raste i kërkon ndihmë patetikës pasthirmore me perifrazim migjenian si “Ah, si nuk kam dhe unë një grusht…me fjalë ndërtuese ta ngrija brënda zemrës kalanë!”

Vjersha “testament poeti” rreth fjalëve te dhimbjes ndjell fjalët laureshë, bilbil, trëndafil. Amaneti poetik pretendohet të përcillet me zë laureshe, që poetesha e këndoi në rini, me ligjërim bilbili në pleqërinë e supozuar dhe me trëndafil mbirë nga vdekja e vajtuar shqiptarçe.
Krijimet e Merita Bajraktari McCormack adresojnë hapësira e vise dalmate e më përtej. Poetesha e lindur në qytetin e Koces, e rritur ne brigjet e Devollit, lot valsin në brigjet e Danubit blu, puthet nën qiellin venecian, është zog i lirë në Zapresic të Kroacisë, psherëtin si e bijë e mërguar në Bregun Dalmat, merr “myzhdenë” e lindjes së nipçes në New Jork dhe në vjershën, shkruar në fluturim Tiranë-Vjenë, ka dorën e atit mbi shpatull.

Në këtë vëllim përfshihet edhe një tufëz prej gjashtë poezish nga autorë të huaj, përshtatur në shqip.. Këto vjersha janë si një vazhdim i motiveve dhe i frymës së librit, sidomos me vargje të tillë:
E thashë një lutje sot për ty,
Mik i panjohur që je larg…

Edhe unë e thura këtë parafjalë për një poeteshë shqiptare, me përshëndetje dhe me urimin për krijime përherë të mbara e të realizuara artistikisht.

Merita Bajraktari McCormack ka përshtatur edhe lirikën e njohur “ I just called” të S.Wonder, për të përkujtuar vitet studentore (1984-88) në U B T – Kamëz, kur vargjet e kësaj lirike i ka kënduar fshehur nën tinguj kitare. Vargu “Unë telefonova vetëm për Të Të Thënë Të Dua” është edhe mesazhi i këtij libri, që poetesha e dërgon nga Kroacia në Shqipëri, nga Danubi në Devoll, nga New Jorku e Bregdeti Dalmat në Tiranë.

Koçi Petriti,Tirane, shkurt 2005

POEZITE E PARA

Kujt t’i vë faj?

Kujt t’i vë faj sonte për shqetësimin,
Adritatikut në këtë breg, valëtrazuar,
A zemrës time tek sheh mall plot
Bregun shqiptar kaq të larguar?

Të dy më vodhën natën, deti
Dhe zemra, më lanë zgjuar sonte
Me valë shkumëbardha njëri,
Mëmëdheun tjetra kërkonte

Vala e detit puth shkëmbin
Zemra kraharorin sa nuk hap
Të dy rrahin me një ritëm
Askush s’i ndal, askush s’i kap

Deti më sjell puthjen e vendlindjes,
Shpirtit tim ja bën dhuratë
Zemra gufon mallit, përpëlitet
Për gur e dhé, për Mëmë e Atë!

31 tetor 2003, Opatija, Kroaci.

Ngjyra…..

Mes nesh s’ka kurrë ngjyrë të zeze
Trishtimi tek ne kurrë s’gjeti vend
E bardha madhërishëm mes nesh ndriçon
Si pastërtia e shpirtit që mbijeton
Mes nesh e gjelbra dhe roza
Janë puthur marrëzisht natën e parë
Kur dashuria rrezatoi si ar…

Tek ne lodron stërkala kur puthemi mes ëndrrash,
Mes të kuqes dhe të verdhës kur lundrojmë
Dhe mes ngjyrash ëmbëlsinë përjetojmë
Kur përkundemi asaj ujvarës së lartë tek vjen
Lumturia përmes ngjyrash shohim si na gjen..

19 janar 2005

Luleshqerrat
për tim bir, E.F.Arbër

Luleshqerrat, çudi si i duam kaq shumë!
Kujtojmë ndoshta vegjelinë,
Rininë mes lojrash petalesh
Shkujdesjen, ëndërrimet, freskinë
Ripërtërihen kujtimet tek shoh
Tim bir që mban në dorë luleshqerren
Tek më surprizon me të, dhuruar
Syqeshur, i dashur tek pragu i derës...
Mami, kjo është për ty, më thotë,
Ta kam falur ta kesh përgjithmonë, merre
Shton se më do shumë, m’i fal të gjitha lulet!
E gjithë përkujdesje ëmbël më puth tek i përkulem...

23 gusht 2004

Mall

Mallin për ty me kujdes e ruaj
Në shpirtin tim një qoshe tënden ke
Veç sot malli si zjarr më dogji
Të kërkoj tani mes vargjesh…
Ku je?

******************************************
Tre fjalë
Tre fjalë gjeta sot mbi tavolinë
Nxitimthi “I love you” shkruar për mua
Më folën më shumë se bota e tërë,
Me zemër të thashë “Edhe unë të dua”!

Gëzo ditën!
Mos u trishto nëse shiu që bie nga qielli
Të pikon drejt në shpirtin tënd të lodhur
Mos u ngrys nëse ëndrra t’u prish
Ti e di, ke mundësi të ëndërrosh sërish.
Mos u ngrys ti nëse dielli
Perëndoi më shpejt se ç’pritej
Fjalën e hidhur mos e bëj mike!

Qeshu pas petales së lules, bletës punëtore
Zogut gushëkuq, tingujve të muzikës
Atij shikimit të vjedhur, pas xhamit
Gëzoju, kuptoje, janë të gjitha për ty
Preke jetën, kërko të bukurën,
Pjesë e saj je dhe ti, unë, të gjithë ne
Gëzo momentin, falendero Zotin për ditën e re!

12 maj 2004

Urime motrës sime në përvejtorin e martesës!
Nënë moj që me dhe gjinë,
Moj nëna ime,
Vallë a do ma shohësh synë,
Moj nëna ime?
Pikë e lotit kur të bjerë,
Moj nëna ime
Haber prej meje do sjellë,
Moj nëna ime!

Kështu këndoi atë ditë përmetari
Kështu këndoi dhe zemra jote për nënën
Vello bardha motra ime
Sot në përvjetor dëgjoma këngën
Kur nga dera e vogla motër
Të përcolla vellobardhë
Loti yt e loti im u bënë lumë,
Shkruan histori me mall
Pikë e lotit syrit rrodhi
Nënë e babë dot s’ta fshinë
Veç me shpirt e me zemër
Të uruan fatbardhësinë
Gëzime prej shpirtit të sollën
Plot bekime, siç di prindi,
Bekimet Zoti dërgoi
Gëzimin që të dha, të rilindi!
Gëzuar, e vogla ime
Gëzuar dhe plot lumturi
Paç gjithnjë në atë folezë
Veç të mira dhe dashuri!

Iku viti motër vogla
Ja, të shkuaj këto radhë
Pike e lotit bie prej mallit
Siç ra vjet, moj fustanbardhë!

27 prill 2004

Pilati
Pilati s’ishte udhëheqës popujsh,
Diktator roman i Judesë ishte
Tha, unë do bëj si thotë turma,
Barabas të lirohet,
Krishti të kryqëzohet!
Vullnetin e turmës – tha Pilati - bëj
Por historia që drejt e gjykoi
Në regjistrin kohor “Krishti u kryqëzua
Nga Pontus Pilati” shkroi!

Verë 2004

Me Sytë nga Deti

Me sytë nga deti shpirt lënduar
Pret pulëbardhën t’i sjellë lajmin,
Lajmin e dashur që s’mbërriti kurrë!
Me sytë nga deti blu
Pret rrezen e dritës shpirt malluar
Mbi atë det kërkon të lidhet një urë.
Me sytë nga deti mëngë tërhequr nga bregu
Pret lajmin, pulëbardhën, diellin,
Mëngjesin por asgjë s’u duk gjëkundi
Atë ç’ka priste me sytë nga deti
Vetëtima e kish djegur rrugës
Kur qielli flakërinte, e botën tundi.
Priste shpresëhumbur me sytë nga deti
Si karakter nolian, përherë mbeti!
Pranë ujit e dritës etur, panxënë
Duke pritur, shumë gjëra la pa thënë!

O Zot na mëso!

Ujin na ke dhënë, o Zot
Etjen e shuajmë dhe kuptojmë pastërtinë
Mes dritës tënde gjejmë ngrohjen
Shohim edhe diturinë

Zot, na trego si të shohim
Përmes moshës mbi supe pjekurinë
Se shpesh ç’rëndësi ka
Në është njeriu dhjetë a gjashtëdhjetë
Pjekuria nuk shihet dot në vjetë.
Mësona si ta shohim, o Zot
Ku ta kërkojmë pjekurinë tek njeriu
Shpesh thuhet plaku di më shumë se i riu,
Por ndonjëherë duket si zhgënjim
Kur i moshuari humb gjykim
Këtu, o Zot, dritë na bëj të shohim,
Pjekurinë njerëzore si ta njohim

19 maj 2004

Dhimbja e Fjalës

Ah sa dhemb shpirti
Prej fjalës së ashpër,
Prej lotit që del papritur
Nga dënimi i zemrës
Që deshi me përkushtim,
Por fjala, kjo “pesë-gërmëshe”
Folur keq, e ktheu në mundim!
E hodhi në hapësirën e zhgënjimit
Në miqësinë e rreme pa krahë
Pa vela lundrimi, në detin gënjeshtar.
Fjala, pa menduar thënë,
Sa shpirtra vret, ah sa dhemb
Male zemrash, fjalë e hidhur
Përditë pa mëshirë i shemb!!

Jam si pëllumbi krahëshkruar

Jam si pëllumbi krahëshkruar
Jam një zog në shtegëtim
Fluturoj mbi maja malesh
Mbi detin e vendit tim

Dua te vij, të ulem, të të prek
Vend shqiponjash, i bekuar
Kam kaq kohë s’të kam parë
Jam si pëllumbi, larg mërguar.

Do të vij të prek dhe gurin
Të ndjej aromën e bukur
Lulëshqerrat kur të çelin
Mbi jargavan të shoh një flutur

Të njom buzën me ujin e kroit,
Në shqip dy fjalë të këmbej,
Të kuvendoj gjatë me shoqet
Gjithçka tënden, o vendi im të ndjej...

15 mars 2004

Per me shume poezi ose si te gjeni librin kontaktoni autoren,Merita Najraktari McCormack ,ne adresat jmrome94@aol.com, albanianw@yahoo.com
ose botuesin ne adresen albindex@albnet.net

Bravo….vetem ILIRIT!!

2011-04-13T20:21:00.001-04:00

Merita Bajraktari McCormack

“Bravo” vetem Ilirit…

Mbresa nga kercimet e Prima Balerinit shqiptar Ilir Kerni ne premierat e baleteve te stineve ne Zagreb te Kroacise

Cdo stine viti sjell me vete gjithcka te veten, por nuk le pas dore gjithcka shoqeruese qe i pershtaten asaj stine. Mes stinesh jetojme dhe ndertojme jeten tone, mes stinesh shijojme bukurite e natyres dhe jeten ne teresi dhe artin ne vecanti. Ai art behet akoma dhe me I bukur kur pasioni kombinohet me fatin e mire.

Personalisht e quaj veten me shume fat te jetoj kete periudhe ne Zagreb qe prej vitit te kaluar dhe te kem takuar kaq miq e shoke, kaq njerez te nderuar shqiptare nga te gjtiha trevat shqiptare ne Kosove, Shqiperi,Mal te Zi apo gjetke, shqiptare qe trashegojne bukur gjuhen traditat dhe kulturen.

Mes shume shqiptareve te ardhur prej vitesh, vemendja ime u terhoq nga prania e familjes Kerni, familje qe une e kam njohur qe ne Shqiperi si emer per vete famen e kercimtarit Prima Balerinit Ilir Kerni .

Pervec kesaj, ne Zagreb une gjeta mundesine e informacionit ne gjuhen shqipe permes Bibliotekes Shqiptare qer drejtohet nga Zonja Dorotea (Dori)Kerni. Me Dorin u miqesuam shpejt, ajo per mua u be nje mike e afert,dhe diten e pare qe u takova me te, ajo sugjeroi anetaresimin tim zyrtar ne biblioteke dhe nuk ngurroi te me percjelle me nje tufe librash, CD dhe revista..
Qe prej asaj dite une shkoj pothuajse 4 here ne jave ne biblioteke dhe shpirti im ushqehet me informacion ne shqip dhe ndjehem mjaft mire.

Me Ilirin bashkeshorti im dhe une u takuam ne festen e 28 nentorit te kaluar dhe pervec kenaqesise se takimit me kete Yll te artit shqiptar,kroat dhe boteror, ne shprehem deshiren per ta pare Ilirin ne shfaqje.

Nuk vonoi dhe une pata fatin e mrekullueshem te shoh dy premiera te dy baleteve klasike dhe ndjej se dua te shkruaj e ndaj me ju dicka qe une perjetova ato caste.

Ilir Kernin e kisha pare per here te fundit ne shfaqje direkte ne pallatin e Sporteve ne Tirane kur une punoja dhe jetoja ne Shqiperi. Ishte moment emocionues dhe teper I vecante pasi shije balerinin me te mire shqiptar dhe natyrisht shfaqja direkte ka emocionet e veta dhe aq me teper kur kercimtaret interpretojne aq bukur dhe percjellin emocionin mjeshterisht tek spektatori..

Ishte premiera e baletit Arrethyesit e Cajkovskit ajo qe me la pa “goje” ne Dhjetor te vitit te kaluar,ketu ne Zagreb , ku Iliri yne interpretoi Princin.

Ulur prane Doroteas, bashkeshortes se Ilirit, ndjeja se emocionet e mia nuk ishin me te pakta se te familjareve te Ilirit apo te kercimtareve te tjere. Tek shihja shfaqjen dhe prisja Ilirin te dilte ne skene, vereja te voglen, vajzen time, qe percillte me kenaqesi cdo moment te shfaqjes.

Ne nje prej atyre momenteve qe une veshtroja vajzen shoh qe disa fototreportere vrapuan nga anet e salles per te qene sa me afer skenes. Nga buzeqeshja e Dorit kuptova se Iliri do shfaqej ne skene…

Erdhi ai moment … . Iliri shfaqet ne skenë plot elegance, plot nur e hijeshi veshur me kostumin e bardhë të princit me qëndisma të argjendta. Madhështor qëndron Iliri në skenë dhe tek fillon kërcimin e tij fotografët mundohen të fiksojnë në celulozë apo aparatet e tyre digitale cdo levizje,cdo hap, cdo vështrim të balerinit tonë.Ai kercen, bën një hap, dy, nje variacion,një rotullim dy-tre, tetembedhjetë rrotullime numëron vajza ime..dhe unë habitem…habitem me bukurinë dhe elegancen, me koordinimin e muskujve te balerinit dhe koordinimin ritmik të tij,pa asnjë lapsus,pa asnjë gabim. Ai fluturon dhe mjeshtërisht interpreton solo dhe duo.Ai jep stabilitet dhe drejtim partneres, ai është tërësisht në interpretim, i gjithi në rol.

Unë jam ngurtësuar, dua të them dicka, ndjej se Dori është krejt e zhytyr në ecurinë e kercimit të Ilirit dhe nuk e ngacmoj por ndjej lot të nxehte të më rjedhin faqeve…Ai I kishte kapërcyer ato kufij që unë mendoja. Iliri ishte tjetër nga kërcimtarët e tjerë, jo vetëm nga trupi dhe paraqitja që nuk ka të krahasuar,por nga profesionalizmi,nga kërcimi,nga mënyra elegante e levizjeve, nga gjithcka ai ishte Princi në shfaqje por edhe Princi i vërtetë i trupës…Nuk kisha fjalë…Mbeta dhe shihja, gëzoja dhe këtë gjendje ma hoqi perplasja e fortë e duarve…Duartrokitje, duartrokitje dhe brohoritje në fund të kërcimeve të Ilirit..Bravo Ilir!!! Bravo Liro! Thëret dikush nga Llozha…Aha,,ja ku qenkan shqiptarët them ……

Unë përplas duart me forcë dhe nuk ngurroj te thërras: Te Lumtë Ilir!!
Nuk e di nëse më dëgjoi kush pasi salla duartrokiste pa pushim, duartokiste Ilirin, shqiptarin tonë…Teksa shfaqja erdhi drejt fundit e kercimtarët përshendetën, mu duk sikur Iliri tha Faleminderit. E pashë se sa mirënjohës ishte kur buqeta me lule iu dhurua nga një vajze e vogël Ilirit . Ai e ngriti buqetën, u drejtua nga një grup njerëzish nga kishin ardhur fjalët Bravo Ilir dhe ju buzëqeshi fort e gjatë dhe sërish buzët e tij formuan fjalën shqip Faleminderit.

Ashtu dhe me Ilirin, vija re se mbas cdo duartrokitje apo bravo gjatë interpretimit, ai merrte energji të re dhe shpërthente nga një akt në tjetrin me bukuri magjike, me elegance e me shkathëtsi të papërshkruar.
Dori buzëqesh, është e lumturuar dhe e zhytur në atmosferën energjitike që ka kapluar sallën pas këtij interpretimi dinjitoz dhe të mahnitshmëm.Ajo kujdeset që ne të takohemi menjeherë me Ilirin pas shfaqjes…

Ishin po te njejtat emocione qe perjetova ate feste dhjetori edhe ne fund te shkurtit, serish iliri yne Princi dhe prania kohore ne skene ishte me e madhe..Iliri ishte prezent gjate gjithe shafqjes. Ishte baleti “La Sylphide”, sa I bukur aq edhe I veshtire per tu interpretuar,pasi jo vetem gjeresia koheore por edhe elementi imagjinativ qe duhet te percillet tek shikuesi besoj eshte me I veshtire. Kjo ender imagjinare”La Sylphide” qe perfaqeson dashurine ideale te karakterit kryesor, luajtur nga Iliri, terheq vemendjen dhe ai duhet te interpretoje romantikun, kerkuesin, te dashuruarin ,te vuajturin ,nje nderthurje karakteresh pergjate nje periudhe 90 minuteshe. Dhe Iliri jo vetem kercimtar I mrekullueshem por edhe aktor I persosur percjell tek shikuesi emocionin, artin, te bukuren e une marr edhe ndjenjen e bukur te te qenit shqiptare.

Bravot per Ilirin jane teper te forta, te shumta dhe te vetmet dhuruar kur ai saluton ne fund te shfaqjes. Po ashtu buqeta me lule per te jane te vecanta, te medha dhe me me mbishkrime personale qe bejen Ilirin te hedhe syte serish nga erdhen fjalet : “Bravo Ilir” dhe te buzeqeshe si gjithnje mirenjohes dhe dashamires. Iliri ka marre bravon e publikut dhe ne kemi marre kenqesine artisike e me te edhe nje ndjenje te embel qe na shton krenarine, ndjenjen e bukur qe jemi shqiptare!

********************************************************************

Pas shfaqjes takohemi me Ilirin në kafen “Kavkaz” përballë teatrit për ta uruar sërish dhe për të folur dicka me shumë, për të përjetuar emocionin më afër, për të ndjerë atë magji që Iliri sjell në skenë dhe tek i them Ilir te gjithë ata kërcimtarët e tjerë i vë mënjanë së bashku , ty s’te arrijne kurrë… shoh që Iliri qesh dhe me repsket për kolegët thotë: Faleminderit, por secili ka talentin e vetë”

Iliri ,tek ulet dhe porosit një pije freskuese, pyet Dorin ku nuk interpretoi mire, - C’farë pyes unë e habitur…mendon se ke bërë ndonjë gabim? Sërish qesh Iliri dhe thotë se Dori është kritikja e tij e parë!
Tek vijnë pijet tona, ndërsa e uroj Ilirn për suksesin e shfaqje së sotme, e pyes se sa vjet ka që kërcen dhe c’e shtyu të bëhet balerin.
Kam 27 vjet që kërcej si profesionist. Në Shqipëri kam kërcyer gjitmonë si solist, dhe këtu jam Prima Balerin me trupën Kombëtare Kroate,thotë Iliri. Përsa i përket fillimeve, një grup profesorësh baleti, erdhën në shkollë të zgjidhnin djem per ne shkollën e baletit, mendova se na zgjodhen per akrobat, thotë Iliri, por kur vajtem në shkollen e baletit pash që s’kishte asgje të përbashkët me akrobacinë, e megjithësë unë isha në mëdyshje, mua më zgjodhën mes dhjetë femijësh nga ai audicion në moshën dhjetë vjecare për t’u rregjistruar në shkollë…
E pyes nëse prindrit influencuan në këte zgjedhje ai thotë po të dy prindrit e dëshironin këtë gjë, por shtytjen e madhe thotë ma ka dhënë Profesori i nderuar i ndjeri Miltiadh Papa i cili shpesh deklaornte “keni për ta parë Ilirin në Balet, keni për të parë kush do bëhet ai….”

I lutem te na tregojë më shumë….Iliri eshte tepër modest, thote qe kjo është puna ime dhe pasioni im, të dyja gërshetuar më japin kënaqësi….Me vjen mirë që arti në të cilin unë jam I përfshirë ju fal kaq shumë kënaqësi artdashësve…
E pyes se cili është roli I parë si profesionist në Shqipëri.. ..Roli i Halilit ne baletin “Halili dhe Hajria” përgjigjet ai.

Po roli i fundit….para se të largoheshe nga Shqipëria…Ngutet në cast,si për të gëlltitur atë ndjenjën e mallit dhe thotë..Kam luajtur Basilion nga Don Kishoti..

I pyetur se ku ka kërcyer përvec Shqipërisë dhe Kroacisë Iliri përmend shumë vende te botës, që nga Franca, Portugalia, Afrika e Jugut, Gjermania, ……Japonia etj. Dori përmend një fakt të rëndësishëm.Iliri është I ftuar I përhershmëm në Japoni ku ka shkuar 17 herë. Kjo më habiti dhe më gëzoi njëkohësisht.

Në Portugali Francë ka kërcyer të gjitha rolet kryesore në Baletet si Kopelja, Gisele,Romeo dhe Xhuljeta,Liqeni I Mjlelmave dhe shton Iliri, Liqeni I Mjlemave ështe baleti im më i preferuar…
Po këtu në Zagreb si u ndodhe, e pyes ..
Pasi u ktheva nga Franca ku për tre vjet isha i punesuar ne operan e Strasburgut, rifilloj ounen në TOB ne Tiranë, dhe I ftuar nga Prof. P. Kanaçi të marr pjesë me nje shfaqje të Ansamblit Shteteror të këngëve dhe valleve popullore thotë, u gjenda ne Zagreb, ku menjeherë më ra në sy Teatrin Nacional i cili më pëlqeu shume. Hyra brenda dhe rastesisht takoj Drejtorine saj, Z. Milko Shparemblek i cili e njihte mire Teatrin nga I cili vija si dhe drejtorin e tij.

Z.Shparemblek sugjeroi që nese unë deshiroja te punesohesha ketu, vendi I punës do ishte gjithnjë I hapur. Kur u ndamë, thotë Iliri ai tha nëse dëshiron, kur të duash eja!.

Erdha,- thotë Iliri-, me gruan time Dorin për një ose dy vjet dhe fillova menjëherë punë, pa asnje lloj audicioni, si më ishte thënë….dhe kështu kontrata ime e punës ështe shtyrë gjithmonë…si solist natyrisht.
E pyes se si ka arritur te jetë princ në cdo shfaqje, si ka arritur të jëtë si 20 vjet më parë….Puna që bëj une thotë Iliri ështe talent dhe pasion, por është dhe disiplinë profesionale.

E pyes për sekretin e jetëgjatësisë ne balet. “Talenti që rilind ” e përkufizon Iliri sekretin e tij. Talenti që nuk vdes por ripërtërihet dhe ushqehet, shëndeti I mirë fizik dhe mendor, jeta ime stabile në familje shton ai. Të gjitha këto ja atribuoj gruas sime, Dorit thotë ai dhe nuk ngurron ta përqafoje me plot dashuri e respekt, mirënjohje të admirueshme dhe vlerësim, aty në prezencën tonë. Dorin. Ajo, .Dori është mbështetja ime dhe kritikja ime më e mirë. Ajo me shijen e saj artistike dhe mendimin professional ështe baza ime kryesore nga ku unë përckatoj bindjen time përfundimtare për cdo rol, thotë Iliri.
Dori e pranon që bashkëpunimi I tyre është I atij niveli, që ata e diskutojnë më imtësi cdo detaj dhe të dy strukturojnë punën. Kjo thotë Iliri me jep lehtësi frymëzim dhe forcë.

Po sidoqoftë I them ka sërish dicka tjër tek ty, ti s’po ma thua gjithë sekretin I them…
Po, thote Iliri, ka dicka tjetër …Kam të trashëguar dhe kultivuar pathosin e valles popullore folklorike shqiptare.

Ky ritëm e pathos më jep në nje farë mënyre atë që shpesh kritikët e mij e quajnë “Shperthim Artistik te Ilirit” dhe megjithësë unë gjithmonë e kam ditur këtë veti të vecantë timen, e ndjej se si kjo trashegimi,ky pathos i jep frymë interpretimit dhe rolit në kërcim e sipër. Edhe te huajt shpesh me permendin kete fakt thotë Iliri.

Trashëgimisë së kërcimit folklorik shiptar, natyrisht i atriboj pjese të sukseseve të mia, shton Iliri.

Kur bisedojme per artikujt e fundit ne revistat kryesore ne Zagreb qe kane shkruar shume per te, Iliri kujton se ka shumë artikuj të shkruar per te dhe per Dorin. Revista Globus, , Story, Glorija etj, ku kjo e fundit sapo ka shkruar nje artikull dhe ka portretizuar Ilirin si princ dhe si me jetegjatin si solist. Aty behet nje koment professional per vleren e Ilirit si Prima balerin dhe shoqerohet me foto nga kercimet e Ilirit.

Per Ilirin nuk kane munguar komentet dhe artikujt ne shumë organe të ndryshme shqiptare gjithashtu. Ne shtator te ketij viti eshte botuar nje interviste e zgjeruar dhe mjaft interesante ne revisten “Spekter”
Iliri ndjehet I paprekur nga publiciteti I madh pasi ai I përkushtohet punës , disiplinës profesionale dhe rilindjes se talentit. Gjithashtu jetës stabile ne familje ai jep kreditet me te medha.
Kolegët dhe tutorët e Ilirit kanë përshtypjet më të mira dhe repsekt të madh për Ilirin. Me ta fola disa ditë pas kafes me Ilirin dhe Dorin.
Mes tyre ndajme Mihaela Devald, e cila para ca kohesh ne nje nga revistat me prestigjoze per Ilirin shprehet: “Jam e lumtur qe edhe baletin Liqemi i mjelmave e kërceva me kercimtarin e madh I Kerni, ishte kenaqesi dhe nder për mua. Tek ai ekzistojne disa “grimca çmendurie artistike” (shpërthime), simptoma te nje kërcimtari të madh sic eshte ai”
Ndersa Edina Pliçanic – partnerja tek “Arrethyesi” duke komentuar dhenien e ”Çmimit më të larte në Kroaci per art Ilirit, ”Hrvatsko glumiste”, theksoi se askush tjeter perveç Ilirit nuk e meritonte këtë cmim, duke shtuar se ishte kenaqesi e madhe per të, që interpretuan së bashku në baletin e fundit. Ajo e citon Ilirin si partnerin me professional, serioz e romantik.
Ndërsa drejtori actual I Teatrit shprehet per Ilirin: “ Edhe pse shpesh ftojme te huaj ne teatrin tone, ne kemi kercimtarin tone Ilir Kerni I cili prej 10 vjetesh mban me sukses te gjithë repertorin e teatrit I cili me te vertetë eshte I larmishem.”
Ish drejtoresha e teatrit A. Osmanovic e cileson Ilir Kernin si nje nga kercimtaret me te preferuar te saj. Ajo ka interpretuar shpesh here me Ilirin në 10 vjetet e fundit.
Ndersa nje professor vizitor amrerikan, emir I te cilit per momentin s,po me kujtohet,gjate pergatitjeve per Arrethyesin , Ne Nentor, eshte shprehur per Ilirin se ky kercimtar ka “noblese te ralle”

E pyes Ilirin nëse ndjehet I emigruar,nëse ndjen mall,nëse I mungon familja e zgjeruar dhe shoqëria.

Si profesionist nuk ndjehem i emigruar, thotë Iliri pasi nuk kam ndërruar punën..Por Shqipëria dhe të gjtiha që lidhen me Shqipërinë më mungojnë …
Unë jam 100% produkt shqiptar, qesh Iliri dhe natyrisht I përkas atij vendi..
E pyes mendon se prania e tij në taetrin e Baletit Kroat ka shtuar audiencën shqiptare

Po,- thotë Iliri, shumë.

Shpesh, shton Dori, gjithë shqiptarët ulen në një vend si për ta fokusuar frymëzimin e Ilirit që nga salla. Vijnë shumë miq tanët dhe rrinë në nje pjesë te sallës ose në një llozhë te vetme. Iliri aprovon me dashamirësi dhe unë vë re që tek ky cift ajo ndjenja e parë që ka dhënë shkëndijën e parë dashurore është ende e tillë, e bukur, e dyanshme e mrekulluueshme. Nje sintoni e bukur mes tyre!

E pyes Ilirin se si ndjehet kur spektatorët brohorrasin në shqip ….Iliri merr fryme thellë dhe thote:E di, ajo më shndërrohet pika më e ngrohtë e sallës….” Dhe shoh që ai tashmë eshtë I mallosur, I mallëngjyer por ndjej se është i lumtur njëkohësisht.

Me këtë ndjenjë të ngrohtë e lemë dhe ne bisedën pasi koha kalon, Ilirit dhe Dorit I duhet të shkojnë të clodhen dhe të përgatiten për shfaqjen e nesërme..Natyrisht unë ndjehem e nderuar të flas me këtë yll të artit të baletit dhe megjithëse do doja të dija shumë më shumë për të ,më duhet t’i përmbahem etikës dhe rregullave. I uroj suksese dhe cdo të mirë dhe po percjell këtë shkrim tek ju…Shpresoj të jeni ndjerë dhe ju krenarë për Ilirin dhe Dorotean.

Historia e Dites se Falenderimeve

2009-11-25T22:29:00.002-05:00

Dita e Falenderimeve-

Historia e saj eshte kryesisht historia e
Pelegrineve dhe festes se tyre falenderuese si komunitet ne Plymouth,
Massachusets. Pelegrinet qe u nisen nga Plymouth i Anglise ne nje anije
qe quhej "Mayflower" me 6 Shtator te vitit 1620 ishin kerkues te fatit,
drejtuar per ne "Boten e re e plot pasuri "
Mayflower ishte nje anije e vogel mbushur me burra gra dhe femije,
pervec marinareve. Ne kete anije ndodheshin gjithashtu disa pasagjere qe
perbenin nje grup separatistesh qe e quanin veten "Shenjtore" dhe nje
grup tjeter qe separatistet i quajten "te huajt" .
Pas 66 ditesh udhetimi te kapitshem, ne nentor, ata pane toke dhe
mbajten nje mbledhje te perbashket dhe arriten nje marreveshje bese qe u
quajt "Mayflower Compact". Kjo marreveshje garntonte barazi mes
anetareve te te dy grupeve te cilet u bashkuan nen nje emer"pelegrine"
dhe zgjodhen si guvernatorin e tyre te pare John Carver. megjithese
pelegrinet pane toke se pari ne kepin e Kodit Massachuset, ata nuk u
vendosen atje derisa arriten ne nje vend te quajtur Plymouth. Ky vend
ishte quajtur keshtu nga kapiteni John Smith qe kishte ardhur qe me
1614 dhe e kishte emeruar kete vend Plymouth sipas qytetit-port te
Anglise, dhe tashme ishte vendosur atje. Keshtu dhe pelegrinet e
Mayflower-it vendosen te jetojne atje pasi ky vend ofronte si burime
natyrore ashtu dhe nje mikpritje te mire. Indianet e Amerikes te ketij
qyteti ishin miqesore gjithashtu. Por kjo lumturi nuk zgjati shume,
dimri i keq shkaterroi gjithcka dhe ata nuk ishin te pergatitur per
dimer kaq te eger. Ne nje fare menyre ata u shpetuan nga Indianet e
Amerikes, qe u miqesuan me ta dhe i dhane ushqim. Gjithashtu pa humbur
kohe Indianet i mesuan te porsaardhurit te kultivojne miser dhe perime
lokale dhe si t'i ruanin per dite te veshtira.Keshtu qe dimrin tjeter
pelegrinet kishin mjaft ushqim per te kaluar ate periudhe. Dimri erdhi e
shkoi e nuk solli dem.. Pelegrinet e dinin qe tashme qe kishin mundur
dimrin ishin gati te festonin...
Festa e tyre ishte feste e komunitetit , te gjithe bashke te ardhurit
nga Anglia dhe Indianet e vendit. Kjo feste ishte nje fare feste si ajo
e te korrave ne Angli Ushqimet ishin "miser"(gruri i Englezeve), miser
indian, elb, kunguj dhe bizele. Gjithashtu peshq drere dhe domosdo Gjeli
i detit
:-).
Megjithate viti i trete ishte jo kaq i frytshem, misri i demtua keq.
Guvernatori i atehershem pelegrineve , William Bradford urdheroi qe nje
dite te agjerohej dhe njerezit te luteshin dhe cuditerisht paten shi
pas kesaj dite..Si per ta festuar kete ata vendosen 29 nentorin e atij
viti si dite feste per te falenderuar Zotin. Kjo date besohet te jete
dita e Falenderimit te Pare.
Megjithate sot kjo dite festohet te enjten e 4-t te Nentorit . Kjo date
u caktua nga presidenti Franklin D. Roosevelt me 1939 (aprovuar nga
Kongresi me 1941). Me perpara ishte e enjtja e fundit e Nentorit e
vendosur nga Presidenti i meparshem Abraham Lincoln. Por ndonjehere
kjo e enjte bie ne fund fare te nentorit e pesta p.sh, dhe perkon shume
afer me Krishlindjet dhe meqe jane dy festivale te medha afer
njeri-tjetrit ne kohe i sjellin bizneseve ngarkese te rende per te
perballuar keto dy festime. Prandaj me 1939 Presidenti vendosi te enjten
e 4-te te Nentorit si diten e falenderimeve.
Gezuar kete dite qe sivjet festohet me 26 Nentor, kete te
Enjte.Falenderimet i takojne Zotit per c'na ka dhuruar!
HAPPY THANKSGIVING!!

Merit

Disa vargje....

2009-10-21T21:13:00.002-04:00

FALMËNI!

Kam kohë që s'kam shkruar ndonjë varg
A të krijoj ndonjë vjershë me rimë
Koha, ah kjo fajtore, që s'di të ndalojë
Më ka "vjedhur" muzën dhe qetësinë

Por sot, diç ndjeva, të më shtyjë
Diç ndjeva, vargut, m'i dha udhë
Është dhimbje, forcë, mall a gaz?
Ah, se ç'më preku, ç'më dha muzë!

Në ju gjetshin këto vargje
Këtij mëngjesi, a muzgut sonte
Falmëni, për mallin që më morri...
Falmëni, për shpirtin që vend kërkonte....

Sonte

U stepa nga bukuria e sime bije

U mallëngjeva nga sytë e saj të kaltër

Tek më shihnin plot habi!

Më kujtuan sytë e përlotur të nënës

Kur më përcolli së fundi...

U mrekullova pastaj

Nga kërshëria e syve të djalit

Të mëdhenj, kërkues

Plot kurreshtje e mendim

Sikur donin të më gjenin

Të fshehtën e shekullit

Zhbirues deri në pafundësi

Më kujtuan sytë e Atit, kur gaboja

S'ishte vendi për fjalë,

Veç sytë e kishin thënë

Atë që fjala s'mundet

Sonte më mallëngjyen

Sytë e kaltër të sime bije

Veshtrimi ngulmues i tim biri

Unë Nëna e tyre,

Sonte jam e pafuqishme

t'i bëj ballë largimit...

Brezi im...

C'i bëra vetvetes sonte
Ja vodha gjumin, këngët
Ja prisha vargjet, i rashë më qafë
e bëra të vajtojë, të mbajë zi
për këtë gjeneratë.

Brezi im i munduar
epokës së re i vjen rrotull
ke mbetur në udhëkryq
gjenerata ime e lodhur

Djemtë e brezit tim
nuk e shijuan dot
bukurinë vasherore

Vajzat e brezit tim
mbeten pa fëmijë në bark
"vejusha" mbeten"

pa burrat e vdekur
fëmijët të mëdhenj e të rritur
s'e njohën dot t'Anë.

Pengesë "emigracion ilegal"
per nje copëz bukë më të butë
për pak ujë për të pirë pa qenë etur
për pak dritë në strehëzën e rremë

për të vdekur larg e mos u tretur
për mallin që shpirtra dogji
që merr jete pa marrë shpirtin më parë
brezi im i bekuar,

ne udhëkryq epokal,

C'të bëjë më parë ?

Të kthehet djathas, majtas
a të marrë rrugën e mbrame,
përpara s'ka dritë të shohë matanë!

Brezi im i plakur
pa i ndritur mustaqja djaloshare
vajzat e bëra gra nga mosha...
pa burrat në shtrat,
fëmijët, dhe prindrit, te pafajshmit
trauma dhe plagë e brezit tim...

ja ç'i bera vetes dhe juve sonte...
gjeneratës sime...

ca vargje si vajtim...!

Nënës sime

Falenderim

Në krahët e shqipes

Si një zog i vogël

pa krahë, pa sy,

që s'di ç'është qielli hapur

fshehur diku nën një degë

e pafuqishme,e vogël

kam qënë !

Derisa një ditë,

në krahë më mbarte

Më tregove qiellin

Si shqipja, në fluturim

Atehëre kam ndjerë

Se si m'i dhe krahë trupit

Edhe shpirtit tim..

Unë dhe ti - nën një çadër

Cadrën mbajmë të dy sonte

Shiu i rrembyer na ka lagur

Cuditerisht çadrën shtrëngojmë

Ecim,rrugës ,sytë e shpirtit hapur

Ecim rrugës pa krye, pa fillim,pa dritë

Cadrën e rreckosur mbajmë sipër kokës

Duke ëndërruar për shiun të pushojë

Të thajmë trupin, flokët, rrobat

Mbase dhe zemrat e lagura

Cadrën mbajmë si jeta,elementin tokë

Duam të besojmë në diçka, mbase dhe gënjeshtrën

Që ndoshta një sup i lagur s'është asgjë

Presim ylberin tani, të dy me sytë nga qielli

Nuk flasim, ndjemjë dridhjet,ankthin

Të dy, me sytë lart, ku pritet dielli

Mendojme ,pyesim.,kur laget shpirti

Përpelitjet e tij, cila çadër i mbulon?

Jemi të dy mesantës, vetëm,të lodhur

Në heshtje, pyesim, vallë c'ditë po agon?

Lutje

Zot, pak ,vetem pak..më lerë të shoh

shkëlqimin yllëzor që rrezaton

fjala, flladi,deti,ëndrra,poezia

cdo gjë që vendlindjen më kujton

më bëj të ngrihem nga mendimi

ku jam zhytyr, lodhur nga rrugët e gjata

nga pagjumësia e shpirtit të rraskapitur

që troket çdo ditë portave të mërgimit

shpesh herë pa shpresë, pa dritë, pa siguri

më lerë të prehem pak, Zot,

në ëndrrën irreale, të gjej pak Shqipëri

Pastaj më trego si të prek ujvarën e zhurmshme

petalet e luleve, të imagjinatës, jetës

të ngrihem të hedh tutje mundimin

të prek gurgullimën ,premtimin e shpresës

motivin e mirë më jep të marr fjalën

me të të ngrej "kala" shpirti për botën e tërë

pastaj të këndoj si në rininë e hershme

shpirtin më bëj, o Zot, si deti, të gjerë...

Zgjohu!!

Zgjohu....erdhi agimi

shih rrezen e diellit

nga dritarja të përshëndet

s'e ndjen zërin e zogut

nga dega frut-ngarkuar, të thërret

zgohu s'e ndjen flladin?

që perden të përkund

mbi ballë dorën e largët

mes ëndrrës tënde sikur sjell

që ëmbël , si dorë e mëmës

që ke larg, bukur, të përkëdhel..

zgjohu paçka se ëndrra

të mban në krahët e saj

zgjohu ka ardhur ditë e re

me shpresë, më e mirë se dje

zgjohu, piklat e vesës

të prekësh tek vrapon barit te gjelbër

fundin e ëndrrës ja lerë harresës..

zgjohu, preke natyrën që qesh

lexo këto vargje, gëzim të ndjesh

zgjohu, ëmbël ,qesh si vetë drita

e ndjen, mes vargjesh zgjimin tënd prita!

Merita B.McCormack

Washington DC

Lajmi per aktivitetin e dates 9 Tetor 2009-Illyria Newspaper NYC

2009-10-16T23:36:00.003-04:00

Botoi gazeta "ILLYRIA"-New York,

16 Tetor 2009

Nga Merita B.McCormack

Washington DC

"Grotesku i te Qeshures se Ndaluar. Mprehtesia dhe Humori ne nje Diktature Komuniste"

Pellumb Kulla ne Biblioteken e Kongresit Amerikan-E premte 9 tetor 2009

Diten e premte me 9 tetor 2009, ne nje nga sallat e Bibliotekes se Kongresit Amerikan ne Uashington DC, u mbajt nje takim me shkrimtarin Pellumb Kulla.

Takimin e organizoi Divizioni Evropian i Bibliotekes dhe Tavolina e Gjuhës Shqipe prane kesaj biblioteke.

Drejtori i Salles Europiane te Leximeve, Z.Grant Harris, dashamires i artit dhe letersise shqiptare, e hapi takimin, duke u dhënë mirëseardhjen të pranishmëve dhe prezantoi autorin, folesin e ketij takimi. Ai nder te tjera theksoi se veprat e autorit Kulla gjenden prej vitesh ne raftet e kesaj biblioteke.

Tema qe u trajtua titullohej : “Grotesku i te Qeshures se Ndaluar. Mprehtësia dhe Humori ne nje Diktature Komuniste”

Kulla, i mirenjohur per penen e tij unike, beri permes fjales se tij nje ekspoze te pergjithshme te situates artistike dhe krijimtarise se humorit ne vitet kur Shqiperia perjetoi diktaturen komuniste. Ai ilustroi me shembuj konkrete situata dhe emocione dhe vuri ne pah mundin, punen, sakrificat dhe suksesin e krijuesve shqiptare ne ate gjini per ate periudhe kohe te caktuar. Serish,edhe ne kete ngjarje, Kulla arriti te krijoje një atmosfere të gezueshme tek nje audience qe ishte disi ndryshe nga audiencat shqiptare ku pena, regjia apo aktrimi e tij gjithnje ka gjetur sukses.

Keshtu ndodhi edhe kesaj here. Me temen e mesiperme, ai i solli dritë nje audience qe ishte e perbere nga studjues, politikane, lexues, punonjes dhe zyrtare te Bibliotekes se Kongresit dhe nga lexues e dashamires shqiptaro-amerikane qe banojne ne Uashington DC si edhe nga shtete te tjera, si Virxhinia, Meriland dhe Nju Jork. Te pranishmit, shprehën pëlqimin për organizimin e këtij takimi dhe i drejtuan pyetje te ndryshme autorit Kulla. Z.Harris, mbylli takimin duke falenderuar folesin dhe duke ftuar të pranishmit te vijojne te marrin pjese ne takime te tilla frytdhenese.

Z.Kulla shoqerohej nga bashkeshortja e tij, aktorja e mirenjohur Xhuljeta Kulla dhe nga femijet e tyre. Miq, bashkepunetore dhe te aferm te autorit ishin te pranishem ne salle gjithashtu.

Albanian author and former Diplomat , Mr.Pellumb Kulla's Speech at Library of Congress, Wash DC-October 9th 2009

2009-10-16T23:17:00.003-04:00

Washington D.C. October 9, 2009

Library of Congress

Good afternoon Ladies and Gentlemen:

- Thank you Mr. Harris for the introduction.

- I feel both happy and privileged to be here today. Thank you very much for coming!

- First, I would like to take the opportunity to express my gratitude to Mr. Grant Harris, Head of the European Reading Room, for the invitation to speak before you today, and for taking care of the details of this meeting.

- I am very happy to learn from Mr. Harris that several of my books are part of the Albanian Language Table, maintained by the European Division of the Library of Congress. That makes me feel truly honored.

- In fact, the topic of this talk today appears often in my writings published previously in those books, especially on an essay published in 2001.

- I am sure you all have a general idea what living under a Communist Dictatorship feels like.

- One can say there was no freedom of speech, but one could never capture what that meant—well, anyway, not better than a clandestine Albanian joke, like the one where…

§ two friends, both of them security guards, chat while standing guard outside the Party headquarters. “My dear friend--says one to the other-- I wonder sometimes, what is your opinion of our leader, Enver Hoxha?” The other hesitates a while and then answers: “You know… I have, the same opinion you have, I am sure.” “ Oh, really?” says the first guard, “If you have the same opinion I do, I’ll lock you up!”

- One can also recite the familiar list of shortages that plagued communist economies: like, lack of meat, milk, eggs, or toilet paper… But the unhappy truth was more palpable in a story like the one where…

§ a military instructor lectured to the students, explaining the destructive force of a modern nuclear bomb which burns to ashes only the humans but leaves untouched the buildings and everything inside them. “Imagine- he says – if the Americans manage to drop that bomb here in Tirana, that grocery store you see across the street will remain completely intact. But the grocer will certainly pulverize and disappear.” “Well, then what about in our case?—asks one of the students—What kind of bombs are the Americans throwing on us right now? that the grocers are completely intact, and the groceries from the shelves are the only thing disappearing?”

- Not only those who have learned about the horrors of communism through history books, but also those who have experienced first hand the repressiveness of a communist regime, have started to doubt whether people actually laughed in those austere times as they lived in total lack of freedom of speech, of thought, of movement, half-starved, repressed by the most humorless regimes on the planet.

- It occurs to me that when imagining those of us who lived the dark age of communism, your ordinary Westerner--who has an array of digital encyclopedias and information at his fingertips--often helps himself in black and white superficialities, imagining only people that live under the fear of the dictatorial repressive machine and who are only preoccupied with the pains of daily survival. What’s imagined is a total sadness and desperation.

- But we laughed…. We really did! A lot.

- In fact, I believe that nowadays in Albania, people don’t laugh as much as we--the repressed--did under Communism.

- At first blush, this may sound like a favorable testimony for communism in the grand tribunal of history. But it is not.

- Our laughter wasn’t due to lack of awareness of how hard we had it. And it wasn’t nonchalance either!

- To be fair, the laughter was due to the communist repression, but not out of duty to comply with the supreme command that the citizens had to appear happy.

- The Albanian dictatorship was indeed ruthless, cruel, bloody-handed, unpitying and dehumanizing, but it was also grotesque.

- We lived in total isolation from the world. In fact, were there a Guinness Book of Records for countries, Albania may have even gotten a little mention—as the country that was encircled by barbed wire along its entire border. Literally! The entire border! These were networks of barbed wires that would rise to about 7 feet above the ground. The official propaganda maintained that the surrounding of the entire country was in no way meant to keep Albanians from getting out, as much as it was to prevent Albania’s enemies from coming in. At the time, there was only one person on the globe that could jump slightly more than 7 feet and cross that barbed wire border. That was the American Olympic athlete, John Thomas, who had just broken the jump record. (John never showed up though. Some of us waited… )

- The dictatorships may survive for decades but it is the grotesqueness in them that makes them fragile and the people’s hopes to get rid of them, more attainable.

- In the essay I mentioned, published in 2001, I discuss both, the official, “licensed” humor and the forbidden humor that spread from mouth to mouth and penetrated society to such degree that made light not only of the everyday drabness of the Albanian life, but also of the people’s darkest hour, from the interrogation rooms to the torture chambers of the State Secret Service.

- I also wrote about what it meant to be a writer, especially a satirist in those times. There was no writer that could ever sit on his desk and not feel the inevitable presence of the Ubiquitous State Censor. This was the monster that ordered the cruel persecution of writers and artists, and who had the power to seal their fate forever by sending them to exile, prison, or the gallows.

- The humor writer, however, -- the satirist working through official channels,-- enjoyed a little bit more space than writers of other genres. By its nature, satire targets all shortcomings and failings; ridicules characters, praxis, and everyday phenomena. The system itself was interested to a certain degree, to encourage certain “licensed” kinds of criticism.

- But the humor writer would also find himself in an absurd and precarious position. He could target all but the system and its wardens. There was no need for directives and guidelines in this respect. We knew what could not be touched.

- This meant that there was a limit as to how sharp satire could be. Although we were able to create interesting comic plays, short stories, sketches, and caricature, and although comedy enjoyed tremendous popularity due to an amazing crop of talented actors and directors, there was something serious missing.

- We were not able to speak of the deeper truths of the Albanian reality. Nevertheless, in that surreal environment we were the manufacturers of humor, and yet, we ourselves, were comical subjects.

- For example: you write a short play and you are very happy with the way it turned out. You feel as if you have hit the magical chord. The play is sharp and funny. And although you wouldn’t want to change a word, the first night after you finished it, you can’t sleep because you are terrified that the allegory is probably way too obvious, and if they get it, very bad things may happen.

- After having obfuscated the allegory as much as you could you go back and read it again the second night. The cover up is so apt that no one will get the real message. But you can’t sleep that night either, because you are now convinced that what was sharp and brilliant has now become dull and pointless. And so on… night after night, with every paragraph you write.

- In the eighties, I wrote a short play, the inspiration for which had come from my personal experiences in my twenties. I used to work in a faraway industrial yard that was secluded, and nestled between mountains. In the little cafeteria that was meant to serve snacks and drinks for the workers, there was a head counterman that had become notorious for skimming off the portions of sausage or salsa dipping, or for under-pouring liquor. If anyone complained about the portions, or petitioned to the administration to discipline the counterman, his two assistants—that looked like two bouncers out of a Charlie Chaplin silent movie—would simply show up and beat the heck out of the complainer. Gradually, a state of terror had been created in the cafeteria. So whenever the head counterman asked me or my friends whether everything was OK with our food or drinks, we’d rush to tell him that every thing was perfect. In fact, just to make sure, we had the urge to tell him every day that in that little cafeteria, we felt true happiness.

- I wrote this story as a screenplay for a TV comedy. I certainly exaggerated certain aspects for artistic effect. For example, I had two actors ordering brandy, and with each round, their portion became smaller and smaller until, in the last round the bartender simply served them two empty glasses. They looked at the glasses and without uttering a word of protest, they propose a toast and raise the empty glasses to their lips.

- After the comedy aired, I was a bit surprised to have two unknown men run up to me and try to hug me—their breath smelling a little bit of alcohol. They congratulated me on my tremendous courage for publicly denouncing the situation of terror in the nation and for blasting the government!

- Look, I said. There is absolutely nothing against the government there. You misunderstood it!

- Had they not been so drunk, they would not have dared keep me there to try and convince me that they knew that cafeteria was nothing but Albania, the terrorized and obedient customers were no one else but the Albanian people, the bouncers were the State Secret Police, and the counterman was, well, Enver Hoxha… They said they admired my courage. I told them repeatedly, I did not need any courage to write that piece, because I meant nothing of the kind. In fact, they were the courageous ones, for daring to have those thoughts, and they were the ones that should be careful.

- It is really a precarious and yet ridiculous position to find yourself in as a satirist, when you want the audience to get the allegory, to properly understand the symbols, to draw the parallels, to make the right connections, and yet, you tremble at the thought that they understood it perfectly!

- But there is one thing to be noted here: there was such a sterility of real, unpoliticized Albanian art and culture, that the situation had shaped and cultivated an Albanian spectator and reader with an overexcited and rich imagination, with a nose for self-ironizing and political allefory. They only needed a little spark in order to flare up their own sense of humor, creating or spreading mouth to mouth the forbidden jokes, those that send one to the gallows, contributing thus anonymously to that body of folk anti-communist jokes of the Eastern Block -- the mutating viruses to which the communist state never developed the right antibodies.

- In the late 70-ties, I ran across a French publication of a book titled: “World Encyclopedia of Anecdotes”. Reading through the anthology, I noticed that the jokes that originated in countries or communities that had seen the most brutal repression and persecution, like the Jews, the Afrikaans, and Europeans under the Nazi or Communist rule, had a distinct quality to them, conveying a sense of humor that was allegorical, dark, and surreal which raised them to the level of pure art. These jokes were funny primarily on an intellectual, historical level, rather than laugh-out-loud hilarious, and all the more satisfying precisely for that reason.

- It seemed as if terror and brutality, by stripping people off their rights and liberties, contributed, paradoxically, to the development of an oral culture of satire, and made the world culturally all the richer because of it.

- Another thing that I noticed later on by reading various anthologies of political anecdotes from former communist countries such as Czechoslovakia, or Romania, is that many of them I had heard in Albania in the eighties, circulating clandestinely from mouth to mouth, and told as if they were pure Albanian-made. It seems like it takes similar social and economic conditions, similar violations of human rights for the clandestine humor to be easily veiled in ethnic clothing and comfortably parade as locally grown.

- However, reading these familiar forbidden jokes in New York in the late nineties, I realized they did not affect me the same way they did thirty years ago, in Tirana. Back home, under communism, the humor felt sharp, witty, imaginative, funny… Here, the books of communist jokes stood idly on my desk, like mines with de-activated dètonators. Their effect was, in a substantial part, due to the danger they possessed for those who told them, as well as, paradoxically, for those who happened to hear them. Their true life was underground.

- When it comes to the performers of comedy, the Albanians owe the deepest gratitude to Skender Sallaku, who was a comic virtuoso, a serious actor, and a real thinker. I dedicated an entire book to analyzing the work of this man, who was as colorful a character offstage as he was onstage.

- Sallaku, however, enjoyed a massive popularity, a very unique position as a comic. He was beloved by communists and anti-communists alike, by political prisoners and persecutors, truck drivers and Politburo members. Very often, clandestine jokes doing the circles of the crowds who whispered them one to another would be attributed to him. Sallaku was absolutely fearless, and even ended up telling one to the face of the Dictator himself. Hoxha spared him, perhaps wanting to appear as a person with a sense of humor, or perhaps to follow the centuries-old tradition of the powerful monarchs who never beheaded their court jester for going a little too far with their act.

- But other joke-tellers were arrested and sent to prison, never to be seen again. Sallaku, is credited with being the author of a joke that dealt with the scenario of a jokester’s arrest:

o A judge hears loud laughing behind the door of a colleague’s chamber. He enters the room only to find the other judge convulsed in laughter. - What’s so funny? - he asked -- I just heard the funniest joke of my life- said the judge. -- Tell it to me! – became curious the other. -- Are you crazy? I just sentenced someone to eight years for doing just that!

- The justice system and law enforcements were the natural target of clandestine joke-tellers.

o - Hey bro- says one inmate to the other in a Tirana prison. – For how long did they sentence you? – Ten years! –says the other. - And how long have you done so far? – Fifteen. – How long do you think you have left then? – Twenty!

- And of course, the quest for an alternative reality, free of propaganda and communist clichés, was ever present in the humor of the underground. Like the story where…

o A little kid gets lost at the beach and is later found by a public safety officer. – I can’t find my mom and dad anywhere! - says the child, tears in his eyes. – Don’t cry- says the officer—we will make an announcement and call for them by radio. First, we’ll try the public announcement radio here at the beach, and if that doesn’t work, we will issue an announcement through Tirana Radio. – But my mom and dad never listen to Tirana Radio! – says the child with panic. --Can’t you try the Voice of America instead? That’s all they listen to.

- That there were so many laughable phenomena during the years of dictatorship, it was neither our merit, nor our fault. But the ability to see them and point them out was certainly due to the depth of our collective humanity, and to the invincibility of our spirit. Because when desperation wins you over, and hope alone is unable to lift your spirit, you no longer laugh. You cannot see the ridiculous, the grotesque.

- That’s why it is emblematic in this respect, to close my talk telling you what an imprisoned Albanian catholic priest said once. He shared a prison cell with many other political prisoners. Every night at 2am, a loud alarm would sound. The prison guards set it off every night as a form of collective torture for the inmates. Father Peter Meshkalla, woke up along with all the others, but instead of protesting like the rest of the inmates, he just simply sighed loudly: “Ah, this alarm! When will they start letting us really enjoy our time in prison?

Thank you very much for your attention.

Prinderim Shqiptar ne troje te huaja

2009-08-03T13:09:00.001-04:00

Prindërim shqiptar në troje të huaja

Eksplorim I një vlere shpirtërore- Dashuria…

Merita B. McCormack

Shprehja “Prindrit nuk i kupton askush derisa dikush bëhet prind vetë” është kaq e saktë, sa relativiteti i ndonjë pasaktësie është përafërsisht i barabartë me zeron absolute. Që kur kam lindur fëmijën e parë, që tashmë është në moshë delikate - atë të adoleshencës - dhe më vonë dy fëmijët e tjerë më të vegjël, që po i afrohen “me shpejtësi” adoleshencës, mua më ka shkuar mendja shpesh tek prindrit e mij, dhe që atëherë vlerësimi im është më i përkushtuar ndaj tyre për gjithçka ata kanë bërë për mua. Kur mendoj se John dhe unë hasim vështirësi të ndryshme, të cilat as që mund të krahasohen me vështirësitë që kanë kaluar prindrit e mij, ndjej në shpirt se çfarë kanë ndjerë ata dhe respektoj mundin e tyre. I falenderoj ata shpirtërsiht dhe botërisht. Por teksa përulem me respekt dhe vlerësim ndaj punës titanike të prindërve tanë, apo gjeneratës së prindërve tanë, nuk mund të rri pa shprehur merakun dhe ankthin, pyetjet, sfidat e përditshme që ne hasim si prindër shqiptarë në një botë jo shqiptare. Avantazh për të kuptuar më mire mjedisin ku jetoj kam John, bashkëshortin, që është jo shqiptar dhe lehtëson njohurinë time, por për shkak të konvergimit të ideve lidhur me prindërimin, John dhe unë e gjejmë vetën në të njëjtat “këpucë prindërimi” – (me humor këtë konvergim shpesh ia atribojmë infulences shqiptare”).

Pra cilat janë ato gjëra më të mira që duhen qëmtuar e mbi të cilat duhet vepruar?

Kjo vlen për mua dhe besoj se edhe për të gjithë prindrit e tjerë me gjak shqiptari në troje të huaja.

Si mund të gjehet një e mesme optimale ku të mirat e prindërimit shqiptar të gërshetohen me më të mirat e prindërimit të botës joshqiptare. Çfarë është universale dhe çfarë është unike?

Ndonjëherë, kur e gjej veten mes miqsh shqiptaro-amerikanë, shpesh i pyes për çështje specifike lidhur me rritjen dhe edukimin e fëmijeve. Herë marr këshilla si: “Ne jemi shqiptarë”, “fëmijës duhet t’i rrish çekan mbi kokë”, ”fëmija do të rrëzojë edhe hënën përtokë”, “ne nuk jemi si amerikanët” etj… Herë më thonë ”ne jemi në Amerikë tani, gjërat s’janë si në Shqipëri”, ”lerë vajzën të bëjë si të gjtiha shoqet”, etj., shprehje këto që barazpeshojnë anën tjetër të segmentit.

Sa herë që ndodh kështu, apo e gjej veten në dilema të tilla për vendimmarrje, unë e gjej veten në bisedë me vetveten, pyes se si do kishin vepruar në kushte të tilla prindrit e mij. Përgjigja është gjithmonë e njëjtë: Ata s’do kishin bërë tjetër gjë, përveç asaj që kanë berë, pra vendimmarrjet e tyre do ishin po ato që ato morrën atëherë. Kur shkoj pak më tutje dhe pyes pse pikërisht atë apo këtë vendimarrje, përgjigja është DASHURIA PRINDERORE. Prindrit e mi do më kishin dashur njëlloj siç më kanë dashur e duan në Shqipëri e gjetkë. Ata janë nisur nga dashuria për fëmijën për të marrë një vendim për çfarëdo qoftë. Ata kanë lënë dashurinë e tyre të jetë udhërrëfenjëse, dashuri që buron nga marrëdhënia me të Gjithëpushtetshmin dhe reflektohet mes njerëzve, mes prindërve dhe mes tyre për fëmijën.

Natyrisht, gjeneratat dhe kushtet materiale ndryshojnë, por dashuria prindërore, formë e dashurisë njerëzore, shëmbëlltyrë e Krijuesit dhe dashurisë së tij, nuk ndryshon kurrë.

Kjo më ngroh zemrën, sepse është dashuria ajo që udhëheq, që mbron, është dëshira e mirë për ta parë fëmijën të shëndetshëm, besimtar, të suksesshëm, të respektuar, dhe kështu frika e meraku lehtësohet, prindërimi realizohet. Kjo më jep atë shtysën kryesore të gjej zgjidhjen përkatëse në situata të veçanta, në momente të veçanta. Gjithmonë duhet kujtuar: duaje fëmijën dhe vendos mbi atë dashuri. Por nga ana tjetër, në rastin tim, unë nuk ngurroj t’i kujtoj fëmijës edhe faktin “mos harro se je shqiptar/e”. Kjo sikur i vë vulën deklaratës prindërore, apo e ligjëron prindërimin. Është ajo “prapashtesa “ e domosdoshme, por më tepër mua më duket se kjo sikur më mbron mua më shumë se sa fëmijën që nuk e kupton se si të qënit fëmijë me gjak shqiptar qenka ndryshe nga çdo lloj rrace tjetër në botë. Por është interesante të dëgjoj fëmijën tim në telefon tek i thotë shoqes së vet: “Më duhet të pyes njëherë në jam e lejuar, pasi mund të jetë diçka nga ato ”ne jemi shqiptarë dhe kjo nuk lejohet”.

Sa herë dëgjoj të tilla biseda, natyrisht unë buzëqesh me vete, por edhe ndjehem e çliruar, pasi fakti i besimit në të qenit shqiptar që shoqëron një farë disipline ndryshe, ka bërë efektin, të pakten deri tani.

Ndërsa unë e përdor si shprehje për të mbuluar pasigurinë time dhe mungesën e argumentit të barazvlefshëm me moshën e fëmijëve të mij, pasi nuk jam rritur këtu, fëmijët e mij pa shumë komplikime, dijnë që të qënit shqiptar është një atribut i veçantë që i jep atyre privilegje të caktuara por edhe i ndalon nga rreziqe të caktuara.

Mbase një ditë, qofshim si jemi me vullnetin e Zotit, do të kemi debate mbi “jemi shqiptarë dhe nuk bëhet ndryshe”, por për momentin, ky lloj prindërimi, bazuar mbi vlerat themelore dhe mbi dashurinë e pastër dhe dëshirën e mirë, gërshetuar me eksperiencën e prindërve të mij, shqiptarizmin pra, si element, është i këndshëm, interesant dhe pa shumë dhimbje koke.

(Merita B. McCormack jeton me bashkëshortin dhe tre fëmijët e saj në Mclean Virginia dhe mund të kontaktohet në adresën merita@federatashqiptarevatra.com)

NJOFTIM-Announcement- 100th Birthday of "DIELLI"

2009-06-02T08:20:00.001-04:00

FEDERATA PANSHQIPTARE “VATRA”

NJOFTIM - FTESË

Kemi kënaqësinë të njoftojmë bashkësinë shqiptare në New York e kudo në Amerikë se, me rastin e 100 vjetorit të botimit te “Diellit” këtë vit, “Vatra” ka marrë hapat e nevojshëm për mbajtjen e një konference kulturore ditën e shtunë, me 13 qershor 2009.

Ju ftojmë të gjithëve të merni pjesë bashkë me miqtë dhe të njohurit tuaj në këtë verprimtari për vlerësimin e rolit historik të gazetës më të vjetër shqiptare.

Në konferencë do të referojnë studiues të njohur nga Shqipëria, Kanadaja si dhe nga SHBA-të dhe s’ka dyshim se ky do të jetë një rast që askush nuk duhet ta lëjë të kalojë.

Konferenca do të mbahet në Monroe College, Ustin Hall, 2375 Jerome Avenue, Bronx, NY 10468, duke filluar në orën 10:00 para dite. Ndërtesa është një bllok në jug te Fordham Road dhe mund t’i parkoni makinat në krah të saj për 5 dollarë gjithë ditën. Me mjete publike, merrni trenat Nr. 4 ose “D” dhe zbrisni në Fordham Road.

Coffee and doughnuts and a cold buffet lunch will be served.

Mirupafshim të shtunën më 13 qershor.

Kryesia e “Vatrës”

30 maj 2009

Shënim: Vini re se kjo është adresa korrekte ku do të mbahet konferenca, jo lokali që patëm rezervuar fillimisht.

VATRA EVENT-INVITATION -June 13 at Maestro's Caterers

2009-05-25T18:36:00.000-04:00

FEDERATA PANSHQIPTARE “VATRA”

NJOFTIM - FTESË

Ju ftojmë të gjithëve të merni pjesë bashkë me miqtë dhe të njohurit tuaj në këtë verprimtari për vlerësimin e rolit historik të gazetës më të vjetër shqiptare.

Në konferencë do të referojnë studiues të njohur nga Shqiperia, Kosova si dhe nga SHBA-të dhe s’ka dyshim se ky do të jetë një rast që askush nuk duhet ta lejë të kalojë

Konferenca do të mbahet në lokalin Maestro’s Caterers, 1703 Bronxdale Avenue, Bronx, NY 10462 duke filluar në orën 10:00 para dite.

Coffee and danish and a cold buffet lunch will be served.

Mirupafshim të shtunën më 13 qershor.

Kryesia e “Vatrës”

25 maj 2009

Dy vjersha per prindrit e rinj...

2009-05-18T22:27:00.003-04:00

MUNGESE GJUMI

Mesnatë! Foshnja qan...

Ndoshta guget në gjumë.

I pari,ti, i shkon me vrap,

Përgjumësh të ndjek unë.

Mban mend i dashur,

Nëna jote ç’ na tha?

“Me foshnjë sot u bëtë,

për ju më gjumë s’ka!”

Qeshëm të dy bashkë,

Dhe thamë:” s’prish punë!”

Por, sot, lutjen e parë

E themi veç për gjumë!...

7 shkurt 2001

PUTHJE.....

“O, Mami, më thua,

tek më ndjek si zokth,

puthjen e premtuar,

pse s’ma jep ti sot?! “

Shpejt ktheva kryet

E zënë krejt në faj!

Syçkat kish në lutje,

Si një qiell në maj!

“ Zogth,o shpirt i rrallë,

ç’të paskam trishtuar!

Falmë, këtë rradhë,

hallesh jam harruar!”

“ Po s’e di, o Mami?!

Pse kërkoj at’ puthje?!

Gjithë hallet e dites

Nga ty t’i heq tutje!”

6 shkurt 2001

Dita e Nenes-Happy Mother's Day!

2009-05-09T22:52:00.002-04:00

Nga Merita Bajraktari McCormack

Duke uruar te gjitha nenave qe lexojne kete mesazh: "Gezuar diten tuaj speciale,Gezuar Diten e Nenes", deshiroj te ndaj me ju pak histori, te cilen e pergatita ne gjuhen shqipe, nga gjuha angleze,marre nga faqja virtuale "HolidayNet" dhe e solla posacerisht per kete dite speciale qe sivjet festohet neser me 10 Maj 2009.
Zoti bekfofte cdo nene. Ne kete dite te shenuar une me respekt e dashuri nderoj Nenen time, me te dashuren, me te emblen, me te vecanten,me specialen dhe te gjitha Nenat qe i falin kaq shume njerezimit e jetes...
me dashuri Merita (ne foto me poshte jane lulet ne oborrin tim ,mbjelle nga nena ime kater vjet me pare )

Pak histori mbi festimet per "Diten e Nenes"

Festimet me te hershme te "Dites se Nenes" mund te gjurmohen qe ne festimet pranverore te Greqise se Lashte per te nderuar Rhea-n, qe ishte "Nena e gjithe Perendive"
Gjate viteve 1600 Anglezet festonin nje dite te caktuar, te quajtur "E diela Amesore" ,qe festohej te Dielen e 4-t te Agjerimit per Pashke (Lent-Kreshme).

Kjo dite festohej per te Nderuar te gjitha Nenat e Anglise.

Gjate kesaj periudhe te varferit ishin sherbetore te te pasurve ne Angli. Te gjitha punet ishin larg shtepive te banimit, dhe keta punetore, duhej te jetonin me punedhenesit e tyre, te cileve ju sherbenin. Keshtu kjo dite, kjo e Diel speciale ju jepej pushim sherbetoreve, dhe ata shkonin ne shtepite e tyre per te qene prane Nenave te tyre. Bile gatuhej dhe nje lloj keku special,qe quhej "Keku Amesor" per kete dite qe cohej si dhurate per te shtuar atmosferen festive.

Pasi Krishterimi u shpernda me gjere ne Europe, kjo dite u shnderrua nga nderimi i Nenes ne nderimin e Kishes, si Ame, per te gjithe, si fuqia shpirterore e cila i dha njerezimit jete dhe i mbronte nga te ligat. Me kalimin e kohes pra u shkrine ne nje E diela Amesore me Festivalin Kishtar. Njerezit nderonin Nenat e tyre biologjike si dhe Kishen.
Ne Shtetet e Bashkuara, "Dita e Nenes", u propozua ne fillim nga vitin 1872 nga Julia Ward Howe si nje dite qe i dedikohej paqes. Ajo mbante konferenca te organizuara ne Boston , per kete qellim cdo vit .

Ne vitin 1907 Ana Jarvis,nga Filadelfia, , filloi nje fushate te gjere per te vendosur nje feste kombetare per nenat, ne nje dite te caktuar. Ajo nuk ju nda kishes ku shkonte e ema e saj, ne West Virginia, te festonte Diten e Nenes ne ate dite qe perkonte me pervjetorin e vdekjes se saj, dhe keshtu ndodhi, pikerisht te Dielen e dyte te muajit Maj. Keshtu, jo vetem qe u festua, por ne vitin e dyte, ajo Dite u festua edhe ne Filadelfia.

Ms. Jarvis dhe mbeshtetesit e saj filluan t'ju shkruajne letra te gjithe prifterinjve dhe predikuesve, njerezve te biznesit, politikaneve etj, duke ju shpjeguar dhe kerkuar per te vendosur nje dite Kombetare per te festuar nderuar Nenat. Kjo perpjekje doli e sukseshme dhe ne vitin 1911 "Dita e Nenave" u festua pothuajse ne cdo shtet te SHBA-ve . Ne vitin 1914 , presidenti Woodrow Wilson, e shpalli "Diten e Nenes" feste kombetare, e cila do festohej te Dielen e Dyte te muajit Maj cdo vit.

Ndersa shume vende ne bote kane dite te tjera te caktuara per te Nderuar Nenat, shtetet si Danimarka , Finlanda, Italia, Turqia, Australia, dhe Belgjika e festojne kete dite, pikerisht ne te Dielen e dyte te Majit cdo vit.

Tregim-Kusia prej bakri

2009-04-26T22:00:00.003-04:00

Kusia prej bakri

Nga Merita (Bajraktari) McCormack

Botuar ne revisten "Obelisk" prill 2009

Fadili ishte plaku më i moshuar në fshat. Ai ishte edhe plaku më i mençur i fshatit rrëzë malit të Moravës dhe buzë lumit Devoll. Nëse Fadili e kishte thënë diçka, do të duhej kohë për t’u analizuar dhe kuptuar plotësisht nga të tjerët. Ai fliste rrallë dhe shkurt. Mbase heshtja e tij i kishte dhënë dhuntinë e mençurisë, përmes virtytit të durimit e dëgjimit, mbase e kishte në gjak. Familja e tij kishte pasur edhe burra të tjerë të mënçur dhe shumë prej tyre kishin qenë edhe udhëheqës fetarë në komunitet. Gjyshi im thoshte se dituria atyre iu vinte nga shkollimi në Manastir. Unë nuk e kuptoja as njërën as tjetrën. Për mua Fadili ishte një plak i mençur dhe nuk i hyja thellë mendimeve më tej. Por do të ndodhte diçka e veçantë që unë të vlerësoja dhe mësoja prej mençurisë së plakut të fshatit tim.Ishte mëngjes i freskët, atë ditë të Enjte, kur unë po zbrisja nga kodra ku mbillnim fshatçe, sipas brigadave, filizë duhani herët në mëngjes, dhe pastaj,ktheheshim në shtëpi, hanim bukë misri me pak gjizë, shoqëruar me çaj mali të porsazjerë, dhe pastaj shkonim në punët e tjera të kooperatives, për t’u kthyer mbrëmjeve vonë, rreth orës shtatë ose tetë. Unë isha veç gjashtëmbëdhjetë vjeç, dhe nuk e kisha mendjen as tek duhani helm që kishim mbjellë as tek këmbët e mia që ishin rrethuar me baltën ranore të Rrasadeve, kodrinat mbi fshatin tonë. Unë po vrapoja dhe po më ziheshe fryma tatëpjetë rrugës së thepisur. Një zhurmë e madhe që buçiste anembanë na bëri të linim shkopinjtë e mbjelljes së filizave, të zbraznim kovat e ujit që i përdornim për ujitje pas mbjelljes, t’i fusnim sandalet ose opingat e punës në to, dhe ashtu nëpër baltë, duke hedhur krahëve ato trikot apo xhaketat e vjetra që i hidhnim supeve të djersitur kur pushonim disa minuta pas ujitjes së filizave të porsambjellë, filluam vrapimin tatëpjetë për të arritur tek qendra e fshatit, apo sheshi I kooperativës si e quanim ndryshe. Shihnim drita ndezur tek zbrisnim, ishte ora gjashtë e mëngjesit, dhe ata që ishin nëpër shtëpi, e s’kishin dalë kodrave që më katër të sabahut, mbase po zgjoheshin nga zhurma e llahtarshme që po dëgjonin. Ishte si një fishkëllimë e frikshme, si një jehonë e padëgjuar ndonjëherë dhe ne nuk e dinim çfarë ishte. Po trembeshim, drejt me thënë.
Asnjë nuk e kuptonte se çfarë ishte ajo llahtari. Asnjë nuk komentonte. Të gjithë ishim zbehur dhe vraponim teposhtë. Ndonjë vajzë e re merakosej për thembrat e plasura nga balta, e që s’mundi t’i lante dot në ujin e përroit, ndonjë tjetër vishte me zor mbi pllazin e lagur çorapen e bërë me dorë prej fillit të sejlonit, disa nga gratë më dukej se i binin bërrylave të njëra-tjetrës dhe shiheshin sy më sy me njëra-tjetrën, dukeshin se ishin si më të gëzuara, mbase se po ktheheshin në shtëpi herët, t’u bënin mëngjesin gati fëmijve që po zgjoheshin. Në një moment, tek rruga nga morra unë tatëpjetën, shoh që Manushaqja, komshija ime, ishte rrëzuar pranë derës së shtëpisë së Fadilit dhe nxitova t’i ndodhem pranë.
“Shaqe, -i thashë-,je mirë? Ke vrarë gjë moj komshicë”?
“Jo, jo, jo aq keq”, - m’u përgjigj ajo duke u munduar të formojë një buzëqeshje, tek mundohej të ngrihej, - “jam ulur e po pres Fadilin të dalë e të më thotë të shkoj përpjetë a tatëpjetë”
Nuk e kuptova ç’po më thoshte .Shaqja që njihej për alegoritë e saj e fjalët plot humor, më bëri me shenjë të shihja gjunjët e saj të pergjakur dhe më tregoi se trokiti në derën e Fadilit për ndihmë. Ishte rrëzuar, e gjora, tek nxitonte. Ajo mbahej si shakatorja e fshatit, por këtë moment kur tërë njerëzia zbrisnin, dëshira e saj për t’u ngjitur përpjetë m’du duk pak e pavend.
“Meqë je vrarë”, - i thashë -, “unë s’po shkoj, por po gjëmon fshati, moj Shaqe, e dëgjon, por ja të trokas edhe njëherë e mbase del Fadili të të pushojë gjakun”.
Në këtë kohë e hapi derën Fadili dhe unë vura re se ai megjithëse i zbehtë në fytyrë, u duk sikur ishte zbehur më shumë. Ai tha se e kishte nga pagjumësia atë natë,-” ëndrra të liga”-,pëshperiti, por kur më pa mua dhe Shaqen e plagosur , u fokusua menjëherë tek shëndeti I saj. Pa gjunjët e Shaqes dhe duke tundur kokën, tha:
“Hyni brenda, e mos u shqetësoni.Shkoni andej nga plevica e prisni. Të mjekoj unë gjunjët”-i tha Shaqes dhe e pa plot keqardhje. E ngrita komshijen ngadalë dhe shkuam andej nga na drejtoi plaku Fadil.
Unë s’e kisha herën e parë që shkoja në shëpinë e tij. Shpesh, sa herë që ai vilte mjaltë nga kosheret e bletëve që rriste, ne mblidheshim, si fshat, dhe e provonim nga pak mjaltin e stinës. Ai na tregonte histori të vjetra tek fuste kornizat e mjaltit në centrifugë, dhe ne kënaqeshim me ndodhitë e trilluara ose të vërteta. Drejt me thënë, s’e kisha vrarë mendjen të bëja lidhjen mes historive të tij dhe kohës që jetonim ose vetes time. Deri atë ditë, kur zhurma e tmerrshme po na shurdhonte veshët e po na shqetësonte shpirtin.
Fadili erdhi pas pak duke mbajtur në krahë e duar dy copa bezeje të bardhë, nja dy kavanoza me një substancë të verdhë, një palë gërshërë varur tek gishti i vogël i dorës së majtë, dhe një kusi të madhe prej bakri në dorën tjetër të mbushur me ujë dhe me bluashka druri.
“Sa të mjekoj Shaqen, do t’ju tregoj një histori”-tha ai tek na pa në bebe të syrit.
Fadili e ndezi zjarrin, aty “fët për fët” siç shpreheshe gjyshja ime kur punët bëhshin shpejt, dhe e lidhi pastaj kusinë me çengelin që varej në hallkën e tretë të zinxhirit të vatrës me oxhakun e ndërtuar prej plitharësh, në atë qoshe të oborrit ku ne ishim ulur, dhe na ftoi të uleshim që të ngroheshim, pasi sipas tij ishte freskët e mund të ftoheshim nga djersa shkaktuar nga puna dhe nxitimi i atij mëngjesi.
“Me ujin e ngrohtë lani këmbët, tha ai tek përqëndrohej tek ushqimi I zjarrit me degëza të thata pemësh, dhe pasi t’ja pastrojmë gjunjët e copëtuar Shaqes, shkoni tek sheshi i kooperativës të dëgjoni këngën e re të gjinkallës plakë”.
”Nxehet kollaj”-, vazhdoi ai duke iu referuar kusisë, - “është prej bakëri, e ka blerë babai në kohë të Zogut.”
Shaqja ia dha një të qeshure karakteristike të saj, ndërsa unë s’po kuptoja ç’po ndodhte. Zhurma e madhe po më irritonte, por dhe balta e tharë në dhembra dhe kërcij gjithashtu nuk ishte rehati. Fjalët me dy kuptime të Fadilit më dukeshin si të pavend atë mëngjes kur tërë fshati vraponte drejt sheshit të shihte se çfarë kishte berë vaki.
Fadili, pasi ia pastroi gërvishtjet Shaqes, i vuri nga një copë beze të palosur më katërsh në të dy gjunjët dhe i tha asaj t’i shtypte fort, rreth e rrotull plagës, që të pushonte gjaku. Pastaj u kthye nga unë, më pa drejt në sy dhe më pyeti a kisha ftohtë. Unë e tunda kokën në shenjë mohimi. Ai morri një shkop të gjatë e filloi të trazonte bluashkat në ujë e që po shpërbëheshin ngadalë.
“Shaqe, thuaji këtij bandillit (e kishte fjalën për mua), që këtë kusi e ka blerë babai im qëmoti e që aso kohe zjenim bluashka që ta lanim kusinë e t’ja hiqnim këllirat, pas ndonjë zjerje të gjatë, e filloi të demonstronte se si bashkë me bluashkat dilnin nga kusia edhe pisllëqet e tjera. Pastaj,kur kusia xixëllonte, ne zjenim kulloshtër, bënim pekmez, zjenim panxharin e bagëtive, bënim marrmallatë nga mollët e rëna dhe më në fund e vinim edhe rushin të bënim raki,në ketë enë. Kjo kusi i ka parë tërë llojet e lëngjeve, o bir, dhe u drejtua nga unë, dhe sa herë që e përdornim për lëngje të tjera, e lanim me bluashka, për ta pastruar”
“Hë, mo, ç’më sheh ashtu mua, ti karafil”,- m’u drejtua sërish mua që kisha ngelur si tuhaf,- “s’të mbushet mendja, me këtë që të them? Kjo kusi i ka parë të tëra, që nga uji, qumshti, perimet, frutat, vera e rakia, nuk të gënjej. Pyet tët gjysh në mos më beson mua. Nuk e kemi ndërruar asnjëherë këtë enë, për ideal, që në kohë të Zogut”.
Ishte ky moment që më çoi buzën në gaz, dhe më dha të kuptoja më shumë se çkisha kuptuar tjetër herë nga historitë e tij, plot filozofi.
Ai, ndërkohë, jo vetëm që ia kishte pastruar Shaqes gjunjët e gjakosur, por edhe ja lidhi me pjesët e mbetura nga pecet e bardha që i kishte marrë më herët nga teli ku thaheshin rrobat dhe na pa me buzëqeshje e plot ngrohtësi. Bile kishte derdhur ujin me bluashkat dhe papastertitë dhe kishte ngrohur ujë të ri, për të larë këmbët e përbaltuara, Shaqja dhe unë.
“Eh, rini, rini të lodhur po jetoni o bij. Kini kujdes , djem e çupa, kini kujdes, ka ferra rruga mos u rrëzoni mbi to.”- na këshilloi Fadili
U ngrita dhe nuk fola. Ia dhashë krahun Shaqes të mbahej tek unë.
“Faleminderit Xha Fadil i thashë. Pleqëri të mbarë!”,-dhe u drejtuam nga dalja.
Dolëm pa bërë asnjë zë tjetër. Ai duke e mbyllyr derën pas nesh na tha:
“Nuk i ka rënë zjarri lumit, jo, ndonjë avaz i vjetër do jetë me ndonjë mengene të re, po shkoni ju shkoni, mos u ndani nga tufa, se ju ha ujku”, dhe pas pak dëgjuan kercitjen e llozit pas derës. Si duket ai shkoi të flerë përsëri.
Ecëm drejt qendrës së fshatit, ku kuptuam se ç’po ndodhte. Operativi i Kooperativës, Fideli, së bashku me Përgjegjësin e Sektorit, Hekuranin, Kryetarin e Këshillit, Pelivanin,dhe Lajen, Sekretaren e Organizatës Bazë të Partisë, ishin të gjithë prezentë. Ata,përveç operativit, të gjithë ishin mbi tarracën e ndërtesës ku vigjëlonte roja operative i fshatit për njëzetekatër orë, dhe po shtypnin pa pushim butonin e kuq të sirenës së re të alarmit që Kooperativa porsa e kishte instaluar në fshatin tonë. Kishin hequr çangën e vjetër dhe kishin instaluar sirenën elektrike. Tani fshatarët do dëgjonin më kollaj për alarme kur të na “sulmonte” greku ose edhe pse jo amerikani i maskuar si grek, apo kur të kishte festë kooperativa a vizitonte ndonjë I madh nga rrethi a nga Tirana për ndonjë lojë ushtarake.
“Ështe kollajllëk i madh”- thoshte Lamja, birgadieri i blegtorisë.
“Canga sikur kishte lezet atje sipër”- thoshte Enveri, muratori më i mire i fshatit, -”tashi duket vëndi si bosh, se sirena ze më pak vend”.
“Është moderne, shokë, është moderne”, - shprehte entuzazmin Mihallaqi, këpucari i fshatit dhe ngrinte shishen me raki që me sabah të festonte ketë lumturi bashkë me shokë.
Ndërsa Faiku, i porsa dale nga burgu, mendohej me sytë perdhe dhe rrinte i vetmuar. Por shumë sy të tjerë, ama andej ishin drejtuar. Lytoja, që thuhej se ishte spiun me rrogë, por punonte tek peshorja e fshatit, po bisedonte me zë të ulët me Miston, skuadristin e brigades së foragjereve, dhe shihnin nga Faiku. Me siguri po përpiqeshin të matnin inatin e Faikut nga vendosja e sirenës. Faiku kishte bërë shkollën e Fullcit,por sipas Mistos e Lytos, ai ishte askushi, një mendjemadh që kishte gjetur vendin kur kishte thënë “Shqipëria ishte më mire në kohë të Zogut se sa tani, në kohën e Partisë”
Per një çast mendova se kjo sirena, në mendjen e Faikut, por edhe të shumë të tjerëve, ishte si puna e historisë së kusisë që më tregoi Fadili i mençur atë mëngjes. Asgjë s’kishte ndryshuar,në fakt. Sirena po provohej nëse punonte, qeveria dhe autoritetet udhëheqëse gëzonin, ndërsa fshatarët provonin “gjellën e re nga kusia e vjetër”.
Operativ Fideli ishte veshur civil atë ditë dhe ishte mes një grupi të rinjsh dhe qeshte e bënte shaka me ta, bile pak me përpara,e vura re që i dha dorën edhe Faikut të “riedukuar”, qe u lirua pas tetë vitesh në burg për agjitacion e propagandë. Shumëkush prej rinokëve që rrethonin operativ Fidelin qeshte me të madhe. Pashë që dy prej tyre tregonin me gisht pergjegjësin e sektorit dhe sytë e tij të kuq prej rakisë së pirë herët nga gëzimi i festës. Dëgjova që të bënin shaka me zarar edhe për Lajen dhe entuziazmin e saj për arritjen me sirenën. Por dëgjova se atë pasdite disa nga ata djem ishin rrahur paq në zyrën e Këshillit.
Të nesërmen ra sirena sërish, por nuk kishte më gëzim në sytë e njerëzve. Mësova se mbrëmjen e kaluar , vonë, pas mesnate, nëntë djem nga fshati im, shumica gjimnazistë, shokë të mi, provuan të kalonin kufirin me Greqinë. Asnjëri nuk kaloi dot. Rojet e kufirit shqiptar i asgjësuan të gjithë, në mes të brezit të butë, nën breshëritë e automatikëve të mbushur plot me plumba vdekjeprurës. Nëntë nëna vunë shaminë e zezë mbi krye atë mengjes, nëntë herë u mundua ish- ish-prifti i fshatit, Nikoja i Fotos, ti binte kumbanores së kishës që qe kthyer në vatër kulture, për të njoftuar vdekjet, nëntë herë iu ndalua nga autoritetet ai veprim, dhe pa u ngrysur dita tjetër ai u arrestua dhe u fut në të njejtën qeli në burgun e qytetit të afërt, me djalin e Hoxhë Ismailit të lagjes së Lëmenjve, që ishte arrestuar një javë më parë se kishte kënduar Mevlud ilegalisht në shtëpinë e kulakëve të fshatit. Operativ Fideli atë ditë ishte serioz dhe me uniformë polici.
Sirena e re elektrike, e porsa instaluar, vazhdoi të binte edhe për ditë të tjera, mëngjez e mbrëmje, si për të treguar se “ena ku ne gatuheshim dhe prej së cilës hanim-si kusia prej bakri” - kishte ende shumë kohë përpara se sa të ndryshkej e të fillonte shpërbërjen. Sa herë që shtypej butoni i ulërimës, një aktivist I Frontit Demokratik, komunist i ri, ngjitej krenar majë tarracës.Në mëngjes zgjidhej burrë, në mbrëmje zgjidhej ndonjë vajzë a nuse e re. Masat ishin marrë të kishte korrent dhe ata,aktivistët, nën vëzhgimet kurioze të fëmijve këmbëzbathur, me kokën lart e sytë plot shkëlqim, jetonin momentin ngadhnjimtar majë tarracës së ndërtesës me tulla të kuqe. Sirena e re ishte indikatori i “enës” që po provonte të gjitha “lëngjet”, ashtu siç e kishte parashikuar Fadili i mençur. Kushedi se kur do dryshkej a shperbehej. Vetëm koha do ta tregonte.